បញ្ហា (The Problem)៖ អ្នកប្រើប្រាស់ GIS ទូទៅភាគច្រើនខ្វះចំណេះដឹងផ្នែកធ្វើផែនទី (Cartography) ដើម្បីអាចជ្រើសរើសនិមិត្តសញ្ញា និងវិធីសាស្ត្របង្ហាញផែនទីប្រធានបទ (Thematic map) ឱ្យបានត្រឹមត្រូវនិងមានគុណភាពខ្ពស់ ដោយសារផែនទីទាំងនេះពុំមានទម្រង់ស្តង់ដារកំណត់ជាក់លាក់។
វិធីសាស្ត្រ (The Methodology)៖ ការស្រាវជ្រាវនេះបានរចនា និងអភិវឌ្ឍប្រព័ន្ធគាំទ្រការធ្វើសេចក្តីសម្រេចចិត្ត (DSS) ដោយប្រើប្រាស់គំរូនៃច្បាប់ជ្រើសរើសដើម្បីផ្តល់យោបល់ដោយស្វ័យប្រវត្តិលើការរចនាផែនទី។
លទ្ធផលសំខាន់ៗ (The Verdict)៖
| វិធីសាស្ត្រ (Method) | គុណសម្បត្តិ (Pros) | គុណវិបត្តិ (Cons) | លទ្ធផលគន្លឹះ (Key Result) |
|---|---|---|---|
| Rule-based Decision Support System (Proposed) ប្រព័ន្ធគាំទ្រការធ្វើសេចក្តីសម្រេចចិត្តដោយផ្អែកលើវិធានចំណេះដឹង (វិធីសាស្ត្រស្នើឡើង) |
អនុញ្ញាតឱ្យអ្នកប្រើប្រាស់ទូទៅដែលគ្មានជំនាញអាចបង្កើតផែនទីប្រកបដោយគុណភាពខ្ពស់ និងជួយជ្រើសរើសប្រភេទផែនទី ព្រមទាំងនិមិត្តសញ្ញាដោយស្វ័យប្រវត្តិ។ | ទាមទារឱ្យមានការរៀបចំមូលដ្ឋានចំណេះដឹង (Knowledge base) ពីអ្នកជំនាញជាមុន និងត្រូវការរចនាសម្ព័ន្ធទិន្នន័យដ៏ច្បាស់លាស់។ | សម្រេចបាននូវការបង្កើតប្រព័ន្ធស្វ័យប្រវត្តិដែលអាចផ្តល់ជម្រើសដ៏ឆ្លាតវៃអំពីវិធីសាស្ត្រធ្វើផែនទី និងនិមិត្តសញ្ញា។ |
| Traditional Manual GIS Mapping ការធ្វើផែនទី GIS បែបប្រពៃណី (គូរដោយដៃ) |
ផ្តល់ភាពបត់បែនខ្ពស់សម្រាប់អ្នកជំនាញកម្រិតខ្ពស់ក្នុងការរចនាផែនទីតាមការច្នៃប្រឌិត និងតម្រូវការជាក់លាក់។ | ទាមទារអ្នកប្រើប្រាស់ឱ្យមានចំណេះដឹងជ្រៅជ្រះផ្នែកធ្វើផែនទី (Cartographic knowledge) និងងាយនឹងបង្កើតផែនទីគ្មានស្តង់ដារប្រសិនបើអ្នកប្រើប្រាស់ខ្វះជំនាញ។ | ភាគច្រើននៃផែនទីដែលផលិតដោយអ្នកមិនមែនជាជំនាញ មិនមានទម្រង់ និងស្តង់ដារច្បាស់លាស់ឡើយ។ |
| Data Classification Method (Grading) វិធីសាស្ត្រធ្វើចំណាត់ថ្នាក់ទិន្នន័យសម្រាប់ទំហំនិមិត្តសញ្ញា |
ងាយស្រួលក្នុងការមើលដឹងពីកម្រិត ឬថ្នាក់ (Levels) ផ្សេងៗគ្នានៃទិន្នន័យតាមរយៈទំហំនិមិត្តសញ្ញាដែលបានកំណត់ជាមុន។ | មានការលោតរំលង (Jump) រវាងទំហំនីមួយៗ ដែលអាចធ្វើឱ្យបាត់បង់ភាពលម្អិត និងភាពខុសគ្នាតិចតួចនៃទិន្នន័យពិតប្រាកដ។ | គាំទ្រវិធីសាស្ត្រចំណាត់ថ្នាក់ចំនួន ៤ ដូចជា equal steps, standard deviation, arithmetic progression និង clustering។ |
ការចំណាយលើធនធាន (Resource Cost)៖ ឯកសារនេះបានបញ្ជាក់ពីតម្រូវការផ្នែកសូហ្វវែរ និងចំណេះដឹងជំនាញសម្រាប់អភិវឌ្ឍប្រព័ន្ធ ប៉ុន្តែមិនមានបញ្ជាក់ពីទំហំផ្នែករឹង (Hardware) ឬតម្លៃថវិកាសម្រាប់ការអនុវត្តនោះទេ។
ការសិក្សានេះត្រូវបានធ្វើឡើងនៅក្នុងប្រទេសចិន ដោយប្រើប្រាស់សំណុំទិន្នន័យស្ថិតិឧទាហរណ៍ដូចជា 'កសិកម្មតាមខេត្តក្នុងឆ្នាំ ១៩៩៩' ជាគោល។ ទោះបីជាវិធាននៃការធ្វើផែនទី (Cartographic rules) មានលក្ខណៈជាសកលក៏ដោយ ការយកមកអនុវត្តនៅកម្ពុជាទាមទារការកែសម្រួលមូលដ្ឋានចំណេះដឹងនេះ ឱ្យស្របនឹងបរិបទប្រភេទទិន្នន័យក្នុងស្រុក ដូចជាការបែងចែករដ្ឋបាលខេត្ត-ស្រុក និងសូចនាករស្ថិតិកម្ពុជា។
វិធីសាស្ត្រនេះមានប្រយោជន៍ និងសក្តានុពលខ្លាំងណាស់សម្រាប់ស្ថាប័នរដ្ឋ និងអង្គការនានានៅកម្ពុជា ដែលត្រូវផលិតផែនទីសម្រាប់វិភាគ ប៉ុន្តែខ្វះខាតធនធានអ្នកជំនាញគូរផែនទី។
សរុបមក ការអនុវត្តប្រព័ន្ធនេះនៅកម្ពុជានឹងជួយកាត់បន្ថយគម្លាតចំណេះដឹងបច្ចេកទេស និងបង្កើនល្បឿនក្នុងការផលិតផែនទីដែលមានស្តង់ដារ ដើម្បីគាំទ្រដល់ការសម្រេចចិត្តរបស់ថ្នាក់ដឹកនាំ។
ដើម្បីអនុវត្តតាមការសិក្សានេះ និស្សិតគួរអនុវត្តតាមជំហានខាងក្រោម៖
| ពាក្យបច្ចេកទេស | ការពន្យល់ជាខេមរភាសា (Khmer Explanation) | និយមន័យសាមញ្ញ (Simple Definition) |
|---|---|---|
| Thematic Map | ផែនទីដែលត្រូវបានរចនាឡើងដើម្បីបង្ហាញពីប្រធានបទ ឬបាតុភូតជាក់លាក់ណាមួយ (ដូចជា ដង់ស៊ីតេប្រជាជន កម្រិតទឹកភ្លៀង ឬទិន្នផលកសិកម្ម) នៅលើតំបន់ភូមិសាស្ត្រមួយ ជំនួសឱ្យការបង្ហាញត្រឹមតែលក្ខណៈរូបវន្តទូទៅ។ | ដូចជាផ្ទាំងគំនូរដែលប្រាប់ពីរឿងរ៉ាវតែមួយគត់ ឧទាហរណ៍ 'តើខេត្តណាមានអ្នកដាំស្រូវច្រើនជាងគេ?'។ |
| Decision Support System (DSS) | ប្រព័ន្ធកុំព្យូទ័រដែលប្រមូលផ្តុំទិន្នន័យ និងវិធានចំណេះដឹងរបស់អ្នកជំនាញ ដើម្បីជួយណែនាំអ្នកប្រើប្រាស់ក្នុងការធ្វើសេចក្តីសម្រេចចិត្ត និងដោះស្រាយបញ្ហាស្មុគស្មាញ។ | ដូចជាទីប្រឹក្សាឆ្លាតវៃម្នាក់ដែលចាំជួយប្រាប់យើងថា គួរជ្រើសរើសជម្រើសមួយណាទើបល្អបំផុតដោយផ្អែកលើព័ត៌មានដែលយើងមាន។ |
| Choropleth mapping | វិធីសាស្ត្រធ្វើផែនទីដែលប្រើប្រាស់ពណ៌ ឬកម្រិតស្រមោលផ្សេងៗគ្នា ដើម្បីបង្ហាញពីទំហំ ឬបរិមាណនៃទិន្នន័យស្ថិតិតាមតំបន់រដ្ឋបាលនីមួយៗ (ឧទាហរណ៍ តាមស្រុក ឬខេត្ត)។ | ដូចជាការផាត់ពណ៌ខេត្តនីមួយៗ ដោយពណ៌ចាស់តំណាងឱ្យចំនួនច្រើន និងពណ៌ខ្ចីតំណាងឱ្យចំនួនតិច។ |
| Cartography | សិល្បៈ វិទ្យាសាស្ត្រ និងបច្ចេកវិទ្យានៃការបង្កើត គូសវាស និងសិក្សាអំពីផែនទីគ្រប់ប្រភេទ។ | ជំនាញនិងសិល្បៈនៃការគូរផែនទីឱ្យបានត្រឹមត្រូវនិងងាយស្រួលមើលយល់។ |
| Delaunay Triangulation | ក្បួនគណិតវិទ្យាក្នុងការភ្ជាប់ចំណុចទិន្នន័យដែលនៅរាយប៉ាយលើលំហ ដើម្បីបង្កើតជាបណ្តាញត្រីកោណ ដែលជាមូលដ្ឋានសម្រាប់បង្កើតគំរូផ្ទៃដី ឬសណ្ឋានដីត្រីមាត្រ (3D)។ | ដូចជាការលេងល្បែងគូសបន្ទាត់ភ្ជាប់ចំណុចដើម្បីបង្កើតជារូបរាងសំណាញ់ ដោយរៀបចំយ៉ាងណាទើបមិនឱ្យមានបន្ទាត់ណាមួយកាត់ខ្វែងគ្នា។ |
| TIN model | គំរូទិន្នន័យវ៉ិចទ័រ (Triangulated Irregular Network) ដែលប្រើបណ្តាញត្រីកោណមានទំហំនិងរូបរាងមិនស្មើគ្នា ដើម្បីតំណាងឱ្យសណ្ឋានដីពិតៗ ឬផ្ទៃដីណាមួយនៅក្នុងប្រព័ន្ធ GIS។ | ដូចជាការយកក្រដាសតូចៗរាងត្រីកោណមកតម្រៀបបិទបញ្ជូលគ្នាដើម្បីបង្កើតជាទម្រង់ភ្នំ ឬជ្រលង។ |
| Isoline maps | ផែនទីដែលមានគូសបន្ទាត់ភ្ជាប់ចំណុចផ្សេងៗដែលមានតម្លៃទិន្នន័យស្មើគ្នាជាប់ៗគ្នា (ដូចជាបន្ទាត់កម្ពស់ បន្ទាត់សីតុណ្ហភាព ឬសម្ពាធខ្យល់) ដើម្បីបង្ហាញពីបម្រែបម្រួលបន្តបន្ទាប់។ | ដូចជាខ្សែវង់នៅលើផែនទី ដែលអ្នកឈរនៅចំណុចណាមួយលើខ្សែនោះ គឺស្ថិតនៅរយៈកម្ពស់ស្មើៗគ្នាទាំងអស់។ |
| Reasoning | ក្នុងបរិបទប្រព័ន្ធអ្នកជំនាញ វាសំដៅលើដំណើរការដែលកុំព្យូទ័រប្រើប្រាស់លក្ខខណ្ឌ 'ប្រសិនបើ-នោះ' (IF-THEN rules) ដែលកំណត់ដោយអ្នកជំនាញ ដើម្បីវិភាគទិន្នន័យនិងទាញយកសេចក្តីសន្និដ្ឋាន។ | ដូចជាក្បួនធ្វើម្ហូបដែលប្រាប់ថា 'ប្រសិនបើស៊ុបសាប នោះត្រូវថែមអំបិល'។ |
អត្ថបទដែលបានបោះពុម្ពនៅលើ KhmerResearch ដែលទាក់ទងនឹងប្រធានបទនេះ៖
ប្រធានបទ និងសំណួរស្រាវជ្រាវដែលទាក់ទងនឹងឯកសារនេះ ដែលអ្នកអាចស្វែងរកបន្ថែម៖
