បញ្ហា (The Problem)៖ ប្រទេសតៃវ៉ាន់ពឹងផ្អែកខ្លាំងលើការនាំចូលចំណីសត្វ ដែលមានតម្លៃថ្លៃ និងប៉ះពាល់ដល់សន្តិសុខស្បៀង ហេតុនេះការស្វែងរកប្រភពចំណីក្នុងស្រុកពីអនុផលកសិកម្មគឺមានភាពបន្ទាន់សម្រាប់ការអភិវឌ្ឍប្រកបដោយចីរភាព។
វិធីសាស្ត្រ (The Methodology)៖ ការសិក្សានេះបានធ្វើតេស្តការផ្តល់ចំណី (Feeding trials) និងបច្ចេកទេសផ្អាប់ (Ensiling) លើសត្វគោ និងពពែយកទឹកដោះ ដោយប្រើប្រាស់អនុផលកសិកម្ម និងសំណល់កែច្នៃអាហារផ្សេងៗ។
លទ្ធផលសំខាន់ៗ (The Verdict)៖
| វិធីសាស្ត្រ (Method) | គុណសម្បត្តិ (Pros) | គុណវិបត្តិ (Cons) | លទ្ធផលគន្លឹះ (Key Result) |
|---|---|---|---|
| Pineapple Pulp Silages (PRS / PWS / PFS) ការប្រើប្រាស់ចំណីផ្អាប់ពីកាកម្នាស់ (លាយចំបើង កន្ទក់ ឬកាកសំណល់ផ្សិត) |
ងាយស្រួលធ្វើ រក្សាទិន្នផលទឹកដោះបានល្អ និងកាត់បន្ថយថ្លៃដើមចំណីដោយប្រើប្រាស់កាកសំណល់ក្នុងស្រុក។ | ទាមទារការលាយជាមួយវត្ថុធាតុស្ងួត (ដូចជាចំបើង) ដើម្បីកាត់បន្ថយជាតិសំណើមខ្ពស់ (លើសពី ៩០%) មុននឹងផ្អាប់។ | គោរក្សាទិន្នផលទឹកដោះបាន ២៣.៥ គីឡូក្រាម/ថ្ងៃ (ប្រើ PRS ១២គីឡូ) ដោយមិនមានផលប៉ះពាល់អវិជ្ជមានអ្វីឡើយ។ |
| Sub-quality Sweet Potato Silage (SSP+WB) ការប្រើប្រាស់ចំណីផ្អាប់ពីដំឡូងជ្វាធ្លាក់គុណភាពលាយកន្ទក់ |
ដំណើរការផ្អាប់អាចជួយកាត់បន្ថយសកម្មភាពរបស់សារធាតុពុលរារាំងការរំលាយអាហារ (Trypsin inhibitor) បាន ២៨.៧%។ | បរិមាណជាតិម្សៅខ្ពស់ពេក អាចបណ្តាលឱ្យសត្វប្រឈមនឹងជំងឺអាស៊ីតក្នុងក្រពះ (Rumen acidosis) ប្រសិនបើប្រើក្នុងបរិមាណច្រើន។ | ការបន្ថែមត្រឹម ១៣.៥% នៃរបបអាហារស្ងួត ធ្វើឱ្យបរិមាណខ្លាញ់ក្នុងទឹកដោះគោធ្លាក់ចុះ ១០%។ |
| Tomato Pomace Silage (TPC) ការប្រើប្រាស់ចំណីផ្អាប់ពីកាកប៉េងប៉ោះលាយម្សៅពោត |
អាចផ្តល់ជាចំណីដ៏ល្អសម្រាប់ពពែយកទឹកដោះ និងជួយកាត់បន្ថយសំណល់រោងចក្រកែច្នៃអាហារ។ | មិនផ្តល់ផលល្អសម្រាប់គោពូជ Holstein នោះទេ ដោយធ្វើឱ្យទិន្នផលទឹកដោះធ្លាក់ចុះ។ | សម្រាប់គោ វាធ្វើឱ្យទិន្នផលទឹកដោះធ្លាក់ចុះ ៥% និងប្រូតេអ៊ីនទឹកដោះថយចុះ។ ប៉ុន្តែសម្រាប់ពពែ ការបន្ថែម ៦-១០% ផ្តល់លទ្ធផលល្អ។ |
| High By-product Diets (333 diet) របបអាហារប្រើអនុផលកសិកម្មកម្រិតខ្ពស់ (ដល់ ៣២%) |
ជួយកាត់បន្ថយកម្តៅក្នុងខ្លួនសត្វ រក្សាសុខភាពក្រពះបានល្អ និងចូលរួមកាត់បន្ថយការបញ្ចេញឧស្ម័នផ្ទះកញ្ចក់ពីការរំលាយអាហារ។ | ត្រូវការការគណនាតុល្យភាពអាហារូបត្ថម្ភឱ្យបានច្បាស់លាស់រវាងចំណីគ្រាប់ ចំណីស្រស់ និងអនុផលកសិកម្ម។ | រក្សាទិន្នផលទឹកដោះគោបានប្រក្រតី ព្រមទាំងកាត់បន្ថយការបញ្ចេញឧស្ម័នមេតាន (Methane) បាន ២២% និងកាបូនឌីអុកស៊ីត ១៣%។ |
ការចំណាយលើធនធាន (Resource Cost)៖ ការសិក្សានេះតម្រូវឱ្យមានឧបករណ៍មន្ទីរពិសោធន៍ វត្ថុធាតុដើមនៅមូលដ្ឋាន និងចំណេះដឹងផ្នែកគណនារូបមន្តចំណីសត្វ ដើម្បីទាញយកអត្ថប្រយោជន៍ជាអតិបរមាពីអនុផលកសិកម្ម។
ការសិក្សានេះត្រូវបានធ្វើឡើងនៅកោះតៃវ៉ាន់ ដោយផ្តោតលើពូជគោ Holstein និងពពែពូជ Saanen និង Alpine ដែលចិញ្ចឹមក្នុងអាកាសធាតុក្តៅហើយសើម។ លក្ខខណ្ឌនេះមានភាពពាក់ព័ន្ធខ្លាំងដល់ប្រទេសកម្ពុជា ដែលមានអាកាសធាតុប្រហាក់ប្រហែលគ្នា និងសម្បូរទៅដោយអនុផលកសិកម្ម និងសំណល់រោងចក្រកែច្នៃម្ហូបអាហារដូចជា ចំបើង កន្ទក់ និងកាកផ្លែឈើ ដែលកសិករអាចយកមកច្នៃបាន។
ការប្រើប្រាស់អនុផលកសិកម្មជាចំណីសត្វគឺមានសក្តានុពលខ្ពស់ និងអាចអនុវត្តបានភ្លាមៗនៅកម្ពុជា ដើម្បីកាត់បន្ថយថ្លៃដើមផលិតកម្ម។
សរុបមក ការច្នៃអនុផលកសិកម្មជាចំណីមិនត្រឹមតែជួយសន្សំសំចៃថវិកាប៉ុណ្ណោះទេ ថែមទាំងជួយជំរុញវិស័យកសិកម្មចរន្ត (Circular Agriculture) ប្រកបដោយនិរន្តរភាពនៅកម្ពុជាទៀតផង។
ដើម្បីអនុវត្តតាមការសិក្សានេះ និស្សិតគួរអនុវត្តតាមជំហានខាងក្រោម៖
| ពាក្យបច្ចេកទេស | ការពន្យល់ជាខេមរភាសា (Khmer Explanation) | និយមន័យសាមញ្ញ (Simple Definition) |
|---|---|---|
| Ruminants (សត្វទំពារអៀង) | ប្រភេទសត្វពាហនៈ (ដូចជាគោ និងពពែ) ដែលមានក្រពះច្រើនថត (ជាទូទៅ៤ថត) និងមានសមត្ថភាពរំលាយអាហារសរសៃខ្ពស់ដូចជាស្មៅឬចំបើង តាមរយៈការក្អួតយកមកទំពារម្ដងទៀត និងការផ្អាប់ដោយអតិសុខុមប្រាណក្នុងក្រពះ។ | វាប្រៀបដូចជារោងចក្រកែច្នៃជីវសាស្រ្តចល័ត ដែលអាចបំប្លែងស្មៅ ឬចំបើងដែលមនុស្សស៊ីមិនបាន ទៅជាសាច់និងទឹកដោះ។ |
| Silage (ចំណីផ្អាប់) | វិធីសាស្រ្តរក្សាទុកចំណីសត្វដែលមានសំណើមខ្ពស់ ដោយការផ្អាប់ក្នុងលក្ខខណ្ឌគ្មានខ្យល់អុកស៊ីសែន ដែលធ្វើឱ្យបាក់តេរីផលិតអាស៊ីតឡាក់ទិក ជួយការពារចំណីមិនឱ្យរលួយ និងរក្សាគុណភាពបានយូរសម្រាប់ផ្តល់ឱ្យសត្វស៊ីនៅរដូវខ្វះខាត។ | វាមានលក្ខណៈដូចជាការធ្វើជ្រក់ស្ពៃ ឬម៉ាំ ដើម្បីទុកញ៉ាំបានយូរខែដោយមិនស្អុយរលួយ។ |
| Trypsin inhibitor (សារធាតុរារាំងទ្រីបស៊ីន) | សារធាតុគីមីម្យ៉ាងដែលមានក្នុងរុក្ខជាតិមួយចំនួន (ដូចជាដំឡូងជ្វា និងសណ្តែកសៀង) ដែលរារាំងអង់ស៊ីមក្នុងក្រពះពោះវៀនមិនឱ្យរំលាយប្រូតេអ៊ីនបានល្អ ធ្វើឱ្យសត្វក្រិន ឬមិនធំធាត់ ប្រសិនបើមិនបានចម្អិន ឬផ្អាប់ជាមុន។ | វាប្រៀបដូចជាសោរចាក់បិទទ្វារក្រពះ មិនឱ្យរាងកាយស្រូបយកជីវជាតិសាច់ពីអាហារដែលបានស៊ីចូលទៅបាន។ |
| Rumen acidosis (ជំងឺអាស៊ីតក្នុងក្រពះសត្វ) | ស្ថានភាពជំងឺក្នុងក្រពះសត្វទំពារអៀង ដែលកើតឡើងនៅពេលសត្វស៊ីចំណីមានជាតិម្សៅឬស្ករច្រើនពេក ធ្វើឱ្យមេរោគក្នុងក្រពះផលិតអាស៊ីតលឿនជ្រុល បណ្តាលឱ្យកម្រិត pH ធ្លាក់ចុះខ្លាំង ដែលអាចធ្វើឱ្យសត្វធ្លាក់កម្រិតខ្លាញ់ក្នុងទឹកដោះ ឈឺ ឬងាប់បាន។ | វាដូចជាអាការៈឈឺក្រពះ ឬភើជូររបស់មនុស្ស នៅពេលញ៉ាំអាហារខុស ឬញ៉ាំរបស់ផ្អែមច្រើនពេកក្នុងពេលតែមួយ។ |
| Dry matter intake (បរិមាណស៊ីចំណីគិតជាវត្ថុធាតុស្ងួត) | ការវាស់ស្ទង់បរិមាណចំណីពិតប្រាកដដែលសត្វស៊ីចូលទៅ ដោយដកជាតិទឹកចេញពីចំណីនោះ ដើម្បីងាយស្រួលគណនា និងប្រៀបធៀបជីវជាតិដែលសត្វទទួលបានជាក់ស្តែងពីរបបអាហារផ្សេងៗគ្នា។ | វាដូចជាការថ្លឹងទម្ងន់ទឹកដោះគោម្សៅសុទ្ធ ដើម្បីដឹងពីកម្រិតជីវជាតិ ដោយមិនរាប់បញ្ចូលទឹកដែលឆុងនោះទេ។ |
| Rusitec (ប្រព័ន្ធក្លែងធ្វើការរំលាយអាហារក្នុងក្រពះសត្វ) | ម៉ាស៊ីនពិសោធន៍ដែលត្រូវបានបង្កើតឡើងដើម្បីធ្វើត្រាប់តាមដំណើរការរំលាយអាហារ និងការផ្អាប់នៅក្នុងក្រពះ (Rumen) របស់សត្វទំពារអៀង ដើម្បីវាស់ស្ទង់ការរំលាយអាហារ និងឧស្ម័នដែលបញ្ចេញ (ដូចជាមេតាន) ដោយមិនចាំបាច់ធ្វើតេស្តលើសត្វផ្ទាល់។ | វាគឺជាក្រពះគោសប្បនិម្មិត ដែលគេដាក់ក្នុងបន្ទប់ពិសោធន៍ដើម្បីធ្វើតេស្តចំណីដោយសុវត្ថិភាព។ |
| Enteric methane (ឧស្ម័នមេតានពីប្រព័ន្ធរំលាយអាហារសត្វ) | ឧស្ម័នមេតាន (ជាឧស្ម័នផ្ទះកញ្ចក់ដែលរួមចំណែកធ្វើឱ្យភពផែនដីឡើងកម្តៅ) ដែលត្រូវបានបង្កើតឡើងដោយអតិសុខុមប្រាណនៅអំឡុងពេលដំណើរការផ្អាប់រំលាយអាហារនៅក្នុងក្រពះរបស់សត្វទំពារអៀង ហើយត្រូវបញ្ចេញមកក្រៅតាមរយៈការភើ។ | វាប្រៀបដូចជាផ្សែងពុលដែលភាយចេញពីរោងចក្ររំលាយអាហារក្នុងពោះគោ ហើយភាយចូលទៅក្នុងបរិយាកាស។ |
| Neutral detergent fiber (ជាតិសរសៃ NDF) | រង្វាស់នៃសមាសធាតុជញ្ជាំងកោសិការុក្ខជាតិសរុបនៅក្នុងចំណីសត្វ (រួមមាន Cellulose, Hemicellulose និង Lignin) ដែលជួយកសិករទស្សន៍ទាយពីបរិមាណចំណីអតិបរមាដែលសត្វអាចស៊ីបាន ព្រោះកាលណា NDF កាន់តែខ្ពស់ សត្វនឹងឆ្អែតលឿន។ | វាដូចជាកាកសរសៃនៃបន្លែ ដែលញ៉ាំទៅធ្វើឱ្យយើងឆាប់ឆ្អែត និងណែនពោះទោះបីជាមិនសូវមានកាឡូរីក៏ដោយ។ |
អត្ថបទដែលបានបោះពុម្ពនៅលើ KhmerResearch ដែលទាក់ទងនឹងប្រធានបទនេះ៖
ប្រធានបទ និងសំណួរស្រាវជ្រាវដែលទាក់ទងនឹងឯកសារនេះ ដែលអ្នកអាចស្វែងរកបន្ថែម៖
