បញ្ហា (The Problem)៖ ការសិក្សានេះមានគោលបំណងស្វែងរកប្រព័ន្ធដាំដុះដំណាំបន្តបន្ទាប់ដែលសមស្របសម្រាប់ដំណាំពោត កប្បាស និងដំណាំរយៈពេលខ្លី ដើម្បីទទួលបានប្រាក់ចំណូលអតិបរមានៅខេត្ត Kanchanaburi។
វិធីសាស្ត្រ (The Methodology)៖ ការពិសោធន៍ត្រូវបានធ្វើឡើងពីឆ្នាំ ១៩៩៤ ដល់ ១៩៩៦ ដោយធ្វើការផ្លាស់ប្តូរចន្លោះជួរ និងចំនួនដើមក្នុងមួយរន្ធ សម្រាប់ដំណាំពោត កប្បាស និងដំណាំរួមផ្សំផ្សេងៗទៀត។
លទ្ធផលសំខាន់ៗ (The Verdict)៖
| វិធីសាស្ត្រ (Method) | គុណសម្បត្តិ (Pros) | គុណវិបត្តិ (Cons) | លទ្ធផលគន្លឹះ (Key Result) |
|---|---|---|---|
| Table Corn + Cotton (SSR 60) + Peanut Relay Cropping ការដាំពោតដំណើប + កប្បាសពូជ SSR 60 + សណ្តែកដី (ប្រព័ន្ធដាំដុះបន្តបន្ទាប់) |
ផ្តល់ប្រាក់ចំណូលសរុបខ្ពស់បំផុត ប្រើប្រាស់ដីចន្លោះជួរបានល្អ និងទាញយកអត្ថប្រយោជន៍ពីសណ្តែកដីដែលធន់នឹងម្លប់ពោត/កប្បាស។ | ត្រូវការកម្លាំងពលកម្មច្រើនសម្រាប់ការដាំដុះ ដកស្មៅ និងប្រមូលផលដំណាំច្រើនមុខក្នុងពេលខុសៗគ្នា។ | ទទួលបានប្រាក់ចំណូលកសិកម្មសុទ្ធអតិបរមា (ចំណេញច្រើនជាងគេបំផុតក្នុងចំណោមប្រព័ន្ធទាំង១២)។ |
| Baby Corn + Cotton (IRCT 413) + Sesame ការដាំពោតសឡូត + កប្បាសពូជ IRCT 413 + ល្ង |
ពោតសឡូតមានរយៈពេលប្រមូលផលខ្លី ហើយកប្បាសពូជ IRCT 413 មានគុណភាពសរសៃល្អ និងលក់បានថ្លៃជាង ២៥%។ | ប្រាក់ចំណូលសរុបទាបជាងប្រព័ន្ធដាំពោតដំណើបជាមួយសណ្តែកដី ហើយទិន្នផលគ្រាប់កប្បាសក៏ទទួលបានទាបជាង។ | ផ្តល់ប្រាក់ចំណូលទាបជាងប្រព័ន្ធដាំពោតដំណើប និងសណ្តែកដី ដោយសារទិន្នផលដំណាំល្ង និងកប្បាសពូជនេះមានកម្រិតទាប។ |
| Traditional Maize-Cotton Check System (No Intercrop) ការដាំពោត-កប្បាសបែបប្រពៃណី (គ្មានដំណាំរួមផ្សំចន្លោះជួរ) |
ងាយស្រួលក្នុងការគ្រប់គ្រង និងថែទាំ ព្រោះជាវិធីសាស្រ្តសាមញ្ញដែលកសិករធ្លាប់អនុវត្តស្រាប់ និងចំណាយពលកម្មតិច។ | ខ្ជះខ្ជាយផ្ទៃដីចន្លោះជួរដ៏ធំទូលាយរវាងដើមកប្បាស និងពោត ដែលធ្វើឱ្យបាត់បង់ឱកាសទទួលបានចំណូលបន្ថែម។ | ប្រាក់ចំណូលសុទ្ធទាបជាងឆ្ងាយ បើធៀបនឹងប្រព័ន្ធដែលមានដាំសណ្តែកដីជាដំណាំរួមផ្សំ (Intercrop)។ |
ការចំណាយលើធនធាន (Resource Cost)៖ ការសិក្សានេះទាមទារការវិនិយោគលើកម្លាំងពលកម្ម គ្រាប់ពូជ និងជីកសិកម្ម ព្រមទាំងការគ្រប់គ្រងពេលវេលាដាំដុះយ៉ាងច្បាស់លាស់។
ការសិក្សានេះត្រូវបានធ្វើឡើងនៅ Suwan Experiment Station និងតំបន់ជុំវិញខេត្ត Kanchanaburi និង Nakhon Ratchasima ប្រទេសថៃ (ចន្លោះឆ្នាំ១៩៩៤-១៩៩៦) លើប្រភេទដីឥដ្ឋមានជាតិអាស៊ីតខ្ពស់។ ទិន្នន័យនេះមានសារៈសំខាន់សម្រាប់ប្រទេសកម្ពុជា ពិសេសតំបន់ភាគពាយ័ព្យដែលមានអាកាសធាតុ និងការអនុវត្តដាំដុះស្រដៀងគ្នា ប៉ុន្តែត្រូវពិចារណាលើភាពហួសសម័យនៃទិន្នន័យ (ជាង២០ឆ្នាំមុន) និងការប្រែប្រួលអាកាសធាតុ រួមទាំងការវិវត្តនៃពូជដំណាំថ្មីៗ។
ប្រព័ន្ធដាំដុះដំណាំបន្តបន្ទាប់ (Relay Cropping) នេះមានសក្តានុពលខ្ពស់ក្នុងការយកមកអនុវត្តនៅកម្ពុជា ដើម្បីបង្កើនប្រសិទ្ធភាពនៃការប្រើប្រាស់ដី និងបង្កើនប្រាក់ចំណូល។
ការបន្សាំបច្ចេកទេសនេះទៅនឹងបរិបទកម្ពុជា នឹងជួយកសិករខ្នាតតូចកាត់បន្ថយហានិភ័យពីការធ្លាក់ចុះតម្លៃទីផ្សារនៃដំណាំណាមួយ និងបង្កើនប្រាក់ចំណេញអតិបរមាលើផ្ទៃដីដដែល។
ដើម្បីអនុវត្តតាមការសិក្សានេះ និស្សិតគួរអនុវត្តតាមជំហានខាងក្រោម៖
| ពាក្យបច្ចេកទេស | ការពន្យល់ជាខេមរភាសា (Khmer Explanation) | និយមន័យសាមញ្ញ (Simple Definition) |
|---|---|---|
| Relay cropping (ការដាំដុះដំណាំបន្តបន្ទាប់) | ជាប្រព័ន្ធដាំដុះដែលដំណាំទីពីរត្រូវបានដាំនៅចន្លោះជួរដំណាំទីមួយ មុនពេលដំណាំទីមួយត្រូវបានប្រមូលផល ដើម្បីសន្សំពេលវេលា កាត់បន្ថយការទុកដីទំនេរចោល និងបង្កើនទិន្នផលសរុបប្រចាំឆ្នាំលើផ្ទៃដីដដែល។ | ដូចជាការរត់បណ្តាក់ ដែលអ្នករត់ទីពីរចាប់ផ្តើមរត់ស្របពេលអ្នកទីមួយជិតដល់គោលដៅ ដើម្បីកុំឱ្យខាតពេលវេលា។ |
| Intercrop (ដំណាំរួមផ្សំ ឬដំណាំចន្លោះជួរ) | ការដាំដំណាំពីរ ឬច្រើនប្រភេទក្នុងពេលតែមួយនៅលើផ្ទៃដីតែមួយ (ឧទាហរណ៍ ដំណាំសណ្តែកដីដាំចន្លោះជួរពោត) ដើម្បីទាញយកអត្ថប្រយោជន៍ពីលំហដី ពន្លឺព្រះអាទិត្យ និងសារធាតុចិញ្ចឹមនៅក្នុងដីឱ្យបានជាអតិបរមា។ | ដូចជាការជួលបន្ទប់មួយដែលមានគ្រែពីរឱ្យមនុស្សពីរនាក់ស្នាក់នៅជាមួយគ្នា ដើម្បីទាញយកប្រយោជន៍ពីទំហំបន្ទប់ឱ្យអស់លទ្ធភាព។ |
| Sole crop (ដំណាំទោល) | ប្រព័ន្ធកសិកម្មដែលមានការដាំដំណាំតែមួយប្រភេទគត់នៅលើផ្ទៃដីមួយ ដោយមិនមានលាយឡំជាមួយដំណាំផ្សេងទៀត ដែលមានភាពងាយស្រួលក្នុងការថែទាំ ប៉ុន្តែមិនបានប្រើប្រាស់ដីឱ្យអស់សក្តានុពល។ | ដូចជាការបើកហាងលក់តែគុយទាវមួយមុខគត់ ដោយមិនមានលក់ភេសជ្ជៈ ឬអាហារផ្សេងទៀតឡើយ។ |
| Split-split plot design (ប្លង់ពិសោធន៍បែបបំបែកជាកូនឡូត៍តូចៗ) | វិធីសាស្ត្រស្ថិតិក្នុងការរៀបចំប្លង់ពិសោធន៍កសិកម្ម ដោយបែងចែកកត្តាពិសោធន៍ជាឡូត៍ធំ (Main plots) ឡូត៍រង (Sub plots) និងឡូត៍រងតូចៗបំផុត (Sub-sub plots) ដើម្បីងាយស្រួលសាកល្បងកត្តាច្រើនក្នុងពេលតែមួយ និងគ្រប់គ្រងកត្តាដែលពិបាកផ្លាស់ប្តូរ។ | ដូចជាការរៀបចំទូខោអាវ ដោយថតធំដាក់អាវ ថតកណ្តាលដាក់ខោ និងថតតូចបំផុតដាក់ស្រោមជើង ដើម្បីងាយស្រួលចាត់ចែងរបស់ច្រើនប្រភេទ។ |
| Randomized Complete Block / RCB (ប្លង់ពិសោធន៍ចៃដន្យពេញលេញ) | ការរៀបចំប្លង់ពិសោធន៍ដោយបែងចែកផ្ទៃដីជាប្លុក (Block) ដែលមានលក្ខណៈដូចគ្នា ហើយចាត់តាំងការព្យាបាល (Treatments) ទាំងអស់ទៅក្នុងប្លុកនីមួយៗដោយចៃដន្យ ដើម្បីធានាថាលទ្ធផលមិនលម្អៀងដោយសារភាពមិនស្មើគ្នានៃគុណភាពដី។ | ដូចជាការចែកសិស្សពូកែ មធ្យម និងខ្សោយ ឱ្យចូលទៅក្នុងក្រុមនីមួយៗស្មើៗគ្នា មុននឹងឱ្យពួកគេប្រកួតគ្នា ដើម្បីធានាភាពយុត្តិធម៌។ |
| Oxic Paleustults (ប្រភេទដីអុកស៊ីតមានវ័យចំណាស់) | ជាប្រភេទដីនៅក្នុងតំបន់ត្រូពិចដែលមានសភាពចាស់ ហាប់ណែន មានជាតិអាស៊ីតខ្ពស់ និងកម្រិតសារធាតុចិញ្ចឹមទាប ដែលទាមទារការគ្រប់គ្រងដីបានល្អ និងការប្រើប្រាស់ជីត្រឹមត្រូវដើម្បីឱ្យដំណាំលូតលាស់បានល្អ។ | ដូចជាអេប៉ុងចាស់ដែលលែងសូវបឺតទឹក និងអស់ជាតិសាប៊ូ ដែលត្រូវការការបន្ថែមសាប៊ូ (ជី) ទើបអាចប្រើការបានល្អ។ |
| Gossypol (សារធាតុហ្កូស៊ីប៉ូល) | ជាសារធាតុគីមីធម្មជាតិពណ៌លឿងដែលមាននៅក្នុងគ្រាប់កប្បាស ដែលមានជាតិពុលសម្រាប់សត្វម៉ូណូហ្គាសទ្រីក (សត្វមានក្រពះមួយ) និងមនុស្ស ធ្វើឱ្យគ្រាប់កប្បាសធម្មតាមិនអាចយកទៅកែច្នៃជាចំណីអាហារដោយផ្ទាល់បាន លុះត្រាតែប្រើពូជដែលគ្មានសារធាតុនេះ។ | ដូចជាជ័ររបស់ផ្លែស្វាយចន្ទីឆៅដែលមានជាតិកាត់ មិនអាចញ៉ាំភ្លាមៗបានទេ ទាល់តែឆ្លងកាត់ការចម្អិនឬកែច្នៃបន្សាបជាមុនសិន។ |
| Pre-emergence herbicide (ថ្នាំសម្លាប់ស្មៅមុនពេលដុះ) | ប្រភេទថ្នាំគីមីកសិកម្ម (ឧទាហរណ៍ alachlor) ដែលគេបាញ់លើដីបន្ទាប់ពីដាំគ្រាប់ពូជរួច ប៉ុន្តែមុនពេលគ្រាប់ពូជដំណាំ និងគ្រាប់ស្មៅដុះចេញពីដី ដើម្បីរារាំងកុំឱ្យស្មៅលូតលាស់ប្រជែងជាមួយដំណាំទើបនឹងដុះ។ | ដូចជាការលាបថ្នាំការពារច្រេះលើដែកថ្មី ដើម្បីការពារកុំឱ្យមានច្រេះស៊ីនៅពេលក្រោយ។ |
អត្ថបទដែលបានបោះពុម្ពនៅលើ KhmerResearch ដែលទាក់ទងនឹងប្រធានបទនេះ៖
ប្រធានបទ និងសំណួរស្រាវជ្រាវដែលទាក់ទងនឹងឯកសារនេះ ដែលអ្នកអាចស្វែងរកបន្ថែម៖
