បញ្ហា (The Problem)៖ ការសិក្សានេះដោះស្រាយក្តីកង្វល់ផ្នែកក្រមសីលធម៌ដែលកំពុងកើនឡើងជុំវិញការពង្រីកខ្លួនយ៉ាងឆាប់រហ័សនៃបច្ចេកវិទ្យាសម្គាល់អារម្មណ៍ (ERT) នៅក្នុងវិស័យដូចជាការងារ ការអប់រំ និងប៉ូលិស ទោះបីជាខ្វះការឯកភាពគ្នាតាមបែបវិទ្យាសាស្ត្រលើភាពត្រឹមត្រូវនៃបច្ចេកវិទ្យានេះក៏ដោយ។
វិធីសាស្ត្រ (The Methodology)៖ ការសិក្សានេះបានធ្វើឡើងតាមរយៈការពិនិត្យឡើងវិញនូវឯកសារស្រាវជ្រាវ (Structured Literature Review) ដើម្បីវិភាគ និងសំយោគបញ្ហាក្រមសីលធម៌ពីឯកសារចំនួន ៤៣។
លទ្ធផលសំខាន់ៗ (The Verdict)៖
| វិធីសាស្ត្រ (Method) | គុណសម្បត្តិ (Pros) | គុណវិបត្តិ (Cons) | លទ្ធផលគន្លឹះ (Key Result) |
|---|---|---|---|
| Basic Emotions Model (Current Standard) គំរូអារម្មណ៍មូលដ្ឋាន (ស្តង់ដារបច្ចុប្បន្ន) |
ងាយស្រួលក្នុងការធ្វើស្វ័យប្រវត្តិកម្ម និងមានលក់យ៉ាងទូលំទូលាយក្នុងទីផ្សារពាណិជ្ជកម្មសម្រាប់វិស័យជ្រើសរើសបុគ្គលិក និងការផ្សាយពាណិជ្ជកម្ម។ | ផ្អែកលើវិទ្យាសាស្ត្រមិនត្រឹមត្រូវ (Pseudoscience) មិនគិតពីបរិបទវប្បធម៌ និងមានភាពលំអៀងខ្ពស់ចំពោះជនជាតិដែលមិនមែនជាជនជាតិស្បែកស។ | បង្កើតហានិភ័យនៃ 'ការរើសអើងដោយស្វ័យប្រវត្តិ' និងការបំពានលើសិទ្ធិឯកជនភាព (Mental Data)។ |
| Ethical & Contextual Approach អភិក្រមផ្អែកលើក្រមសីលធម៌ និងបរិបទ |
ព្យាយាមកាត់បន្ថយភាពលំអៀងដោយដាក់បញ្ចូលទិន្នន័យចម្រុះ និងការពិចារណាលើបរិបទសង្គម និងវប្បធម៌។ | ទាមទារការប្រមូលទិន្នន័យកាន់តែច្រើន (Multimodal sensing) ដែលអាចនាំឱ្យមានការរំលោភបំពានឯកជនភាពកាន់តែធ្ងន់ធ្ងរ។ | នៅតែមានបញ្ហាប្រឈមខ្លាំង ហើយអ្នកស្រាវជ្រាវជាច្រើនស្នើឱ្យហាមឃាត់ការប្រើប្រាស់ក្នុងស្ថានភាពដែលមានហានិភ័យខ្ពស់។ |
ការចំណាយលើធនធាន (Resource Cost)៖ ឯកសារនេះបានលើកឡើងពីការចំណាយមិនត្រឹមតែជាហិរញ្ញវត្ថុប៉ុណ្ណោះទេ ប៉ុន្តែថែមទាំងប៉ះពាល់ដល់បរិស្ថាន និងសង្គមផងដែរ។
ការសិក្សានេះបង្ហាញថាបច្ចេកវិទ្យា ERT ភាគច្រើនត្រូវបានបង្វឹកលើទិន្នន័យពីប្រទេសលោកខាងលិច (WEIRD nations)។ នេះជាបញ្ហាធំសម្រាប់កម្ពុជា ព្រោះកាយវិការមុខ និងការបង្ហាញអារម្មណ៍របស់ប្រជាជនខ្មែរអាចខុសប្លែកពីទិន្នន័យដែល AI ធ្លាប់រៀន ដែលនាំឱ្យមានការបកស្រាយខុស និងការរើសអើង។
ការរកឃើញនៅក្នុងឯកសារនេះមានសារៈសំខាន់ណាស់សម្រាប់កម្ពុជា ក្នុងនាមជាការព្រមានមុននឹងទទួលយកបច្ចេកវិទ្យានេះមកអនុវត្ត។
កម្ពុជាគួរតែពិចារណាបង្កើតក្របខ័ណ្ឌច្បាប់ការពារទិន្នន័យជីវមាត្រ (Biometric Data) ជាមុនសិន មុននឹងអនុញ្ញាតឱ្យប្រើប្រាស់បច្ចេកវិទ្យានេះយ៉ាងទូលំទូលាយ។
ដើម្បីអនុវត្តតាមការសិក្សានេះ និស្សិតគួរអនុវត្តតាមជំហានខាងក្រោម៖
| ពាក្យបច្ចេកទេស | ការពន្យល់ជាខេមរភាសា (Khmer Explanation) | និយមន័យសាមញ្ញ (Simple Definition) |
|---|---|---|
| Emotion recognition technologies (ERT) | គឺជាប្រព័ន្ធបច្ចេកវិទ្យាដែលប្រើប្រាស់បញ្ញាសិប្បនិម្មិត (AI) ដើម្បីវិភាគទិន្នន័យជីវមាត្រ (ដូចជាកាយវិការមុខ សំឡេង ឬចង្វាក់បេះដូង) ក្នុងគោលបំណងទស្សន៍ទាយ ឬកំណត់អារម្មណ៍របស់មនុស្ស។ | ដូចជាការប្រើម៉ាស៊ីនថតដើម្បីទាយថាអ្នកកំពុងសប្បាយចិត្ត ឬកើតទុក្ខ ដោយគ្រាន់តែពិនិត្យមើលស្នាមញញឹមរបស់អ្នក។ |
| Affective computing | ជាវិស័យសិក្សាទូលំទូលាយមួយដែលផ្តោតលើការបង្កើតប្រព័ន្ធកុំព្យូទ័រដែលមានសមត្ថភាពសម្គាល់ បកស្រាយ ដំណើរការ និងធ្វើត្រាប់តាមអារម្មណ៍របស់មនុស្ស។ | ដូចជាការបង្រៀនកុំព្យូទ័រឱ្យចេះយល់ចិត្តមនុស្ស (មាន EQ) មិនត្រឹមតែចេះគណនាលេខប៉ុណ្ណោះទេ។ |
| Basic Emotions model | គឺជាទ្រឹស្តីចិត្តវិទ្យាដែលជឿថាអារម្មណ៍របស់មនុស្សមានលក្ខណៈជាសកល និងអាចបែងចែកដាច់ពីគ្នាបាន (ដូចជា ខឹង ខ្លាច សប្បាយ) ដែលអាចមើលឃើញយ៉ាងច្បាស់តាមរយៈកាយវិការមុខ ដោយមិនគិតពីវប្បធម៌។ | ដូចជាការសន្មតថាមនុស្សគ្រប់គ្នានៅលើពិភពលោកប្រើ "សញ្ញាអារម្មណ៍" (Emojis) ដូចៗគ្នាដើម្បីបង្ហាញអត្ថន័យតែមួយ។ |
| Mental data | សំដៅលើទិន្នន័យដែលអាចត្រូវបានប្រើដើម្បីកាត់យល់ ឬដឹងពីស្ថានភាពផ្លូវចិត្ត ការគិត និងអារម្មណ៍របស់បុគ្គលម្នាក់ ដែលត្រូវបានចាត់ទុកថាជាទិន្នន័យឯកជនបំផុត និងត្រូវការការការពារពិសេស។ | ដូចជាការអានកំណត់ហេតុផ្ទាល់ខ្លួនរបស់អ្នកដទៃ ប៉ុន្តែតាមរយៈការវិភាគសញ្ញារាងកាយរបស់គេជំនួសឱ្យការអានអក្សរ។ |
| Ethics washing | គឺជាសកម្មភាពដែលក្រុមហ៊ុនបង្កើតគោលការណ៍ក្រមសីលធម៌គ្រាន់តែដើម្បីទីផ្សារ ឬដើម្បីគេចវេសពីការរឹតបន្តឹងផ្លូវច្បាប់ ប៉ុន្តែមិនបានអនុវត្តជាក់ស្តែងដើម្បីដោះស្រាយបញ្ហានោះទេ។ | ដូចជាការលាបថ្នាំពណ៌ថ្មីលើផ្ទះដែលបាក់បែក ដើម្បីឱ្យមើលទៅស្អាតពីខាងក្រៅ ប៉ុន្តែមិនបានជួសជុលគ្រឹះខាងក្នុងដែលពុកផុយឡើយ។ |
| Neo-Taylorism | គឺជាទម្រង់ថ្មីនៃការគ្រប់គ្រងនៅកន្លែងធ្វើការ ដែលប្រើប្រាស់បច្ចេកវិទ្យាដើម្បីតាមដានសុខុមាលភាព និងអារម្មណ៍របស់បុគ្គលិកយ៉ាងតឹងរ៉ឹង ដើម្បីបង្កើនផលិតភាពការងារ។ | ដូចជាការដំឡើងកាមេរ៉ាដើម្បីពិនិត្យមើលថាបុគ្គលិកញញឹមគ្រប់គ្រាន់ឬអត់ ដើម្បីឱ្យអតិថិជនពេញចិត្ត។ |
អត្ថបទដែលបានបោះពុម្ពនៅលើ KhmerResearch ដែលទាក់ទងនឹងប្រធានបទនេះ៖
ប្រធានបទ និងសំណួរស្រាវជ្រាវដែលទាក់ទងនឹងឯកសារនេះ ដែលអ្នកអាចស្វែងរកបន្ថែម៖
