បញ្ហា/ប្រធានបទ (The Problem/Topic)៖ របាយការណ៍នេះពិនិត្យលើវឌ្ឍនភាព និងបញ្ហាប្រឈមនៃការកាត់បន្ថយភាពក្រីក្រពហុវិមាត្រនៅប្រទេសវៀតណាម ពិសេសផលប៉ះពាល់នៃជំងឺរាតត្បាតកូវីដ-១៩ ទៅលើក្រុមងាយរងគ្រោះ ជនជាតិភាគតិច និងកម្មករក្រៅប្រព័ន្ធ។
វិធីសាស្ត្រ (Approach)៖ ការវិភាគនេះប្រើប្រាស់ទិន្នន័យពីការអង្កេតកម្រិតជីវភាពរស់នៅរបស់ប្រជាជន (VHLSS) និងការអង្កេតកម្លាំងពលកម្ម ដើម្បីវាយតម្លៃសូចនាករភាពក្រីក្រ ការងារ និងការទទួលបានសេវាសង្គម។
សេចក្តីសន្និដ្ឋានសំខាន់ៗ (Key Conclusions)៖
របាយការណ៍នេះបង្ហាញពីភាពជោគជ័យដ៏អស្ចារ្យរបស់ប្រទេសវៀតណាមក្នុងការកាត់បន្ថយភាពក្រីក្រពហុវិមាត្រក្នុងទសវត្សរ៍ចុងក្រោយ ប៉ុន្តែក៏បានគូសបញ្ជាក់ពីវិសមភាពដែលនៅសេសសល់ ពិសេសចំពោះជនជាតិភាគតិច កម្មករក្រៅប្រព័ន្ធ និងផលប៉ះពាល់អវិជ្ជមានយ៉ាងធ្ងន់ធ្ងរពីជំងឺកូវីដ-១៩។
| ការរកឃើញ (Finding) | ព័ត៌មានលម្អិត (Detail) | ភស្តុតាង (Evidence) |
|---|---|---|
| ការធ្លាក់ចុះនៃភាពក្រីក្រពហុវិមាត្រ (Decline in Multidimensional Poverty) | អត្រាភាពក្រីក្រពហុវិមាត្របានធ្លាក់ចុះយ៉ាងគំហុកក្នុងរយៈពេលជិតមួយទសវត្សរ៍ ទោះបីជាមានការគំរាមកំហែងពីជំងឺរាតត្បាតកូវីដ-១៩ ក៏ដោយ ដែលឆ្លុះបញ្ចាំងពីភាពប្រសើរឡើងនៃកម្រិតជីវភាពរស់នៅ។ | អត្រាភាពក្រីក្រពហុវិមាត្របានធ្លាក់ចុះពី ១៨,១% ក្នុងឆ្នាំ ២០១២ មកត្រឹម ៤,៤% ក្នុងឆ្នាំ ២០២០។ |
| វិសមភាពចំពោះជនជាតិភាគតិច (Inequality among Ethnic Minorities) | ទោះបីជាមានវឌ្ឍនភាពជារួម ប៉ុន្តែក្រុមជនជាតិភាគតិចមួយចំនួននៅតែប្រឈមនឹងអត្រាភាពក្រីក្រខ្ពស់ បញ្ហាកង្វះអាហារូបត្ថម្ភធ្ងន់ធ្ងរ និងកង្វះលទ្ធភាពទទួលបានសេវាសុខាភិបាល។ | ជនជាតិ H'Mong មានអត្រាក្រីក្ររហូតដល់ ៤៥,១% ក្នុងឆ្នាំ ២០២០ ហើយអត្រាកុមារក្រិសក្រិននៅតំបន់ភ្នំមានរហូតដល់ ៣៨% បើធៀបនឹង ១៩,៦% ទូទាំងប្រទេស។ |
| ផលប៉ះពាល់នៃកូវីដ-១៩ លើកម្មករក្រៅប្រព័ន្ធ (COVID-19 Impact on Informal Sector) | ជំងឺរាតត្បាតកូវីដ-១៩ បានធ្វើឱ្យអត្រាភាពក្រីក្រផ្នែកប្រាក់ចំណូលកើនឡើងជាបណ្ដោះអាសន្ន ដោយសារកម្មករក្រៅប្រព័ន្ធរងផលប៉ះពាល់ខ្លាំងជាងគេ និងខ្វះការការពារពីប្រព័ន្ធគាំពារសង្គម។ | អត្រាភាពក្រីក្របណ្ដោះអាសន្នបានកើនឡើងដល់ ១០,៥៩% នៅត្រីមាសទី៣ ឆ្នាំ២០២១ ហើយមានពលករប្រមាណ ២២,៥ លាននាក់មិនមានធានារ៉ាប់រងសង្គម (Social Insurance)។ |
| គម្លាតផ្នែកឌីជីថលក្នុងវិស័យអប់រំ (Digital Divide in Education) | វិបត្តិជំងឺកូវីដ-១៩ បានលាតត្រដាងពីគម្លាតនៃការទទួលបានឧបករណ៍បច្ចេកវិទ្យាសម្រាប់ការសិក្សាតាមប្រព័ន្ធអនឡាញ ដែលបង្កើនវិសមភាពរវាងសិស្សមកពីគ្រួសារអ្នកមាន និងអ្នកក្រ។ | មានតែ ២,៤% នៃគ្រួសារក្រីក្របំផុតប៉ុណ្ណោះដែលមានកុំព្យូទ័រ និងតិចជាង ១/៣ មានអ៊ីនធឺណិត បើធៀបនឹង ៧៨,៥% និង ៩៩% នៃគ្រួសារអ្នកមានបំផុត។ |
របាយការណ៍នេះបានស្នើឡើងនូវសសរស្តម្ភធំៗចំនួន៣ គឺ ការជំរុញការងារ ការផ្តល់សេវាសង្គម និងការពង្រឹងប្រព័ន្ធគាំពារសង្គម ដើម្បីរក្សា និងពន្លឿនការកាត់បន្ថយភាពក្រីក្រប្រកបដោយចីរភាព។
| គោលដៅ (Target) | សកម្មភាព (Action) | អាទិភាព (Priority) |
|---|---|---|
| រាជរដ្ឋាភិបាល (Government) | ជំរុញការងារដែលមានផលិតភាព (Productive Employment) តាមរយៈការរក្សាស្ថិរភាពម៉ាក្រូសេដ្ឋកិច្ច ការលើកកម្ពស់សមាហរណកម្មសេដ្ឋកិច្ចពិភពលោក និងការផ្លាស់ប្តូររចនាសម្ព័ន្ធសេដ្ឋកិច្ចទៅកាន់សេដ្ឋកិច្ចឌីជីថល។ | ខ្ពស់ (High) |
| ក្រសួងអប់រំ និងក្រសួងសុខាភិបាល (Ministries of Education and Health) | ធ្វើឱ្យប្រសើរឡើងនូវការទទួលបានសេវាសង្គមមូលដ្ឋានប្រកបដោយគុណភាព ពិសេសការអប់រំកុមារតូច ការបំពាក់បំណិនសតវត្សទី២១ ការថែទាំសុខភាពបឋម និងការពង្រីកសេវាសុខាភិបាលតាមប្រព័ន្ធឌីជីថល (Telehealth)។ | ខ្ពស់ (High) |
| ស្ថាប័នពាក់ព័ន្ធប្រព័ន្ធគាំពារសង្គម (Social Protection Institutions) | ពង្រីកប្រព័ន្ធគាំពារសង្គមឱ្យគ្របដណ្ដប់ដល់កម្មករក្រៅប្រព័ន្ធ និងប្រែក្លាយកម្មវិធីជំនួយសង្គមដោយប្រើប្រាស់ប្រព័ន្ធអត្តសញ្ញាណប័ណ្ណឌីជីថល (Digital ID) ដើម្បីងាយស្រួលផ្តល់សាច់ប្រាក់ដល់ជនងាយរងគ្រោះពេលមានវិបត្តិ។ | ខ្ពស់ (High) |
| អាជ្ញាធរមូលដ្ឋាន និងអង្គការមិនមែនរដ្ឋាភិបាល (Local Authorities and NGOs) | ជំរុញការបង្កើតថ្មី និងការផ្ទេរអំណាចដល់សហគមន៍មូលដ្ឋានក្នុងការអនុវត្តគម្រោងកាត់បន្ថយភាពក្រីក្រចំគោលដៅ (Targeted Poverty Reduction) នៅតាមតំបន់ដែលខ្វះខាតខ្លាំង។ | មធ្យម (Medium) |
របាយការណ៍នេះមានសារៈសំខាន់ខ្លាំងសម្រាប់ប្រទេសកម្ពុជា ដោយសារកម្ពុជាក៏កំពុងប្រឈមនឹងបញ្ហាស្រដៀងគ្នា ដូចជាគម្លាតនៃការអភិវឌ្ឍរវាងទីក្រុងនិងជនបទ បញ្ហាប្រឈមរបស់ជនជាតិដើមភាគតិច និងអត្រាខ្ពស់នៃកម្មករក្រៅប្រព័ន្ធដែលខ្វះការគាំពារសង្គម។
ការរៀនសូត្រពីបទពិសោធន៍របស់វៀតណាមក្នុងការប្រើប្រាស់រង្វាស់ភាពក្រីក្រពហុវិមាត្រ (MPI) នឹងជួយកម្ពុជាក្នុងការរៀបចំគោលនយោបាយកាត់បន្ថយភាពក្រីក្រកាន់តែច្បាស់លាស់ ទូលំទូលាយ និងមានប្រសិទ្ធភាពខ្ពស់។
ដើម្បីអនុវត្តតាមអនុសាសន៍នៃរបាយការណ៍នេះ គួរអនុវត្តតាមជំហានខាងក្រោម៖
| ពាក្យបច្ចេកទេស | ការពន្យល់ជាខេមរភាសា (Khmer Explanation) | និយមន័យសាមញ្ញ (Simple Definition) |
|---|---|---|
| Multidimensional Poverty Index (MPI) | សន្ទស្សន៍វាស់វែងភាពក្រីក្រដែលមិនត្រឹមតែផ្អែកលើប្រាក់ចំណូលប៉ុណ្ណោះទេ ប៉ុន្តែថែមទាំងពិនិត្យលើកង្វះខាតផ្នែកអប់រំ សុខភាព និងកម្រិតជីវភាពរស់នៅ (ដូចជា ទឹកស្អាត អនាម័យ លំនៅដ្ឋាន)។ ក្នុងគោលនយោបាយ វាជួយរដ្ឋាភិបាលកំណត់មុខសញ្ញាជនងាយរងគ្រោះចំគោលដៅ ដើម្បីផ្តល់អន្តរាគមន៍បានត្រឹមត្រូវ។ | វាដូចជាការពិនិត្យសុខភាពទូទៅនៃគ្រួសារមួយដោយមិនមើលត្រឹមតែកម្រាស់កាបូបលុយ ប៉ុន្តែមើលថាតើពួកគេមានអាហារហូបចុក សាលារៀន និងទឹកស្អាតប្រើប្រាស់ឬអត់។ |
| Productive Employment | ការងារដែលផ្តល់ប្រាក់ចំណូលគ្រប់គ្រាន់សម្រាប់លើកកម្ពស់កម្រិតជីវភាពរស់នៅរបស់កម្មករឱ្យខ្ពស់ជាងបន្ទាត់នៃភាពក្រីក្រ និងមានលក្ខខណ្ឌការងារសមរម្យ។ គោលនយោបាយកាត់បន្ថយភាពក្រីក្រត្រូវផ្តោតលើការបណ្តុះបណ្តាលជំនាញ និងការបង្កើតការងារបែបនេះជាជាងត្រឹមតែមានការងារធ្វើ។ | គឺជាការងារដែលផ្តល់ប្រាក់ខែសមរម្យអាចចិញ្ចឹមគ្រួសាររស់បានស្រួល មិនមែនធ្វើការហត់នឿយតែនៅតែខ្វះខាតនោះទេ។ |
| Informal Sector / Informal Workers | វិស័យសេដ្ឋកិច្ច ឬក្រុមកម្មករដែលធ្វើការដោយគ្មានកិច្ចសន្យាការងារច្បាស់លាស់ គ្មានការធានារ៉ាប់រងសង្គម ឬការគាំពារតាមផ្លូវច្បាប់ពីរដ្ឋ។ ក្នុងន័យគោលនយោបាយ ក្រុមនេះងាយរងគ្រោះបំផុតពេលមានវិបត្តិសេដ្ឋកិច្ច ឬបញ្ហាសុខភាព ហើយទាមទារឱ្យមានការពង្រីកប្រព័ន្ធគាំពារសង្គម។ | ប្រៀបដូចជាអ្នកលក់ដូរតាមចិញ្ចើមផ្លូវ ឬជាងសំណង់តាមផ្ទះ ដែលពេលឈឺគ្មានអ្នកចេញថ្លៃពេទ្យឱ្យ ហើយបើមិនបានធ្វើការគឺគ្មានលុយចំណូល។ |
| Social Protection System | បណ្តាញនៃគោលនយោបាយ និងកម្មវិធីរបស់រដ្ឋាភិបាលដើម្បីជួយគាំពារប្រជាជនពីហានិភ័យផ្សេងៗ ដូចជាការផ្តល់ប្រាក់សោធននិវត្តន៍ ធានារ៉ាប់រងសុខភាព និងកម្មវិធីជំនួយសង្គមសម្រាប់ជនក្រីក្រ។ | វាប្រៀបដូចជាសំណាញ់សុវត្ថិភាពមួយដែលរង់ចាំត្រងទប់ប្រជាជនកុំឱ្យធ្លាក់ដល់ដី ក្នុងករណីពួកគេបាត់បង់ការងារ ឈឺថ្កាត់ ឬចាស់ជរា។ |
| Digital Divide | គម្លាតរវាងអ្នកដែលមានលទ្ធភាពទទួលបាននិងប្រើប្រាស់បច្ចេកវិទ្យា (អ៊ីនធឺណិត កុំព្យូទ័រ) និងអ្នកដែលគ្មានលទ្ធភាព ដែលជារឿយៗកើតឡើងរវាងអ្នកក្រុងនិងអ្នកជនបទ។ គោលនយោបាយត្រូវដោះស្រាយបញ្ហានេះដើម្បីធានាភាពស្មើគ្នាក្នុងការសិក្សា និងការទទួលបានសេវាសាធារណៈឌីជីថល។ | វាដូចជាការរត់ប្រណាំងដែលអ្នកមានពាក់ស្បែកជើងកីឡាទំនើប រីឯអ្នកក្រត្រូវរត់ជើងទទេដោយសារគ្មានទូរស័ព្ទឬអ៊ីនធឺណិតប្រើប្រាស់ក្នុងការសិក្សា។ |
| Transient Income Poverty | ភាពក្រីក្របណ្តោះអាសន្នដែលកើតឡើងនៅពេលមានវិបត្តិភ្លាមៗ (ដូចជាជំងឺរាតត្បាតកូវីដ-១៩ ឬគ្រោះធម្មជាតិ) ដែលធ្វើឱ្យគ្រួសារបាត់បង់ប្រាក់ចំណូលមួយរយៈ។ រដ្ឋាភិបាលត្រូវការយន្តការផ្ទេរសាច់ប្រាក់បន្ទាន់ដើម្បីជួយពួកគេកុំឱ្យធ្លាក់ចូលទៅក្នុងភាពក្រីក្ររ៉ាំរ៉ៃ។ | វាដូចជាមនុស្សម្នាក់ដែលជាធម្មតាអាចហែលទឹកបាន តែស្រាប់តែរមួលក្រពើលិចទឹកមួយភ្លែត ទាមទារឱ្យមានអ្នកបោះពោងសង្គ្រោះបន្ទាន់ឱ្យ។ |
| Demographic Dividend | អត្ថប្រយោជន៍សេដ្ឋកិច្ចដែលទទួលបាននៅពេលដែលរចនាសម្ព័ន្ធប្រជាជនមានអត្រាអ្នកស្ថិតក្នុងវ័យធ្វើការ (១៥ ទៅ ៦៤ឆ្នាំ) ច្រើនជាងអ្នកដែលស្ថិតក្នុងវ័យពឹងផ្អែក (កុមារ និងមនុស្សចាស់)។ គោលនយោបាយត្រូវទាញយកអត្ថប្រយោជន៍នេះឱ្យទាន់ពេល មុនពេលប្រទេសឈានចូលវ័យចំណាស់។ | វាដូចជាគ្រួសារមួយដែលមានកម្លាំងពេញវ័យច្រើននាក់ជួយរកលុយ ខណៈដែលមានកូនក្មេងឬចាស់ជរាតិចតួចត្រូវចិញ្ចឹម។ |
អត្ថបទដែលបានបោះពុម្ពនៅលើ KhmerResearch ដែលទាក់ទងនឹងប្រធានបទនេះ៖
ប្រធានបទ និងសំណួរស្រាវជ្រាវដែលទាក់ទងនឹងឯកសារនេះ ដែលអ្នកអាចស្វែងរកបន្ថែម៖
