បញ្ហា (The Problem)៖ ឯកសារនេះស្រាវជ្រាវពីប្រសិទ្ធភាពនៃការអនុវត្តគោលនយោបាយគាំទ្រដល់គម្រោងដាំកៅស៊ូ និងផលប៉ះពាល់របស់វាទៅលើការផ្លាស់ប្តូរជីវភាពរស់នៅរបស់ប្រជាជនមូលដ្ឋាន ជាពិសេសជនជាតិភាគតិច នៅក្នុងខេត្តដៀនបៀន (Dien Bien) ប្រទេសវៀតណាម។
វិធីសាស្ត្រ (The Methodology)៖ ការសិក្សានេះប្រើប្រាស់វិធីសាស្ត្រវាយតម្លៃជីវភាពរស់នៅប្រកបដោយនិរន្តរភាពរបស់ DFID និងការវិភាគគោលនយោបាយ ដោយប្រៀបធៀបក្រុមប្រជាជនបីប្រភេទផ្សេងគ្នា។
លទ្ធផលសំខាន់ៗ (The Verdict)៖
| វិធីសាស្ត្រ (Method) | គុណសម្បត្តិ (Pros) | គុណវិបត្តិ (Cons) | លទ្ធផលគន្លឹះ (Key Result) |
|---|---|---|---|
| Cluster 1 (Land contributors and wage-workers) ក្រុមទី១៖ អ្នករួមចំណែកដី និងធ្វើជាកម្មករស៊ីឈ្នួលឱ្យគម្រោង |
ទទួលបានប្រាក់ចំណូលខ្ពស់បំផុត (៣០-៣៥លានដុង/ហិកតា/ឆ្នាំ) និងមានឱកាសការងារយូរអង្វែង។ | បាត់បង់ដីកសិកម្មផ្ទាល់ខ្លួន និងរងហានិភ័យពីភាពមិនច្បាស់លាស់នៃគោលនយោបាយបែងចែកភាគលាភ។ | ទទួលបានសូចនាករពិន្ទុទ្រព្យសកម្មជីវភាព (Livelihood asset score) ខ្ពស់ជាងគេ គឺ ០.៦៩។ |
| Cluster 2 (Land contributors only) ក្រុមទី២៖ អ្នកដែលត្រឹមតែរួមចំណែកដីឱ្យគម្រោងប៉ុណ្ណោះ |
ទទួលបានប្រាក់ឧបត្ថម្ភ និងសំណងពីរដ្ឋាភិបាលក្នុងឆ្នាំដំបូងៗនៃការអនុវត្តគម្រោង។ | ប្រឈមនឹងការថយចុះដីបង្កបង្កើនផលរហូតដល់ ៦០% និងមិនមានប្រាក់ចំណូលបន្ថែមពីការងារជាកម្មករ។ | ទទួលបានសូចនាករពិន្ទុទ្រព្យសកម្មជីវភាពកម្រិតមធ្យម គឺ ០.៦៤។ |
| Cluster 3 (Non-participants) ក្រុមទី៣៖ អ្នកមិនបានចូលរួមក្នុងគម្រោង |
រក្សាបាននូវកម្មសិទ្ធិដីកសិកម្មផ្ទាល់ខ្លួនទាំងស្រុង សម្រាប់ការដាំដុះដំណាំប្រពៃណី។ | ប្រាក់ចំណូលទាប (ត្រឹមតែ ១២-១៦លានដុង/ហិកតា) និងមិនទទួលបានការគាំទ្រ ឬប្រាក់ឧបត្ថម្ភណាមួយពីរដ្ឋាភិបាលឡើយ។ | ទទួលបានសូចនាករពិន្ទុទ្រព្យសកម្មជីវភាពទាបបំផុត គឺត្រឹមតែ ០.៤៤។ |
ការចំណាយលើធនធាន (Resource Cost)៖ ការស្រាវជ្រាវនេះមិនតម្រូវឱ្យមានធនធានបច្ចេកវិទ្យា ឬផ្នែករឹងខ្នាតធំនោះទេ ប៉ុន្តែទាមទារការចុះប្រមូលទិន្នន័យជាក់ស្តែង និងចំណេះដឹងផ្នែកវាយតម្លៃសង្គម-សេដ្ឋកិច្ចយ៉ាងស៊ីជម្រៅ។
ការសិក្សានេះត្រូវបានធ្វើឡើងនៅក្នុងខេត្តដៀនបៀន (Dien Bien) ដែលជាតំបន់ភ្នំក្រីក្រនៅប្រទេសវៀតណាម ដោយផ្តោតលើក្រុមជនជាតិភាគតិចដូចជា Thai, H'Mong និង Kho Mu។ លទ្ធផលទិន្នន័យបានបង្ហាញពីភាពលម្អៀងនៃការអនុវត្តគោលនយោបាយ ដែលផ្តល់ផលប្រយោជន៍ដល់អ្នកមានដីចូលរួមច្រើនជាងអ្នកក្រីក្រដែលគ្មានដី ដែលនេះជាមេរៀនដ៏សំខាន់សម្រាប់ប្រទេសកម្ពុជាក្នុងការការពារកម្រិតជីវភាពជនជាតិដើមភាគតិច។
វិធីសាស្ត្រវាយតម្លៃនេះមានអត្ថប្រយោជន៍យ៉ាងខ្លាំងសម្រាប់ការវាស់ស្ទង់ផលប៉ះពាល់នៃគម្រោងសម្បទានដីសេដ្ឋកិច្ច និងចម្ការកសិ-ឧស្សាហកម្មនៅកម្ពុជា។
ការអនុវត្តក្របខ័ណ្ឌនេះនៅកម្ពុជា នឹងជួយធានាថាគម្រោងអភិវឌ្ឍន៍ធំៗមិនត្រឹមតែជំរុញសេដ្ឋកិច្ចជាតិប៉ុណ្ណោះទេ ប៉ុន្តែក៏ត្រូវធានាពីនិរន្តរភាពជីវភាពរបស់ប្រជាជនមូលដ្ឋានប្រកបដោយបរិយាបន្ន និងសមធម៌ផងដែរ។
ដើម្បីអនុវត្តតាមការសិក្សានេះ និស្សិតគួរអនុវត្តតាមជំហានខាងក្រោម៖
| ពាក្យបច្ចេកទេស | ការពន្យល់ជាខេមរភាសា (Khmer Explanation) | និយមន័យសាមញ្ញ (Simple Definition) |
|---|---|---|
| Sustainable Livelihoods Framework (ក្របខ័ណ្ឌជីវភាពរស់នៅប្រកបដោយនិរន្តរភាព) | ជាវិធីសាស្ត្រវាយតម្លៃមួយរបស់អង្គការ DFID ដែលប្រើដើម្បីវាស់ស្ទង់ភាពធន់ និងលទ្ធភាពរស់រានរបស់ប្រជាជនដោយផ្អែកលើការរួមបញ្ចូលគ្នានៃមូលធនទាំង៥ (ធម្មជាតិ មនុស្ស ហិរញ្ញវត្ថុ រូបវន្ត និងសង្គម)។ | ដូចជាការពិនិត្យមើល "កញ្ចប់ទ្រព្យសម្បត្តិ" ទាំង៥ប្រភេទរបស់គ្រួសារមួយ ដើម្បីដឹងថាពួកគេអាចរស់នៅបានស្រួល និងធន់នឹងបញ្ហាកម្រិតណា។ |
| Probability Proportional to Size (PPS) sampling (ការជ្រើសរើសគំរូតាមសមាមាត្រទំហំ) | ជាវិធីសាស្ត្រស្ថិតិក្នុងការជ្រើសរើសគំរូសម្រាប់ការស្ទង់មតិ ដែលផ្តល់ឱកាសដល់ក្រុមនីមួយៗក្នុងការត្រូវបានជ្រើសរើសដោយផ្អែកលើទំហំនៃចំនួនប្រជាជនក្នុងក្រុមនោះ ធានាបាននូវការតំណាងត្រឹមត្រូវ។ | ដូចជាការចាប់ឆ្នោតដែលភូមិមានមនុស្សច្រើនមានសន្លឹកឆ្នោតច្រើនជាងភូមិមានមនុស្សតិច ដើម្បីឱ្យលទ្ធផលតំណាងបានត្រឹមត្រូវនិងយុត្តិធម៌។ |
| Shifting cultivation (ការដាំដុះចល័ត ឬការកាប់ព្រៃដុតរានដី) | ជាប្រព័ន្ធកសិកម្មប្រពៃណីដែលកសិករកាប់និងដុតព្រៃដើម្បីយកដីដាំដុះក្នុងរយៈពេលខ្លី រួចបោះបង់ដីនោះចោលបណ្ដោះអាសន្នដើម្បីឱ្យដីងើបឡើងវិញ មុននឹងត្រឡប់មកដាំដុះម្តងទៀត។ | ដូចជាការធ្វើចម្ការវិលជុំ ដែលកសិករផ្លាស់ប្តូរកន្លែងដាំដុះពីរដូវមួយទៅរដូវមួយទៀត ដើម្បីទុកពេលឱ្យដីកន្លែងចាស់មានជីជាតិឡើងវិញដោយធម្មជាតិ។ |
| Kruskal–Wallis ANOVA (ការធ្វើតេស្តស្ថិតិ Kruskal–Wallis ANOVA) | ជាប្រភេទតេស្តស្ថិតិមិនប្រើប៉ារ៉ាម៉ែត្រ (Non-parametric test) សម្រាប់ប្រៀបធៀបមធ្យមភាគនៃក្រុមឯករាជ្យចំនួនបី ឬច្រើន ដើម្បីរកមើលថាមានភាពខុសគ្នាគួរឱ្យកត់សម្គាល់ជាលក្ខណៈស្ថិតិរវាងក្រុមទាំងនោះដែរឬទេ។ | ដូចជាការប្រើជញ្ជីងពិសេសមួយដើម្បីថ្លឹង និងប្រៀបធៀបមើលថា តើលទ្ធផលនៃការរស់នៅរបស់ក្រុមមនុស្ស៣ប្រភេទផ្សេងគ្នា ពិតជាខុសគ្នាខ្លាំងមែនឬគ្រាន់តែជាការចៃដន្យ។ |
| Dividend sharing (ការបែងចែកភាគលាភ) | ជាការបែងចែកប្រាក់ចំណេញពីក្រុមហ៊ុន ឬគម្រោងវិនិយោគត្រលប់ទៅឱ្យអ្នកចូលរួម ឬអ្នកកាន់ភាគហ៊ុន (ក្នុងករណីនេះគឺកសិករដែលបានរួមចំណែកដី) តាមអត្រាភាគរយដែលបានព្រមព្រៀងគ្នាក្នុងកិច្ចសន្យា។ | ដូចជាការចែកនំខេក ដែលអ្នកបានចូលរួមទុនជាម្សៅសម្រាប់ធ្វើនំ នឹងទទួលបានចំណែកនំខ្លះនៅពេលដែលនំត្រូវបានដុតឆ្អិនហើយ។ |
| Monoculture (ការដាំដុះដំណាំទោល) | ជាការដាំដុះដំណាំតែមួយប្រភេទនៅលើផ្ទៃដីដ៏ធំទូលាយ (ដូចជាការដាំកៅស៊ូសុទ្ធ) ដែលវិធីនេះជារឿយៗតែងតែប៉ះពាល់ដល់ជីវចម្រុះ គុណភាពដី និងបរិស្ថានធម្មជាតិ ដោយសារវាមិនអាចរក្សាកាបូន ឬការពារសំណឹកដីបានល្អដូចព្រៃធម្មជាតិ។ | ដូចជាការទទួលទានម្ហូបតែមួយមុខរាល់ថ្ងៃ ដែលវាងាយស្រួលក្នុងការចម្អិន ប៉ុន្តែខ្វះជីវជាតិចម្រុះដែលរាងកាយត្រូវការ។ |
| Livelihood assets (ទ្រព្យសកម្មជីវភាព) | គឺជាធនធានចាំបាច់ទាំងឡាយដែលមនុស្សម្នាក់ៗ ឬគ្រួសារនីមួយៗមានសម្រាប់ប្រើប្រាស់ដើម្បីបង្កើតប្រាក់ចំណូល ទប់ទល់នឹងហានិភ័យ និងទ្រទ្រង់ការរស់នៅប្រចាំថ្ងៃ ដូចជាដីធ្លី ចំណេះដឹង ទឹកប្រាក់ ផ្លូវថ្នល់ និងបណ្តាញទំនាក់ទំនងសង្គម។ | ដូចជា "ឧបករណ៍និងសស្ត្រាវុធ" ដែលប្រជាជនត្រូវការចាំបាច់ដើម្បីតស៊ូប្រយុទ្ធក្នុងឆាកជីវិតប្រចាំថ្ងៃរកការរស់រានមានជីវិត។ |
អត្ថបទដែលបានបោះពុម្ពនៅលើ KhmerResearch ដែលទាក់ទងនឹងប្រធានបទនេះ៖
ប្រធានបទ និងសំណួរស្រាវជ្រាវដែលទាក់ទងនឹងឯកសារនេះ ដែលអ្នកអាចស្វែងរកបន្ថែម៖
