បញ្ហា (The Problem)៖ ឯកសារនេះពិនិត្យមើលបញ្ហាប្រឈមក្នុងយន្តការនៃការរៀបចំអាជីវកម្មកសិកម្មរួមគ្នា (AVAs) នៅតំបន់កំណែទម្រង់កសិកម្មក្នុងប្រទេសហ្វីលីពីន ជាពិសេសការជួលដីក្នុងតម្លៃទាប និងការបាត់បង់សិទ្ធិគ្រប់គ្រងដីធ្លីយូរអង្វែងរបស់កសិករ។
វិធីសាស្ត្រ (The Methodology)៖ ការសិក្សានេះពឹងផ្អែកលើការវាយតម្លៃ និងការពិនិត្យឡើងវិញនូវទិន្នន័យស្រាវជ្រាវដែលមានស្រាប់អំពីគម្រោង AVAs និងករណីសិក្សានានាដើម្បីប្រៀបធៀបប្រសិទ្ធភាព។
លទ្ធផលសំខាន់ៗ (The Verdict)៖
| វិធីសាស្ត្រ (Method) | គុណសម្បត្តិ (Pros) | គុណវិបត្តិ (Cons) | លទ្ធផលគន្លឹះ (Key Result) |
|---|---|---|---|
| Growership / Contract Growing ការដាំដុះតាមកិច្ចសន្យា (Growership) |
កសិករអាចចូលរួមពេញលេញក្នុងខ្សែច្រវាក់តម្លៃ ទទួលបានការបណ្តុះបណ្តាលបច្ចេកទេស និងរក្សាបាននូវសិទ្ធិគ្រប់គ្រងដីធ្លីដោយខ្លួនឯង។ | ងាយរងនូវបញ្ហាកសិករលួចលក់កសិផលទៅឱ្យភាគីទីបី (Pole-vaulting) និងការចងតម្លៃទីផ្សាររយៈពេលយូរ ដែលធ្វើឱ្យកសិករខាតបង់ពេលតម្លៃទីផ្សារហក់ឡើង។ | ជួយបង្កើនទិន្នផលចេកពី ៤៤.៤ ដល់ ៦០ តោន/ហិកតា និងម្នាស់ពី ៨២ ដល់ ៩៨ តោន/ហិកតា។ |
| Lease Agreements កិច្ចព្រមព្រៀងជួលដី (Lease Agreements) |
ងាយស្រួលសម្រាប់វិនិយោគិនក្នុងការអភិវឌ្ឍ និងផ្តល់ចំណូលថេរដល់កសិករដោយមិនបាច់ប្រឈមហានិភ័យក្នុងការផលិតផលិតកម្មកសិកម្ម។ | កសិករទទួលបានថ្លៃឈ្នួលទាបបំផុត បាត់បង់សិទ្ធិគ្រប់គ្រងដីរយៈពេលយូរអង្វែង និងមិនមានឱកាសអភិវឌ្ឍសមត្ថភាពសហគ្រិនភាព។ | ទោះបីជាគ្របដណ្តប់រហូតដល់ ៧៣% នៃគម្រោង AVAs ទាំងអស់ ប៉ុន្តែវាត្រូវបានចាត់ទុកថាជាជម្រើសដែលផ្តល់ផលចំណេញតិចតួចបំផុតដល់កសិករ។ |
| Joint Venture Agreement (JVA) កិច្ចព្រមព្រៀងសហគ្រាសរួម (Joint Venture) |
កសិករអាចទទួលបានភាគលាភពីប្រាក់ចំណេញ និងអាចរកចំណូលបន្ថែមជាប្រាក់ឈ្នួលកម្លាំងពលកម្ម ព្រមទាំងទទួលបានការគាំទ្រដើមទុនពីវិនិយោគិន។ | ជារឿយៗជួបបរាជ័យដោយសារជម្លោះផ្ទៃក្នុងរបស់សហគមន៍ ការបែងចែកភាគលាភមិនតម្លាភាព និងកង្វះស្ថិរភាពភាពជាអ្នកដឹកនាំ។ | ធ្លាប់ជួយបង្កើនទិន្នផលចេកបាន ៣០០កេស/ហិកតា/ខែ បន្ថែមពីលើទិន្នផលធម្មតា មុនពេលគម្រោងត្រូវរំលាយចោលដោយសារជម្លោះផ្ទៃក្នុងនៅឆ្នាំ២០០៨។ |
| Block Farming ការធ្វើកសិកម្មជាប្លុក (Block Farming) |
ជួយប្រមូលផ្តុំដីកសិកម្មតូចៗបញ្ចូលគ្នាជាប្លុកធំៗ ដែលអនុញ្ញាតឱ្យមានការប្រើប្រាស់គ្រឿងចក្រកសិកម្មប្រកបដោយប្រសិទ្ធភាពខ្ពស់ និងកាត់បន្ថយថ្លៃដើម។ | ទាមទារការសម្របសម្រួលកម្រិតខ្ពស់ និងការឯកភាពគ្នាយ៉ាងរឹងមាំរវាងម្ចាស់ដីជាច្រើនគ្រួសារដើម្បីធ្វើសកម្មភាពរួមគ្នា។ | បង្កើនទិន្នផលអំពៅពី ៤៣ តោន ទៅចន្លោះពី ៦០-៧០ តោន/ហិកតា ដែលខ្ពស់ជាងមធ្យមភាគជាតិ (៥៤.៤១ តោន)។ |
ការចំណាយលើធនធាន (Resource Cost)៖ ទោះបីជាឯកសារមិនបានបញ្ជាក់អំពីថ្លៃដើមផ្នែកបច្ចេកវិទ្យា ប៉ុន្តែវាបានគូសបញ្ជាក់ពីតម្រូវការទុនហិរញ្ញវត្ថុខ្ពស់ និងការគាំទ្រផ្នែកច្បាប់ដើម្បីឱ្យការអនុវត្តគម្រោងជោគជ័យ។
ការសិក្សានេះផ្តោតលើទិន្នន័យពីតំបន់កោះមីនដាណាវ (Mindanao) នៃប្រទេសហ្វីលីពីន ដោយសង្កត់ធ្ងន់លើកសិករដែលទទួលបានដីសម្បទានសង្គមកិច្ច (ARBs) និងដំណាំនាំចេញ (ចេក ម្នាស់ ដូងប្រេង)។ សម្រាប់ប្រទេសកម្ពុជា ទិន្នន័យនេះមានសារៈសំខាន់ខ្លាំងក្នុងការឆ្លុះបញ្ចាំងពីបញ្ហាដែលកសិករតែងជួបប្រទះពាក់ព័ន្ធនឹងកិច្ចសន្យាកសិកម្ម និងការជួលដីឱ្យក្រុមហ៊ុនធំៗ។
គំរូនៃការរៀបចំអាជីវកម្មកសិកម្មទាំងនេះមានសក្តានុពលខ្ពស់សម្រាប់យកមកកែច្នៃអនុវត្តនៅប្រទេសកម្ពុជា ដើម្បីការពារដីធ្លី និងបង្កើនប្រាក់ចំណូលកសិករ។
ការរៀនសូត្រពីភាពជោគជ័យ និងបរាជ័យនៃការគ្រប់គ្រងកសិកម្មរបស់ហ្វីលីពីន នឹងជួយកម្ពុជាអាចតម្រង់ទិសគោលនយោបាយកសិកម្មតាមកិច្ចសន្យាបានកាន់តែប្រសើរ និងធានាបាននូវការអភិវឌ្ឍប្រកបដោយបរិយាបន្ន។
ដើម្បីអនុវត្តតាមការសិក្សានេះ និស្សិតគួរអនុវត្តតាមជំហានខាងក្រោម៖
| ពាក្យបច្ចេកទេស | ការពន្យល់ជាខេមរភាសា (Khmer Explanation) | និយមន័យសាមញ្ញ (Simple Definition) |
|---|---|---|
| Agribusiness Venture Arrangements (AVAs) (ការរៀបចំអាជីវកម្មកសិកម្មរួមគ្នា) | ជាភាពជាដៃគូអាជីវកម្មរវាងវិនិយោគិនឯកជន និងកសិករដែលទទួលបានដីសម្បទានពីកម្មវិធីកំណែទម្រង់ដីធ្លី ដើម្បីធ្វើការដាំដុះដំណាំដែលមានតម្លៃខ្ពស់ ដោយរួមបញ្ចូលទាំងការជួលដី ការធ្វើកសិកម្មតាមកិច្ចសន្យា និងការបណ្តាក់ទុនរួមគ្នា ក្នុងគោលបំណងបង្កើនផលិតភាពកសិកម្ម និងទាក់ទាញការវិនិយោគឯកជនមកអភិវឌ្ឍជនបទ។ | ដូចជាការរៀបចំកិច្ចសហការរវាងម្ចាស់ដីនិងក្រុមហ៊ុនមានទុន ដើម្បីធ្វើចម្ការខ្នាតធំចែកប្រាក់ចំណេញគ្នា។ |
| Agrarian Reform Beneficiaries (ARBs) (អ្នកទទួលផលពីកំណែទម្រង់កសិកម្ម) | សំដៅលើកសិករ ឬកម្មករកសិកម្មដែលគ្មានដីធ្លីផ្ទាល់ខ្លួន ហើយត្រូវបានរដ្ឋាភិបាលផ្តល់កម្មសិទ្ធិដីស្របច្បាប់ឱ្យតាមរយៈកម្មវិធីកំណែទម្រង់ដីធ្លីជាតិ ដើម្បីជួយលើកស្ទួយកម្រិតជីវភាពរបស់ពួកគេពីភាពក្រីក្រ។ | ដូចជាកសិករក្រីក្រដែលរដ្ឋកាត់ដីពីរដ្ឋ ឬពីថៅកែធំៗ មកចែកឱ្យកាន់កាប់ដើម្បីយកទៅបង្កបង្កើនផលចិញ្ចឹមជីវិត។ |
| Growership / Contract growing (ការដាំដុះតាមកិច្ចសន្យា) | ជាយន្តការអាជីវកម្មមួយដែលកសិករសន្យាផលិតកសិផលជាក់លាក់ណាមួយ ហើយក្រុមហ៊ុនវិនិយោគយល់ព្រមផ្តល់បច្ចេកទេស និងទិញយកកសិផលនោះវិញតាមលក្ខខណ្ឌដែលបានព្រមព្រៀងគ្នាជាមុន (កំណត់បរិមាណ គុណភាព និងតម្លៃថេរ)។ | ដូចជាយើងសន្យាចិញ្ចឹមជ្រូកឱ្យក្រុមហ៊ុន ដោយក្រុមហ៊ុនផ្តត់ផ្គង់ពូជឬចំណី ហើយធានាទិញជ្រូកនោះត្រលប់ទៅវិញក្នុងតម្លៃថេរទោះទីផ្សារឡើងឬចុះក៏ដោយ។ |
| Pole-vaulting / Side-selling (ការលួចលក់កសិផលក្រៅកិច្ចសន្យា) | ជាសកម្មភាពដែលកសិករល្មើសកិច្ចសន្យាផ្តាច់មុខជាមួយក្រុមហ៊ុនវិនិយោគ ដោយលួចយកកសិផលរបស់ខ្លួនទៅលក់ឱ្យឈ្មួញកណ្តាល ឬភាគីទីបីផ្សេងទៀតដែលហ៊ានឱ្យតម្លៃខ្ពស់ជាងតម្លៃក្នុងកិច្ចសន្យា ដែលជាហានិភ័យដ៏ធំមួយសម្រាប់ក្រុមហ៊ុនបញ្ជាទិញ។ | ដូចជាយើងសន្យាលក់ស្វាយឱ្យម៉ូយប្រចាំ ប៉ុន្តែពេលឃើញឈ្មួញផ្សេងឱ្យថ្លៃខ្ពស់ជាង ក៏លួចយកស្វាយនោះទៅលក់ឱ្យគេបាត់។ |
| Block Farming (ការធ្វើកសិកម្មជាប្លុក) | ការប្រមូលផ្តុំដីកសិកម្មខ្នាតតូចរបស់កសិករច្រើនគ្រួសារបញ្ចូលគ្នាជាផ្ទាំងធំៗ (ឧទាហរណ៍ ៣០ហិកតាឡើងទៅ) ដើម្បីអនុញ្ញាតឱ្យមានការប្រើប្រាស់គ្រឿងចក្រធំៗទំនើបៗ និងគ្រប់គ្រងការដាំដុះតាមស្តង់ដារតែមួយ ដែលជួយកាត់បន្ថយថ្លៃដើម និងបង្កើនទិន្នផលយ៉ាងមានប្រសិទ្ធភាព ដោយកសិករនៅតែរក្សាកម្មសិទ្ធិដីរៀងខ្លួន។ | ដូចជាការវាយព្រំស្រែតូចៗរបស់កសិករ៥គ្រួសារបញ្ចូលគ្នាជាស្រែធំមួយ ដើម្បីងាយស្រួលយកត្រាក់ទ័រខ្នាតធំមកភ្ជួររាស់ម្តងទាំងអស់ ចំណេញទាំងពេលនិងលុយ។ |
| Joint Venture Agreement (JVA) (កិច្ចព្រមព្រៀងសហគ្រាសរួម) | ជាការបង្កើតសាជីវកម្ម ឬក្រុមហ៊ុនរួមគ្នារវាងកសិករ (ARBs) និងអ្នកវិនិយោគ។ ក្នុងយន្តការនេះ កសិករចូលហ៊ុនដោយផ្តល់សិទ្ធិប្រើប្រាស់ដី ចំណែកអ្នកវិនិយោគផ្តល់ដើមទុន បច្ចេកវិទ្យា និងការគ្រប់គ្រង ហើយប្រាក់ចំណេញនឹងត្រូវបែងចែកជាភាគលាភប្រចាំឆ្នាំតាមចំណែកភាគហ៊ុន។ | ដូចជាអ្នកមានដីអត់លុយ និងអ្នកមានលុយអត់ដី ចាប់ដៃគ្នាបង្កើតក្រុមហ៊ុនមួយ ដើម្បីរកស៊ីហើយចែកភាគលាភគ្នាទៅតាមទំហំការចូលរួម។ |
| Nucleus Estate-Smallholders (NES) scheme (គម្រោងអចលនទ្រព្យស្នូលខ្នាតតូច) | ជាទម្រង់នៃការអភិវឌ្ឍកសិកម្មដែលក្រុមហ៊ុនធំៗឬចម្ការធំៗ ដើរតួជាស្នូលកណ្តាល (Nucleus) ក្នុងការផ្តល់បច្ចេកទេស ធាតុចូលកសិកម្ម និងធានាទីផ្សារ (រោងចក្រកែច្នៃ) ដល់កសិករខ្នាតតូចដែលនៅជុំវិញតំបន់នោះ ដែលស័ក្តិសមបំផុតសម្រាប់ដំណាំយូរឆ្នាំដូចជាកៅស៊ូ ឬដូងប្រេង ដែលទាមទារការកែច្នៃភ្លាមៗក្រោយពេលប្រមូលផល។ | ដូចជាក្រុមហ៊ុនមានរោងចក្រកណ្តាលមួយ ហើយជួយបង្រៀននិងប្រមូលទិញកសិផលពីកសិករតូចៗដែលរស់នៅជុំវិញរោងចក្រនោះ ដើម្បីធានាថាមានវត្ថុធាតុដើមដំណើរការរោងចក្រជាប់លាប់។ |
អត្ថបទដែលបានបោះពុម្ពនៅលើ KhmerResearch ដែលទាក់ទងនឹងប្រធានបទនេះ៖
ប្រធានបទ និងសំណួរស្រាវជ្រាវដែលទាក់ទងនឹងឯកសារនេះ ដែលអ្នកអាចស្វែងរកបន្ថែម៖
