បញ្ហា (The Problem)៖ ប្រទេសបង់ក្លាដែសកំពុងប្រឈមមុខនឹងបញ្ហាជាច្រើនក្នុងការគ្រប់គ្រងធនធានធម្មជាតិ និងធនធានដែលបង្កើតឡើងដោយមនុស្ស ដែលទាមទារឱ្យមានការប្រើប្រាស់បច្ចេកវិទ្យាទំនើបដើម្បីដោះស្រាយ។ ឯកសារនេះបង្ហាញពីទិដ្ឋភាពទូទៅនៃការអនុវត្តបច្ចេកវិទ្យាភូមិសាស្ត្រក្នុងការតាមដាន និងគ្រប់គ្រងបញ្ហាទាំងនេះ។
វិធីសាស្ត្រ (The Methodology)៖ ការសិក្សានេះត្រូវបានធ្វើឡើងដោយផ្អែកលើការប្រមូល និងវិភាគទិន្នន័យបន្ទាប់បន្សំ (Secondary Data) ដែលទទួលបានពីប្រភពនានា រួមទាំងរបាយការណ៍ និងគេហទំព័ររបស់ស្ថាប័នពាក់ព័ន្ធ។
លទ្ធផលសំខាន់ៗ (The Verdict)៖
| វិធីសាស្ត្រ (Method) | គុណសម្បត្តិ (Pros) | គុណវិបត្តិ (Cons) | លទ្ធផលគន្លឹះ (Key Result) |
|---|---|---|---|
| Aerial Photography ការថតរូបពីលើអាកាស |
ជាវិធីសាស្ត្រចំណាស់ជាងគេ និងត្រូវបានប្រើប្រាស់យ៉ាងទូលំទូលាយសម្រាប់ការថតរូបភាពផ្ទៃដីលម្អិត។ | មានដែនកំណត់ទំហំគ្របដណ្តប់ធៀបនឹងការប្រើប្រាស់ផ្កាយរណប និងអាចមានការចំណាយខ្ពស់សម្រាប់ការថតលើផ្ទៃដីធំទូលាយ។ | ផ្តល់រូបភាពច្បាស់លាស់នៃផ្ទៃដីដោយប្រើកាមេរ៉ាបំពាក់លើមធ្យោបាយហោះហើរ (យន្តហោះ ឬបាឡុង)។ |
| Satellite Remote Sensing ការទាញយកទិន្នន័យពីចម្ងាយតាមរយៈផ្កាយរណប |
អាចគ្របដណ្តប់ផ្ទៃដីធំទូលាយ តាមដានអាកាសធាតុតាមពេលវេលាជាក់ស្តែង និងជានវានុវត្តន៍ដ៏ទំនើប។ | ទាមទារស្ថានីយទទួលទិន្នន័យផ្ទាល់ដី និងកម្មវិធីកុំព្យូទ័រទំនើបសម្រាប់វិភាគរូបភាព (Digital Image Processing)។ | ប្រើប្រាស់យ៉ាងសកម្មសម្រាប់ការទស្សន៍ទាយអាកាសធាតុប្រចាំថ្ងៃ ការគ្រប់គ្រងគ្រោះមហន្តរាយ និងការគូសផែនទីធនធាន (ឧ. Landsat, SPOT)។ |
| Dynamic GIS Modeling (DSS) ការធ្វើម៉ូដែល GIS បែបឌីណាមិក / ប្រព័ន្ធគាំទ្រការសម្រេចចិត្ត |
មានភាពបត់បែនខ្ពស់ និងអាចរួមបញ្ចូលទិន្នន័យពហុលក្ខណៈវិនិច្ឆ័យ (Multi-criteria) រួមទាំងទិន្នន័យសេដ្ឋកិច្ចសង្គមដើម្បីការវិភាគស៊ីជម្រៅ។ | ទាមទារសមត្ថភាពកុំព្យូទ័រខ្លាំង កម្មវិធីកម្រិតខ្ពស់ និងជំនាញសរសេរកូដ (Programming Languages) សម្រាប់អភិវឌ្ឍន៍ប្រព័ន្ធ។ | បង្កើតបានប្រព័ន្ធព័ត៌មានធនធានដីធ្លី (LRIS) និងប្រព័ន្ធគាំទ្រការសម្រេចចិត្ត (DSS) សម្រាប់ការរៀបចំផែនការកសិកម្ម។ |
ការចំណាយលើធនធាន (Resource Cost)៖ ការអនុវត្តប្រព័ន្ធ GIS និង Remote Sensing ទាមទារឱ្យមានការវិនិយោគយ៉ាងច្រើនលើផ្នែករឹង (Hardware) ផ្នែកទន់ (Software) និងធនធានមនុស្សដែលមានជំនាញបច្ចេកទេសកម្រិតខ្ពស់។
ការសិក្សានេះផ្អែកទាំងស្រុងលើទិន្នន័យបន្ទាប់បន្សំ និងការអនុវត្តជាក់ស្តែងរបស់ស្ថាប័នរដ្ឋនិងឯកជននៅក្នុងប្រទេសបង់ក្លាដែស។ ទោះជាយ៉ាងណាក្តី បរិបទភូមិសាស្ត្រ អាកាសធាតុ (តំបន់ទំនាបរងគ្រោះដោយទឹកជំនន់) និងការពឹងផ្អែកលើវិស័យកសិកម្មរបស់បង់ក្លាដែស មានភាពស្រដៀងគ្នាខ្លាំងទៅនឹងប្រទេសកម្ពុជា ដែលធ្វើឱ្យវាមានតម្លៃខ្ពស់សម្រាប់ការប្រៀបធៀប និងយកមកអនុវត្ត។
បច្ចេកវិទ្យា និងវិធីសាស្ត្ររៀបចំស្ថាប័នដែលបានរៀបរាប់ក្នុងឯកសារនេះ គឺមានអត្ថប្រយោជន៍ និងអាចយកមកអនុវត្តដោយផ្ទាល់នៅក្នុងប្រទេសកម្ពុជា ដើម្បីដោះស្រាយបញ្ហាប្រឈមពាក់ព័ន្ធនឹងបរិស្ថាន។
ជារួម ការពង្រីកការប្រើប្រាស់ GIS និង RS នឹងជួយពង្រឹងសមត្ថភាពស្ថាប័នរដ្ឋ ស្ថាប័នអប់រំ និងអង្គការនានានៅកម្ពុជា ក្នុងការធ្វើសេចក្តីសម្រេចចិត្តប្រកបដោយប្រសិទ្ធភាព និងតម្លាភាពលើការគ្រប់គ្រងធនធានធម្មជាតិ។
ដើម្បីអនុវត្តតាមការសិក្សានេះ និស្សិតគួរអនុវត្តតាមជំហានខាងក្រោម៖
| ពាក្យបច្ចេកទេស | ការពន្យល់ជាខេមរភាសា (Khmer Explanation) | និយមន័យសាមញ្ញ (Simple Definition) |
|---|---|---|
| Geographic information system (GIS) | ប្រព័ន្ធកុំព្យូទ័រដែលត្រូវបានប្រើប្រាស់សម្រាប់ចាប់យក រក្សាទុក វិភាគ និងបង្ហាញទិន្នន័យដែលមានទំនាក់ទំនងនឹងទីតាំងភូមិសាស្ត្រជាក់លាក់ ដោយអនុញ្ញាតឱ្យអ្នកប្រើប្រាស់ត្រួតស៊ីគ្នានូវព័ត៌មានផ្សេងៗដើម្បីជួយដល់ការរៀបចំផែនការ និងការសម្រេចចិត្ត។ | ដូចជាផែនទីឆ្លាតវៃនៅលើទូរស័ព្ទដៃ ដែលមិនត្រឹមតែបង្ហាញផ្លូវទេ តែអាចប្រាប់ពីទីតាំងស្ទះចរាចរណ៍ តំបន់មានទឹកជំនន់ ឬទីតាំងសាលារៀន ដោយដាក់ត្រួតស៊ីគ្នាជាស្រទាប់ៗ។ |
| Remote sensing (RS) | បច្ចេកវិទ្យាក្នុងការប្រមូលព័ត៌មានអំពីវត្ថុ ឬតំបន់ណាមួយពីចម្ងាយ (តាមរយៈផ្កាយរណប ឬយន្តហោះ) ដោយមិនបាច់ចុះទៅប៉ះពាល់ទីតាំងផ្ទាល់ ដោយពឹងផ្អែកលើការចាប់យករលកវិទ្យុសកម្មដែលចាំងផ្លាត ឬបញ្ចេញពីផែនដី។ | ដូចជាការឈរថតរូបពីលើអគារខ្ពស់ ដើម្បីមើលឃើញទិដ្ឋភាពរួមនៃទីក្រុងទាំងមូល និងដឹងពីស្ថានភាពចរាចរណ៍ ដោយមិនបាច់ដើរចុះទៅមើលគ្រប់ច្រកល្ហក។ |
| Agro-Ecological Zone (AEZ) | ការបែងចែកតំបន់ភូមិសាស្ត្រដោយផ្អែកលើលក្ខណៈរួមនៃអាកាសធាតុ ប្រភេទដី ធនធានទឹក និងទម្រង់ដី ដើម្បីវាយតម្លៃ និងកំណត់ប្រភេទដំណាំដែលស័ក្តិសមបំផុតសម្រាប់ការដាំដុះក្នុងតំបន់នោះ។ | ដូចជាការចាត់ថ្នាក់សិស្សទៅតាមចំណង់ចំណូលចិត្ត និងសមត្ថភាពរបស់ពួកគេ ដើម្បីផ្តល់មុខវិជ្ជាសិក្សាដែលស័ក្តិសមបំផុត។ |
| Digital image processing | ការប្រើប្រាស់ប្រព័ន្ធកុំព្យូទ័រ និងកម្មវិធីឯកទេសដើម្បីកែច្នៃ វិភាគ និងទាញយកព័ត៌មានសំខាន់ៗពីរូបភាពឌីជីថល (ជាពិសេសរូបភាពពីផ្កាយរណប) ដើម្បីធ្វើឱ្យវាកាន់តែច្បាស់ ឬដើម្បីបែងចែកប្រភេទផ្ទៃដីដោយស្វ័យប្រវត្តិ។ | ដូចជាការប្រើប្រាស់ App កាត់តរូបភាពក្នុងទូរស័ព្ទដៃ ដើម្បីប្តូរពណ៌កម្រិតពន្លឺ ឬទាញយកតែចំណុចសំខាន់ណាមួយដែលយើងចង់បានពីរូបថតនោះ។ |
| Groundtruthing | ដំណើរការនៃការចុះទៅពិនិត្យមើលផ្ទាល់នៅទីតាំងជាក់ស្តែង ដើម្បីផ្ទៀងផ្ទាត់ និងកែតម្រូវភាពត្រឹមត្រូវនៃទិន្នន័យ ឬរូបភាពដែលទទួលបានពីផ្កាយរណប (Remote Sensing)។ | ដូចជាការទូរស័ព្ទសួរមិត្តភក្តិដែលនៅទីតាំងផ្ទាល់ ដើម្បីបញ្ជាក់ថាតើពិតជាមានភ្លៀងធ្លាក់មែនឬអត់ ដូចអ្វីដែលកម្មវិធីព្យាករណ៍អាកាសធាតុបានបង្ហាញ។ |
| Digital Elevation Model (DEM) | ទម្រង់គំរូឌីជីថលត្រីវិមាត្រ (3D) ដែលបង្ហាញពីកម្ពស់ និងទម្រង់ឡើងចុះនៃផ្ទៃដី ដោយមិនរាប់បញ្ចូលអគារ ឬរុក្ខជាតិ ដើម្បីប្រើប្រាស់ក្នុងការវិភាគលំហូរទឹក ឬការរៀបចំផែនការហេដ្ឋារចនាសម្ព័ន្ធ។ | ដូចជាការចាក់ពុម្ពរូបចម្លាក់ដីឥដ្ឋដែលបង្ហាញពីភ្នំ និងជ្រលងដី ដើម្បីឱ្យយើងអាចដឹងថាទឹកនឹងហូរទៅតាមផ្លូវណាពេលមានភ្លៀងធ្លាក់។ |
| Photogrammetry | វិទ្យាសាស្ត្រ និងបច្ចេកវិទ្យាក្នុងការទាញយកព័ត៌មាន និងរង្វាស់រង្វាល់ពិតប្រាកដនៃវត្ថុ ឬផ្ទៃដី (ដូចជាប្រវែង ផ្ទៃក្រឡា ឬកម្ពស់) តាមរយៈការវិភាគរូបថត (ជាទូទៅរូបថតពីលើអាកាស)។ | ដូចជាការវាស់ប្រវែងនៃតុមួយដោយគ្រាន់តែប្រើរូបថតរបស់តុនោះ ដោយផ្អែកលើការគណនាខ្នាត និងចម្ងាយដែលកាមេរ៉ាបានថត។ |
| Spatial distribution | របៀបដែលវត្ថុ ធនធាន មនុស្ស ឬបាតុភូតផ្សេងៗ (ដូចជាជំងឺ ឬធនធានទឹក) ត្រូវបានបែងចែក និងរាយប៉ាយនៅលើផ្ទៃរាបនៃទីតាំងភូមិសាស្ត្រណាមួយ។ | ដូចជាការមើលប្លង់កៅអីក្នុងរោងកុន ដើម្បីដឹងថាកន្លែងណាមានមនុស្សអង្គុយផ្តុំគ្នាដង់ស៊ីតេច្រើន និងកន្លែងណាមានកៅអីទំនេរ។ |
អត្ថបទដែលបានបោះពុម្ពនៅលើ KhmerResearch ដែលទាក់ទងនឹងប្រធានបទនេះ៖
ប្រធានបទ និងសំណួរស្រាវជ្រាវដែលទាក់ទងនឹងឯកសារនេះ ដែលអ្នកអាចស្វែងរកបន្ថែម៖
