បញ្ហា (The Problem)៖ ការស្រាវជ្រាវនេះមានគោលបំណងសិក្សាពីឥទ្ធិពលនៃការរក្សាចន្លោះដើមតូចចង្អៀតទៅលើការលូតលាស់ និងទិន្នផលនៃកប្បាសពូជ Sri Sumrong 60 នៅរដូវប្រាំង ដើម្បីឆ្លើយតបទៅនឹងតម្រូវការឧស្សាហកម្មវាយនភណ្ឌដែលកំពុងកើនឡើង។
វិធីសាស្ត្រ (The Methodology)៖ ការពិសោធន៍នេះត្រូវបានអនុវត្តតាមប្លង់ពិសោធន៍ប្រភេទ Split-plot design ដោយមាន ៣ សារឡើងវិញ ដើម្បីប្រៀបធៀបឥទ្ធិពលនៃគម្លាតចន្លោះជួរ និងចន្លោះគុម្ព។
លទ្ធផលសំខាន់ៗ (The Verdict)៖
| វិធីសាស្ត្រ (Method) | គុណសម្បត្តិ (Pros) | គុណវិបត្តិ (Cons) | លទ្ធផលគន្លឹះ (Key Result) |
|---|---|---|---|
| Wide vs. Narrow Between-Row Spacing (1.0m vs 0.5m) ការប្រៀបធៀបគម្លាតចន្លោះជួរ (១,០ ម៉ែត្រ និង ០,៥ ម៉ែត្រ) |
ការទុកចន្លោះជួរទូលាយ (១,០ ម៉ែត្រ) ជួយកាត់បន្ថយការប្រជែងពន្លឺ រក្សាតុល្យភាពការលូតលាស់ និងមានទំនោរផ្តល់ទិន្នផលខ្ពស់ជាង។ | ការដាំចន្លោះជួរតូចចង្អៀត (០,៥ ម៉ែត្រ) បង្កើតទីតាំងផ្លែបានច្រើនមែន ប៉ុន្តែធ្វើឱ្យការលូតលាស់ស្លឹកធ្លាក់ចុះ និងបង្កើនការប្រជែងសារធាតុចិញ្ចឹមរវាងដើមនីមួយៗ។ | ទោះបីជាមិនមានភាពខុសគ្នាជាលក្ខណៈស្ថិតិ ប៉ុន្តែចន្លោះជួរ ១,០ ម៉ែត្រមានទំនោរផ្តល់ទិន្នផលគ្រាប់កប្បាសខ្ពស់ជាង ១០% ធៀបនឹងចន្លោះ ០,៥ ម៉ែត្រ។ |
| Narrow vs. Wide Within-Row Spacing (0.1m vs 0.2m) ការប្រៀបធៀបគម្លាតចន្លោះគុម្ព (០,១ ម៉ែត្រ និង ០,២ ម៉ែត្រ) |
ការដាំចន្លោះគុម្ពតូចចង្អៀត (០,១ ម៉ែត្រ) មានប្រសិទ្ធភាពខ្ពស់ជាងក្នុងការចាប់យក និងបំប្លែងពន្លឺព្រះអាទិត្យទៅជាជីវម៉ាស។ | ទោះបីជាទិន្នផលសរុបកើនឡើង ប៉ុន្តែការដាំញឹកពេកធ្វើឱ្យកម្រិតនៃការថែរក្សាផ្លែ (Boll retention) នៅលើមែកនីមួយៗធ្លាក់ចុះ។ | ចន្លោះគុម្ព ០,១ ម៉ែត្រមានទំនោរផ្តល់ទិន្នផលគ្រាប់កប្បាសខ្ពស់ជាង ១៣,៥% ធៀបនឹង ០,២ ម៉ែត្រ ដោយសារប្រសិទ្ធភាពនៃការបំប្លែងពន្លឺ (Ec) កើនឡើងដល់ 2.6។ |
ការចំណាយលើធនធាន (Resource Cost)៖ ការស្រាវជ្រាវនេះមិនបានបញ្ជាក់លម្អិតពីចំណាយហិរញ្ញវត្ថុនោះទេ ប៉ុន្តែទាមទារឧបករណ៍វាស់ស្ទង់ក្សេត្រសាស្ត្រទំនើប និងប្រព័ន្ធធារាសាស្ត្រដែលអាចផ្គត់ផ្គង់ទឹកបានទៀងទាត់។
ការសិក្សានេះត្រូវបានធ្វើឡើងនៅខេត្តនគររាជសីមា ប្រទេសថៃ ក្នុងឆ្នាំ ១៩៩៦ ដោយប្រើប្រាស់ពូជកប្បាស Sri Sumrong 60។ លក្ខខណ្ឌអាកាសធាតុ និងដីនៅតំបន់នោះមានភាពស្រដៀងគ្នាខ្លាំងទៅនឹងតំបន់ពាយព្យនៃប្រទេសកម្ពុជា ប៉ុន្តែការអនុវត្តផ្ទាល់នៅកម្ពុជាចាំបាច់ត្រូវធ្វើបច្ចុប្បន្នភាពជាមួយពូជកប្បាសទំនើបៗ និងការប្រែប្រួលអាកាសធាតុនាពេលបច្ចុប្បន្ន។
ការរកឃើញនៃការសិក្សានេះមានសក្តានុពលខ្ពស់សម្រាប់យកមកអនុវត្តនៅក្នុងវិស័យកសិកម្មកម្ពុជា ជាពិសេសដើម្បីជម្រុញការដាំដុះដំណាំឧស្សាហកម្មនៅរដូវប្រាំង។
ការកំណត់ចន្លោះដើមកប្បាសដែលស័ក្តិសម គឺជាវិធីសាស្ត្រដែលចំណាយដើមទុនទាប ប៉ុន្តែអាចជួយកសិករកម្ពុជាបង្កើនទិន្នផល និងប្រសិទ្ធភាពនៃការប្រើប្រាស់ដីបានយ៉ាងច្រើន។
ដើម្បីអនុវត្តតាមការសិក្សានេះ និស្សិតគួរអនុវត្តតាមជំហានខាងក្រោម៖
| ពាក្យបច្ចេកទេស | ការពន្យល់ជាខេមរភាសា (Khmer Explanation) | និយមន័យសាមញ្ញ (Simple Definition) |
|---|---|---|
| Split-plot design (ប្លង់ពិសោធន៍បែប Split-plot) | គឺជាប្រភេទប្លង់ពិសោធន៍កសិកម្ម ឬស្ថិតិ ដែលត្រូវបានប្រើនៅពេលកត្តាពិសោធន៍មួយត្រូវការទំហំដីធំ (Main-plot) ឧទាហរណ៍ដូចជាការប្រើគ្រឿងចក្រភ្ជួរចន្លោះជួរ ខណៈកត្តាមួយទៀតអាចអនុវត្តលើទំហំដីតូច (Sub-plot) ដូចជាគម្លាតចន្លោះគុម្ព ដើម្បីងាយស្រួលក្នុងការគ្រប់គ្រង និងកាត់បន្ថយកំហុសឆ្គង។ | ដូចជាការបែងចែកដីចម្ការធំមួយជាដីឡូត៍សម្រាប់សាកល្បងប្រភេទជី ហើយក្នុងដីឡូត៍នីមួយៗនោះបែងចែកជាកូនរងតូចៗទៀតដើម្បីសាកល្បងពូជខុសៗគ្នា។ |
| Leaf Area Index / LAI (សន្ទស្សន៍ផ្ទៃស្លឹក) | គឺជារង្វាស់ដែលបង្ហាញពីផលធៀបនៃផ្ទៃស្លឹករុក្ខជាតិសរុបធៀបនឹងផ្ទៃដីដែលរុក្ខជាតិនោះដុះ។ តម្លៃ LAI កាន់តែធំ បង្ហាញថាស្លឹកមានកាន់តែច្រើន និងអាចស្រូបពន្លឺបានកាន់តែល្អ ប៉ុន្តែក៏អាចបាំងពន្លឺគ្នាឯងដែរប្រសិនបើស្លឹកញឹកពេក។ | ប្រៀបដូចជាការវាស់ទំហំឆ័ត្រដែលបើកគ្របលើដី; បើឆ័ត្រធំ ឬមានច្រើនជាន់ (ស្លឹកច្រើន) វានឹងបាំងម្លប់ដល់ដីខាងក្រោមបានច្រើន។ |
| Accumulative PAR / Photosynthetically Active Radiation (ពន្លឺសកម្មសម្រាប់ការរស្មីសំយោគសរុប) | គឺជាបរិមាណសរុបនៃពន្លឺព្រះអាទិត្យនៅក្នុងប្រេកង់រលកជាក់លាក់ (ជាទូទៅ ៤០០ ទៅ ៧០០ ណាណូម៉ែត្រ) ដែលរុក្ខជាតិអាចចាប់យកមកប្រើប្រាស់ក្នុងដំណើរការរស្មីសំយោគ ដើម្បីបង្កើតជាចំណីអាហារ និងថាមពលក្នុងមួយរដូវកាលនៃការលូតលាស់។ | ដូចជាការបូកសរុបបរិមាណថាមពលអគ្គិសនីដែលផ្ទាំងសូឡាស្រូបបានពីពន្លឺព្រះអាទិត្យក្នុងមួយខែ ដើម្បីផលិតជាចរន្តអគ្គិសនី។ |
| Efficiency of light conversion / Ec (ប្រសិទ្ធភាពនៃការបំប្លែងពន្លឺ) | គឺជាសមត្ថភាពរបស់រុក្ខជាតិក្នុងការយកថាមពលពន្លឺដែលវាស្រូបបាន (PAR) ទៅបំប្លែងជាជីវម៉ាស ឬទម្ងន់ស្ងួត (Dry matter)។ បើតម្លៃ Ec ខ្ពស់ មានន័យថារុក្ខជាតិអាចផលិតអាហារ និងលូតលាស់បានច្រើនពីពន្លឺក្នុងបរិមាណដូចគ្នា។ | ប្រៀបដូចជាការវាស់ស្ទង់ថាតើរថយន្តមួយស៊ីសាំងតិច ឬច្រើនប៉ុណ្ណា (សាំងជាពន្លឺ ចំណែកចម្ងាយផ្លូវដែលរត់បានគឺជាទំហំដើមឈើដែលលូតលាស់)។ |
| Plant mapping / Fruiting pattern (ការគូសវាសលំនាំទីតាំងផ្លែ) | គឺជាបច្ចេកទេសក្នុងក្សេត្រសាស្ត្រដែលអ្នកស្រាវជ្រាវចុះកត់ត្រាជាប្រចាំនូវទីតាំងលូតលាស់នៃមែក ចំនួនថ្នាំង និងទីតាំងចេញផ្កា ឬផ្លែ (ក្ដឹប ផ្លែខ្ចី ផ្លែទុំ) នៅលើដើមរុក្ខជាតិនីមួយៗ ដើម្បីយល់ពីលំនាំនៃការផ្តល់ទិន្នផលតាំងពីដើមរហូតដល់ពេលប្រមូលផល។ | ដូចជាការធ្វើជំរឿនប្រជាជននៅក្នុងអគារខុនដូមួយ ដោយកត់ត្រាថានៅជាន់នីមួយៗ (មែក) និងបន្ទប់នីមួយៗ (ថ្នាំង) មានមនុស្សរស់នៅ (ផ្លែ) ប៉ុន្មាននាក់ និងនៅពេលណា។ |
| Boll retention (ការរក្សាផ្លែ ឬការមិនជ្រុះផ្លែ) | សំដៅលើភាគរយនៃផ្កា ឬក្តឹបកប្បាសដែលអាចលូតលាស់រហូតក្លាយជាផ្លែទុំដែលអាចប្រមូលផលបាន ដោយមិនស្វិត ឬជ្រុះចោលពាក់កណ្តាលទី។ អត្រានេះងាយរងឥទ្ធិពលពីកង្វះទឹក ពន្លឺ ឬការប្រជែងសារធាតុចិញ្ចឹមនៅពេលរុក្ខជាតិត្រូវបានដាំញឹកពេក។ | ដូចជាចំនួនសិស្សដែលចុះឈ្មោះចូលរៀនតាំងពីដើមឆ្នាំ ហើយអាចរៀនជាប់រហូតដល់ប្រឡងបញ្ចប់ដោយមិនបោះបង់ការសិក្សាពាក់កណ្តាលទី។ |
| Sympodial position (ទីតាំងមែកចេញផ្លែ) | សំដៅលើទីតាំងនៃថ្នាំងនៅលើមែកប្រភេទ Sympodial (មែកដែលបង្កើតផ្លែ) របស់ដើមកប្បាស។ ទីតាំងទី១ (FP1) គឺនៅកៀកគល់មែក និងដើមធំជាងគេ ដែលជាទូទៅផ្តល់ទិន្នផលផ្លែធំជាង និងមានភាគរយនៃការរក្សាផ្លែបានខ្ពស់ជាងទីតាំងនៅចុងមែក។ | ប្រៀបដូចជាកន្លែងអង្គុយជួរមុខនៅក្នុងថ្នាក់រៀន ដែលសិស្ស (ផ្លែ) ងាយស្រួលទទួលបានចំណាប់អារម្មណ៍ និងអាហារូបត្ថម្ភពីគ្រូ (ដើម) ច្រើនជាងអ្នកអង្គុយជួរក្រោយ។ |
អត្ថបទដែលបានបោះពុម្ពនៅលើ KhmerResearch ដែលទាក់ទងនឹងប្រធានបទនេះ៖
ប្រធានបទ និងសំណួរស្រាវជ្រាវដែលទាក់ទងនឹងឯកសារនេះ ដែលអ្នកអាចស្វែងរកបន្ថែម៖
