ប្រធានបទ (Topic)៖ ជំពូកនេះផ្តោតលើសក្តានុពលដ៏ធំធេងនៃថាមពលព្រះអាទិត្យ និងតម្រូវការក្នុងការប្រើប្រាស់បច្ចេកវិទ្យាផ្សេងៗដើម្បីទាញយកថាមពលនេះធ្វើជាប្រភពថាមពលកកើតឡើងវិញ និងប្រកបដោយចីរភាពជំនួសឱ្យឥន្ធនៈហ្វូស៊ីល។
រចនាសម្ព័ន្ធ (Structure)៖ ជំពូកនេះផ្តល់នូវការត្រួតពិនិត្យយ៉ាងទូលំទូលាយអំពីបច្ចេកវិទ្យាប្រមូលផលថាមពលព្រះអាទិត្យដែលមាននៅលើទីផ្សារ ដោយពន្យល់ពីលក្ខណៈប្រតិបត្តិការ ការអនុវត្តជាក់ស្តែង និងសេដ្ឋកិច្ច។
ចំណុចសំខាន់ៗ (Key Takeaways)៖
បន្ទាប់ពីអានឯកសារនេះ អ្នកគួរអាច៖
ជំពូកនេះផ្តល់នូវទិដ្ឋភាពទូទៅយ៉ាងទូលំទូលាយអំពីបច្ចេកវិទ្យាថាមពលព្រះអាទិត្យ ដោយរៀបរាប់លម្អិតពីគោលការណ៍ប្រតិបត្តិការ ឧបករណ៍មូលដ្ឋាន និងការអនុវត្តផ្សេងៗរបស់វា។ វាក៏បានបង្ហាញផងដែរពីការវិភាគសេដ្ឋកិច្ច សមត្ថភាពដំឡើងសកល និងអត្ថប្រយោជន៍យ៉ាងធំធេងចំពោះបរិស្ថាននិងសង្គមក្នុងការផ្លាស់ប្តូរមកប្រើប្រាស់ថាមពលព្រះអាទិត្យសម្រាប់អនាគតប្រកបដោយចីរភាព។
| គោលគំនិត (Concept) | ការពន្យល់ (Explanation) | ឧទាហរណ៍ (Example) |
|---|---|---|
| Concentrated Solar Power (CSP) ថាមពលព្រះអាទិត្យប្រមូលផ្តុំ |
ប្រព័ន្ធ CSP ប្រើប្រាស់កញ្ចក់ឬឡេនដើម្បីប្រមូលផ្តុំពន្លឺព្រះអាទិត្យពីផ្ទៃធំទូលាយទៅកាន់ផ្ទៃតូចមួយដើម្បីបង្កើតកម្តៅកម្រិតខ្ពស់ ដែលកម្តៅនេះត្រូវបានប្រើដើម្បីដុតកម្តៅទឹកឲ្យពុះក្លាយជាចំហាយរុញទួរប៊ីន (Steam turbine) ផលិតអគ្គិសនី។ ជាទូទៅវាមានប្រព័ន្ធផ្ទុកកម្តៅ (Thermal storage) ដែលអាចផ្គត់ផ្គង់ថាមពលទោះបីជាគ្មានពន្លឺព្រះអាទិត្យក៏ដោយ។ | ប្រព័ន្ធ Parabolic trough ដែលប្រើប្រាស់ប្រេងសំយោគ ឬអំបិលរលាយ (Molten salts) ដើម្បីផ្ទុកកម្តៅ និងផលិតអគ្គិសនីសម្រាប់ចែកចាយចូលបណ្តាញជាតិនៅពេលយប់។ |
| Photovoltaic Systems (PV) ប្រព័ន្ធកោសិកាពន្លឺព្រះអាទិត្យ |
ប្រព័ន្ធ PV ប្រើប្រាស់បន្ទះសូឡាដែលផ្សំពីវត្ថុធាតុពាក់កណ្តាលចម្លង (Semiconductor) ដើម្បីបំប្លែងពន្លឺព្រះអាទិត្យដោយផ្ទាល់ទៅជាចរន្តអគ្គិសនីជាប់ (DC)។ បន្ទាប់មក ឧបករណ៍ Inverter ត្រូវបានប្រើដើម្បីបំប្លែងចរន្ត DC ទៅជាចរន្តឆ្លាស់ (AC) សម្រាប់ប្រើប្រាស់ជាមួយឧបករណ៍អគ្គិសនីទូទៅ។ | ការដំឡើងបន្ទះសូឡានៅលើដំបូលផ្ទះដើម្បីកាត់បន្ថយការទិញអគ្គិសនីពីបណ្តាញរដ្ឋ ឬកសិដ្ឋានសូឡាខ្នាតធំ (Utility-scale solar farms) សម្រាប់ផលិតអគ្គិសនីចូលបណ្តាញជាតិ។ |
| Solar Thermal Heating and Cooling ការកម្តៅ និងការធ្វើឲ្យត្រជាក់ដោយពន្លឺព្រះអាទិត្យ |
បច្ចេកវិទ្យានេះចាប់យកកម្តៅពីកាំរស្មីព្រះអាទិត្យដើម្បីកម្តៅវត្ថុរាវ (ជាទូទៅគឺទឹក ឬខ្យល់) សម្រាប់ប្រើប្រាស់ផ្ទាល់ក្នុងការងូតទឹក កម្តៅអគារ ឬប្រើក្នុងដំណើរការឧស្សាហកម្ម។ ជាងនេះទៅទៀត កម្តៅនេះអាចត្រូវបានប្រើតាមរយៈប្រព័ន្ធ Sorption chillers ដើម្បីបង្កើតជាប្រព័ន្ធធ្វើឲ្យត្រជាក់ (Cooling) វិញបានផងដែរ។ | ឧបករណ៍ស្រូបកម្តៅប្រភេទ Flat-plate ឬ Evacuated tube collectors ដែលដំឡើងនៅលើដំបូលសណ្ឋាគារដើម្បីផ្គត់ផ្គង់ទឹកក្តៅសម្រាប់ការប្រើប្រាស់ប្រចាំថ្ងៃរបស់អ្នកស្នាក់នៅ។ |
| Maximum Power Point Tracking (MPPT) ការតាមដានចំណុចថាមពលអតិបរមា |
វាជាប្រព័ន្ធបញ្ជាដ៏សំខាន់មួយដែលត្រូវបានបំពាក់នៅក្នុង Inverter សម័យទំនើប ដើម្បីតាមដាននិងកែតម្រូវវ៉ុល (Voltage) និងចរន្ត (Current) របស់បន្ទះសូឡាជាប្រចាំ ក្នុងគោលបំណងទាញយកថាមពលឲ្យបានខ្ពស់បំផុតក្នុងគ្រប់ស្ថានភាពអាកាសធាតុ។ | នៅពេលមេឃស្រទុំ Inverter នឹងធ្វើការថ្លឹងថ្លែងដោយស្វ័យប្រវត្តិតាមរយៈ MPPT ដើម្បីធានាថាបន្ទះសូឡានៅតែអាចផលិតថាមពលបានក្នុងកម្រិតអតិបរមាដែលអាចធ្វើទៅបាននៅពេលនោះ។ |
| Levelized Cost of Energy (LCOE) & Economics តម្លៃថាមពលមធ្យម និងសេដ្ឋកិច្ច |
ការវាយតម្លៃផ្នែកសេដ្ឋកិច្ចនៃគម្រោងថាមពលព្រះអាទិត្យពឹងផ្អែកយ៉ាងខ្លាំងលើដើមទុនវិនិយោគដំបូង ថ្លៃប្រតិបត្តិការនិងថែទាំ ព្រមទាំងបរិមាណថាមពលដែលវាអាចផលិតបានពេញមួយអាយុកាល។ ការផលិតក្នុងបរិមាណច្រើន (Economies of scale) និងភាពជឿនលឿននៃបច្ចេកវិទ្យាបានធ្វើឲ្យថ្លៃដើមនេះធ្លាក់ចុះយ៉ាងខ្លាំង។ | ការធ្លាក់ចុះនៃតម្លៃបន្ទះសូឡាជាបន្តបន្ទាប់ក្នុងរយៈពេលប៉ុន្មានទសវត្សរ៍ចុងក្រោយនេះ បានធ្វើឲ្យប្រព័ន្ធ PV មានតម្លៃប្រកួតប្រជែងជាមួយរោងចក្រផលិតអគ្គិសនីដើរដោយធ្យូងថ្ម ឬឧស្ម័ន។ |
ប្រធានបទនេះមានសារៈសំខាន់ខ្លាំងណាស់សម្រាប់ប្រទេសកម្ពុជា ដោយសារទីតាំងភូមិសាស្ត្ររបស់យើងទទួលបានកម្រិតពន្លឺព្រះអាទិត្យយ៉ាងខ្ពស់ពេញមួយឆ្នាំ ដែលជាឱកាសដ៏អស្ចារ្យក្នុងការអភិវឌ្ឍប្រភពថាមពលស្អាត និងកាត់បន្ថយការពឹងផ្អែកលើការនាំចូលថាមពលពីបរទេស។
ការសិក្សាពីបច្ចេកវិទ្យាថាមពលព្រះអាទិត្យផ្តល់នូវចំណេះដឹងវិស្វកម្មដ៏មានតម្លៃដល់និស្សិតកម្ពុជា ក្នុងការចូលរួមរចនា គ្រប់គ្រង និងអភិវឌ្ឍហេដ្ឋារចនាសម្ព័ន្ធថាមពលកកើតឡើងវិញ ដែលនឹងជំរុញកំណើនសេដ្ឋកិច្ចជាតិប្រកបដោយឯករាជ្យ និងចីរភាព។
លំហាត់ និងសកម្មភាពសិក្សាដើម្បីពង្រឹងការយល់ដឹង៖
| ពាក្យបច្ចេកទេស (English) | ការពន្យល់ជាខេមរភាសា (Khmer Explanation) | និយមន័យសាមញ្ញ (Simple Definition) |
|---|---|---|
| Concentrated Solar Power (CSP) | វាជាប្រព័ន្ធបច្ចេកវិទ្យាដែលប្រើប្រាស់កញ្ចក់ចំណាំងផ្លាត ឬឡេន ដើម្បីប្រមូលផ្តុំពន្លឺព្រះអាទិត្យពីផ្ទៃធំទូលាយទៅកាន់ចំណុចតូចមួយដើម្បីបង្កើតកម្តៅកម្រិតខ្ពស់។ កម្តៅដែលប្រមូលបាននេះ ត្រូវបានប្រើប្រាស់ដើម្បីដាំទឹកឲ្យពុះ បង្កើតជាចំហាយទឹកសម្រាប់រុញទួរប៊ីន (Turbine) និងផលិតជាអគ្គិសនី ដែលជារឿយៗតែងមានភ្ជាប់ជាមួយនឹងប្រព័ន្ធស្តុកកម្តៅដើម្បីប្រើនៅពេលយប់។ | ដូចជាការយកកែវពង្រីកមកប្រមូលផ្តុំពន្លឺព្រះអាទិត្យដុតស្លឹកឈើឲ្យឆេះ — CSP គឺការប្រមូលពន្លឺឲ្យខ្លាំងដើម្បីបង្កើតកម្តៅដាំទឹកឲ្យពុះដើម្បីបញ្ឆេះម៉ាស៊ីនផលិតភ្លើង។ |
| Photovoltaic (PV) systems | ជាប្រព័ន្ធដែលបំប្លែងពន្លឺព្រះអាទិត្យ (Photons) ទៅជាចរន្តអគ្គិសនីដោយផ្ទាល់ តាមរយៈបន្ទះសូឡាដែលធ្វើពីសារធាតុពាក់កណ្តាលចម្លង (ដូចជា ស៊ីលីកុន)។ នៅពេលពន្លឺព្រះអាទិត្យជះចំកោសិកាសូឡា វានឹងរុញច្រានអេឡិចត្រុងឲ្យផ្លាស់ទី បង្កើតបានជាចរន្តអគ្គិសនីជាប់ (DC) សម្រាប់ការប្រើប្រាស់។ | ដូចជារុក្ខជាតិស្រូបពន្លឺព្រះអាទិត្យដើម្បីបង្កើតជាចំណី (រស្មីសំយោគ) — បន្ទះ PV ស្រូបពន្លឺព្រះអាទិត្យដើម្បីបញ្ចេញជាចរន្តអគ្គិសនីដោយផ្ទាល់តែម្តង។ |
| Direct Normal Irradiance (DNI) | ជាបរិមាណថាមពលពន្លឺព្រះអាទិត្យដែលជះត្រង់ចំពីព្រះអាទិត្យមកលើផ្ទៃណាមួយ ដោយគ្មានការរាំងស្ទះ ការខ្ចាត់ខ្ចាយពីពពក ឬស្រមោលអ័ព្ទ។ វាជារង្វាស់ទិន្នន័យដ៏មានសារៈសំខាន់បំផុត សម្រាប់វិស្វករយកទៅគណនានិងកំណត់ថាតើតំបន់ណាមួយស័ក្តិសមក្នុងការដំឡើងប្រព័ន្ធ CSP ដែរឬទេ។ | ដូចជាពន្លឺពិលដែលជះចំកណ្តាលមុខយើងពេញទំហឹង — វាគឺជាពន្លឺព្រះអាទិត្យដែលបាញ់ត្រង់ឥតងាករេ មិនមែនជាពន្លឺដែលជះប៉ះជញ្ជាំងរួចចំណាំងផ្លាតមកកៀនៗនោះទេ។ |
| Inverter | ជាឧបករណ៍បរិក្ខារអគ្គិសនីដ៏សំខាន់នៅក្នុងប្រព័ន្ធ PV ដែលមានតួនាទីបំប្លែងចរន្តជាប់ (DC) ដែលផលិតបានពីបន្ទះសូឡា ទៅជាចរន្តឆ្លាស់ (AC) ពីព្រោះបរិក្ខារអគ្គិសនីទូទៅក្នុងផ្ទះ និងបណ្តាញអគ្គិសនីជាតិ សុទ្ធតែប្រើប្រាស់ចរន្តឆ្លាស់ (AC)។ | ដូចជាអ្នកបកប្រែភាសា — វាជួយបកប្រែពាក្យពី "ភាសាបន្ទះសូឡា (ចរន្ត DC)" ទៅជា "ភាសាដែលកង្ហារ និងទូរទស្សន៍ក្នុងផ្ទះអាចយល់និងដំណើរការបាន (ចរន្ត AC)"។ |
| Maximum Power Point (MPP) tracking | ជាមុខងារបច្ចេកវិទ្យាឆ្លាតវៃដែលមាននៅក្នុង Inverter សម័យទំនើប។ វាធ្វើការស្វែងរក តាមដាន និងកែតម្រូវកម្រិតវ៉ុលនិងចរន្តជាប្រចាំវិនាទី ដើម្បីទាញយកថាមពលអគ្គិសនីឲ្យបានច្រើនបំផុត (កម្រិតអតិបរមា) ពីបន្ទះសូឡា ទោះបីជាអាំងតង់ស៊ីតេពន្លឺព្រះអាទិត្យប្រែប្រួលដោយសារពពកបាំងក៏ដោយ។ | ដូចជាអ្នកបើកបរដែលចេះលៃតម្រូវលេខម៉ូតូ (ហ្គែរ) ឲ្យស៊ីចង្វាក់គ្នានឹងល្បឿន — វាប្រឹងប្រែងធ្វើម៉េចឲ្យប្រព័ន្ធសូឡាបញ្ចេញកម្លាំងបានខ្លាំងបំផុតគ្រប់កាលៈទេសៈ។ |
| Balance of system (BOS) | ពាក្យនេះសំដៅលើសមាសធាតុ ឬបរិក្ខារបន្សំទាំងអស់នៅក្នុងប្រព័ន្ធថាមពលព្រះអាទិត្យ លើកលែងតែបន្ទះសូឡា (PV modules) ចេញ។ ផ្នែក BOS រួមមាន ខ្សែភ្លើង ទម្រដែក ទូបញ្ជា Inverter កុងតាក់ និងឧបករណ៍សុវត្ថិភាព ដែលសុទ្ធសឹងតែជាផ្នែកដែលត្រូវការចំណាយដើមទុនច្រើនផងដែរ។ | ប្រសិនបើបន្ទះសូឡាជា "ម៉ាស៊ីនឡាន" នោះ BOS គឺជាតួឡាន កង់ ចង្កូត និងប្រព័ន្ធភ្លើងផ្សេងៗទៀត ដែលផ្សំគ្នាទើបឡានអាចបើកបរបានយ៉ាងមានសុវត្ថិភាព។ |
| Thermosiphon | ជាគោលការណ៍រូបវិទ្យាធម្មជាតិដែលវត្ថុរាវ (ទឹក) ក្តៅមានម៉ាសធៀបស្រាលជាងទឹកត្រជាក់ ធ្វើឲ្យវាអណ្តែតឡើងលើ។ គោលការណ៍នេះត្រូវបានគេយកមកប្រើក្នុងប្រព័ន្ធកម្តៅទឹកដោយពន្លឺព្រះអាទិត្យ (Solar Water Heater) ដើម្បីឲ្យទឹកធ្វើចរន្តវិលជុំដោយស្វ័យប្រវត្តិពីផ្ទាំងស្រូបកម្តៅទៅកាន់ធុងស្តុក ដោយមិនចាំបាច់ប្រើម៉ាស៊ីនបូមអគ្គិសនី។ | ដូចជាការស្ងោរទឹកក្នុងឆ្នាំង — ទឹកក្តៅនៅបាតឆ្នាំងនឹងពុះរុញខ្លួនឡើងមកលើ ចំណែកទឹកត្រជាក់នៅខាងលើនឹងស្រុតចុះទៅក្រោមជំនួសវិញដោយស្វ័យប្រវត្តិ។ |
| Levelized energy costs | ជារង្វាស់សេដ្ឋកិច្ច (Levelized Cost of Energy - LCOE) ដែលប្រើដើម្បីគណនាតម្លៃដើមជាមធ្យមក្នុងការផលិតអគ្គិសនីមួយគីឡូវ៉ាត់ម៉ោង (kWh) ពេញមួយអាយុកាលរបស់គម្រោង។ វាត្រូវបានគណនាដោយបូកបញ្ចូលថ្លៃសាងសង់ ថ្លៃថែទាំ និងថ្លៃប្រតិបត្តិការទាំងអស់ រួចចែកនឹងបរិមាណថាមពលសរុបដែលផលិតបាន ដើម្បីយកទៅប្រៀបធៀបជាមួយប្រភពថាមពលផ្សេងៗទៀត (ដូចជាធ្យូងថ្ម ឬវារីអគ្គិសនី)។ | ដូចជាការគណនាថ្លៃដើមនៃការទិញម៉ូតូបូកនឹងថ្លៃចាក់សាំងនិងជួសជុលពេញ១០ឆ្នាំ រួចចែកនឹងគីឡូម៉ែត្រសរុប — ដើម្បីដឹងថាតើជិះ១គីឡូម៉ែត្រអស់លុយពិតប្រាកដប៉ុន្មាន។ |
អត្ថបទដែលបានបោះពុម្ពនៅលើ KhmerResearch ដែលទាក់ទងនឹងប្រធានបទនេះ៖
ប្រធានបទ និងសំណួរស្រាវជ្រាវដែលទាក់ទងនឹងឯកសារនេះ ដែលអ្នកអាចស្វែងរកបន្ថែម៖
