Original Title: Cultivation of Aschersonia placenta Berkeley and Broom and its efficacy for controlling Parlatoria ziziphi (Lucas) (Hemiptera: Diaspididae)
Source: dx.doi.org
Disclaimer: Summary generated by AI based on the provided document. Please refer to the original paper for full scientific accuracy.

ការបណ្តុះផ្សិត Aschersonia placenta Berkeley និង Broom និងប្រសិទ្ធភាពរបស់វាក្នុងការកម្ចាត់សត្វល្អិតចង្រៃ Parlatoria ziziphi (Lucas) (Hemiptera: Diaspididae)

ចំណងជើងដើម៖ Cultivation of Aschersonia placenta Berkeley and Broom and its efficacy for controlling Parlatoria ziziphi (Lucas) (Hemiptera: Diaspididae)

អ្នកនិពន្ធ៖ Dokgluaymai Homrahud (Kasetsart University), Sopon Uraichuen (Kasetsart University), Tipvadee Attathom (Kasetsart University)

ឆ្នាំបោះពុម្ព៖ 2016, Agriculture and Natural Resources

វិស័យសិក្សា៖ Entomology

១. សេចក្តីសង្ខេបប្រតិបត្តិ (Executive Summary)

បញ្ហា (The Problem)៖ ការសិក្សានេះផ្តោតលើការស្វែងរកប្រភេទផ្សិតក្នុងស្រុក Aschersonia sp. ដើម្បីប្រើប្រាស់ជាភ្នាក់ងារជីវសាស្រ្តសម្រាប់ការគ្រប់គ្រងសត្វល្អិតចង្រៃ (ជាពិសេសសត្វល្អិតប្រភេទស្រការ Parlatoria ziziphi) ជំនួសឱ្យការប្រើប្រាស់ថ្នាំគីមីកសិកម្ម។

វិធីសាស្ត្រ (The Methodology)៖ អ្នកស្រាវជ្រាវបានធ្វើការបំបែកសំណាកផ្សិតពីសាកសពសត្វល្អិតរុយស វិភាគលក្ខណៈរូបសាស្រ្ត សាកល្បងបណ្តុះលើមជ្ឈដ្ឋានសិប្បនិម្មិតផ្សេងៗគ្នា និងវាយតម្លៃប្រសិទ្ធភាពសម្លាប់។

ការវិភាគរូបសាស្រ្តម៉ាក្រូ និងការថតរូបដោយម៉ាស៊ីនស្កេនអេឡិចត្រុង (Scanning Electron Microscopy) ដើម្បីកំណត់អត្តសញ្ញាណប្រភេទផ្សិត
ការបណ្តុះលើមជ្ឈដ្ឋានសិប្បនិម្មិត (Synthetic media cultivation) ចំនួន ៧ ប្រភេទដើម្បីប្រៀបធៀបការលូតលាស់នៃកូឡូនី និងការផលិតស្ប៉ោរ (Conidia)
ការវាយតម្លៃប្រសិទ្ធភាពជីវសាស្រ្ត (Bioefficacy assessment) ដោយបាញ់សូលុយស្យុងស្ប៉ោរផ្សិតទៅលើសត្វល្អិត និងកត់ត្រាអត្រាស្លាប់ប្រចាំថ្ងៃក្នុងមន្ទីរពិសោធន៍

លទ្ធផលសំខាន់ៗ (The Verdict)៖

សំណាកផ្សិតដែលប្រមូលបានពីចម្ការក្រូចនៅខេត្តត្រាត ប្រទេសថៃ ត្រូវបានកំណត់អត្តសញ្ញាណយ៉ាងច្បាស់ថាជាប្រភេទ Aschersonia placenta។
មជ្ឈដ្ឋាន PDA និង SDAY គឺស័ក្តិសមបំផុតសម្រាប់ការបណ្តុះផ្សិតនេះ ដោយវាមានសមត្ថភាពផលិតស្ប៉ោរបានរហូតដល់ 2.59 x 10^8 និង 2.69 x 10^8 conidia/mL ក្នុងរយៈពេល ២១ ថ្ងៃ។
ការព្យាបាលដោយប្រើសូលុយស្យុងស្ប៉ោរផ្សិតក្នុងកំហាប់ 1 x 10^9 conidia/mL អាចសម្លាប់សត្វល្អិត Parlatoria ziziphi បាន ២៣.៧៣% នៅថ្ងៃទី ១៤ និង ២៧.៤២% នៅថ្ងៃទី ២១ ក្រោយការចម្លងរោគ ដែលបង្ហាញពីអត្រាប្រសិទ្ធភាពកម្រិតទាប។

២. ការវិភាគលើប្រសិទ្ធភាព និងដែនកំណត់ (Performance & Constraints)

វិធីសាស្ត្រ (Method)	គុណសម្បត្តិ (Pros)	គុណវិបត្តិ (Cons)	លទ្ធផលគន្លឹះ (Key Result)
SDAY (Sabouraud dextrose agar with yeast extract) ការបណ្តុះលើមជ្ឈដ្ឋាន SDAY (Sabouraud dextrose agar លាយជាមួយសាច់មេដំបែ)	ផ្តល់អត្រាលូតលាស់នៃកូឡូនីលឿន និងមានសមត្ថភាពផលិតស្ប៉ោរ (Conidia) បានច្រើនបំផុត ដែលស័ក្តិសមសម្រាប់ការផលិតថ្នាំជីវសាស្រ្តទ្រង់ទ្រាយធំ។	តម្រូវឱ្យមានការទិញមជ្ឈដ្ឋានដែលមានលាយសាច់មេដំបែ (Yeast extract) ដែលអាចមានតម្លៃថ្លៃ និងស្មុគស្មាញជាងមជ្ឈដ្ឋានធម្មតាបន្តិច។	ផលិតស្ប៉ោរបានបរិមាណខ្ពស់បំផុតរហូតដល់ 2.69 x 10^8 conidia/mL ក្នុងរយៈពេល ២១ ថ្ងៃ។
PDA (Potato dextrose agar) ការបណ្តុះលើមជ្ឈដ្ឋាន PDA (Potato dextrose agar)	ជាមជ្ឈដ្ឋានទូទៅ ងាយស្រួលរក មានតម្លៃសមរម្យ និងមានសមត្ថភាពផលិតស្ប៉ោរបានច្រើនប្រហាក់ប្រហែលនឹងមជ្ឈដ្ឋាន SDAY ដែរ។	ការលូតលាស់នៃកាំកូឡូនី (Radial growth) មានសភាពយឺតជាងបន្តិចបើធៀបនឹងមជ្ឈដ្ឋាន SDAY និង SDA + M។	ផលិតស្ប៉ោរបានបរិមាណខ្ពស់លំដាប់ទី២ ចំនួន 2.59 x 10^8 conidia/mL ក្នុងរយៈពេល ២១ ថ្ងៃ។
SDA + M (SDA with pasteurized milk) ការបណ្តុះលើមជ្ឈដ្ឋាន SDA លាយទឹកដោះគោសម្លាប់មេរោគ (Pasteurized milk)	ជំរុញការលូតលាស់នៃកាំកូឡូនីផ្សិតបានធំ និងលឿនបំផុត ធៀបនឹងមជ្ឈដ្ឋានផ្សេងៗទៀត។	ទោះបីជាកូឡូនីលូតលាស់បានធំ ប៉ុន្តែបរិមាណនៃការផលិតស្ប៉ោរបែរជាមានកម្រិតទាបជាងមជ្ឈដ្ឋាន PDA និង SDAY ដាច់ដោយឡែកទៅវិញ។	កាំកូឡូនីលូតលាស់បានដល់ 2.09 cm តែផលិតស្ប៉ោរបានត្រឹម 2.17 x 10^8 conidia/mL ប៉ុណ្ណោះ។
WA (Water Agar) and CMA (Corn Meal Agar) ការបណ្តុះលើមជ្ឈដ្ឋាន WA (Water Agar) និង CMA (Corn Meal Agar)	អាចប្រើប្រាស់សម្រាប់ការរក្សាទុកពូជផ្សិត ឬការសិក្សាពីការលូតលាស់ក្នុងលក្ខខណ្ឌខ្វះជីវជាតិបំប៉ន។	មិនស័ក្តិសមទាល់តែសោះសម្រាប់ការផលិតស្ប៉ោរ ដោយសារផ្សិតលូតលាស់យឺតបំផុត និងផលិតស្ប៉ោរបានតិចតួច ឬមិនផលិតតែម្តង (លើ WA)។	ផលិតស្ប៉ោរបានតិចតួចបំផុត (1.88 x 10^6 លើ CMA) និងគ្មានដុះស្ប៉ោរទាល់តែសោះ (លើ WA)។

ការចំណាយលើធនធាន (Resource Cost)៖ ការស្រាវជ្រាវនេះទាមទារបរិក្ខារមន្ទីរពិសោធន៍កម្រិតមធ្យម សម្រាប់ការបំបែក ការបណ្តុះ និងការរាប់ចំនួនស្ប៉ោរផ្សិត ព្រមទាំងសារធាតុចិញ្ចឹម (Media) ផ្សេងៗ។

Hardware: ទូអاض្ចា (Incubator), កែវពង្រីក (Microscope), Hemacytometer សម្រាប់រាប់ស្ប៉ោរ, ទូបណ្តុះរុក្ខជាតិ (Growth chamber) និងម៉ាស៊ីនស្កេនអេឡិចត្រុង (SEM) សម្រាប់ការវិភាគរូបរាងកម្រិតជ្រៅ។
Consumables: មជ្ឈដ្ឋានចិញ្ចឹមសិប្បនិម្មិត (PDA, SDA, CMA, WA), សាច់មេដំបែ (Yeast extract), ទឹកដោះគោ Pasteurized, ទឹកបន្លែ V8 និងសូលុយស្យុង Tween 80។
Specimens: សំណាកផ្សិត Aschersonia placenta ពីធម្មជាតិ, សត្វល្អិតចង្រៃ Parlatoria ziziphi ក៏ដូចជាកូនរុក្ខជាតិ និងស្លឹកក្រូចថ្លុងសម្រាប់ចិញ្ចឹមសត្វល្អិត។

៣. ការពិនិត្យសម្រាប់បរិបទកម្ពុជា/អាស៊ីអាគ្នេយ៍

ភាពលំអៀងនៃទិន្នន័យ (Data Bias)៖

ការសិក្សានេះត្រូវបានធ្វើឡើងនៅក្នុងមន្ទីរពិសោធន៍ ដោយប្រើប្រាស់សំណាកផ្សិតដែលប្រមូលបានពីចម្ការក្រូចនៅខេត្តត្រាត (Trat) ប្រទេសថៃ ដែលមានអាកាសធាតុប្រហាក់ប្រហែលនឹងប្រទេសកម្ពុជា។ ទោះជាយ៉ាងណាក៏ដោយ លទ្ធផលនៃអត្រាស្លាប់របស់សត្វល្អិត (ត្រឹម ២៧.៤២%) អាចប្រែប្រួល ឬធ្លាក់ចុះនៅពេលអនុវត្តផ្ទាល់ក្នុងចម្ការ (Field conditions) ដោយសារកត្តាអាកាសធាតុពិតប្រាកដដូចជា កម្តៅថ្ងៃ សំណើម និងកាំរស្មីយូវី។ ការយល់ដឹងនេះមានសារៈសំខាន់សម្រាប់កម្ពុជា ព្រោះកសិករចាំបាច់ត្រូវសិក្សាពីពេលវេលា (ឧ. ពេលល្ងាច) និងវិធីសាស្ត្របាញ់ថ្នាំជីវសាស្រ្តឱ្យបានត្រឹមត្រូវ។

លទ្ធភាពនៃការអនុវត្ត (Applicability)៖

វិធីសាស្ត្រនៃការបណ្តុះផ្សិតជីវសាស្រ្តនេះ គឺមានសារៈប្រយោជន៍ និងអាចអនុវត្តបានសម្រាប់វិស័យកសិកម្មនៅកម្ពុជា ជាពិសេសក្នុងការកាត់បន្ថយការប្រើប្រាស់ថ្នាំគីមី។

ចម្ការក្រូចពោធិ៍សាត់ និងក្រូចថ្លុង (Battambang and Pursat Citrus Orchards): កសិករនៅខេត្តបាត់ដំបង និងពោធិ៍សាត់ អាចប្រើប្រាស់ផ្សិតនេះជាភ្នាក់ងារជីវសាស្រ្តដើម្បីកម្ចាត់សត្វល្អិតចង្រៃប្រភេទស្រការ (Scale insects) និងរុយស (Whiteflies) ដែលតែងតែបំផ្លាញទិន្នផល និងគុណភាពផ្លែក្រូច។
វិទ្យាស្ថានស្រាវជ្រាវកសិកម្ម (Agricultural Research Institutes e.g., RUA, CARDI): អ្នកស្រាវជ្រាវនៅសាកលវិទ្យាល័យភូមិន្ទកសិកម្ម (RUA) និងវិទ្យាស្ថាន CARDI អាចយកមជ្ឈដ្ឋាន PDA ឬ SDAY មកអនុវត្តបន្តក្នុងការស្រាវជ្រាវបំបែកពូជផ្សិតក្នុងស្រុក (Endemic species) ដើម្បីបង្កើតជាថ្នាំសម្លាប់សត្វល្អិតជីវសាស្រ្តដែលមានប្រសិទ្ធភាពខ្ពស់ស្របតាមបរិបទកម្ពុជា។

ការអភិវឌ្ឍ និងការផលិតផ្សិត Aschersonia placenta ក្នុងទ្រង់ទ្រាយធំ នឹងផ្តល់នូវជម្រើសដ៏ល្អមួយសម្រាប់ការគ្រប់គ្រងសត្វល្អិតចង្រៃប្រកបដោយនិរន្តរភាព និងសុវត្ថិភាពដល់បរិស្ថាននៅក្នុងវិស័យកសិកម្មកម្ពុជា។

៤. ផែនការសកម្មភាពសម្រាប់និស្សិត (Actionable Roadmap)

ដើម្បីអនុវត្តតាមការសិក្សានេះ និស្សិតគួរអនុវត្តតាមជំហានខាងក្រោម៖

សិក្សាពីការប្រមូល និងកំណត់អត្តសញ្ញាណផ្សិត (Fungal Isolation & Identification): ចុះប្រមូលសំណាកសាកសពសត្វល្អិតរុយស ឬសត្វល្អិតស្រការ ដែលមានដុះផ្សិតពណ៌ទឹកក្រូចនៅតាមចម្ការក្រូច រួចយកមកបំបែកដាច់ដោយឡែក (Isolate) លើមជ្ឈដ្ឋាន PDA (Potato Dextrose Agar) ដោយប្រើឧបករណ៍មន្ទីរពិសោធន៍ជាមូលដ្ឋាន។
រៀបចំ និងសាកល្បងមជ្ឈដ្ឋានបណ្តុះ (Media Preparation): រៀបចំមជ្ឈដ្ឋានចិញ្ចឹមដូចជា PDA និង SDAY (Sabouraud Dextrose Agar with Yeast Extract) ដើម្បីបណ្តុះផ្សិតក្នុងលក្ខខណ្ឌទូអاض្ចា Incubator ដែលមានសីតុណ្ហភាពគ្រប់គ្រងប្រមាណ 25°C។
ផលិតសូលុយស្យុងស្ប៉ោរ (Conidial Suspension Formulation): ប្រមូលស្ប៉ោរផ្សិតពីមជ្ឈដ្ឋានចិញ្ចឹម រួចលាយជាមួយទឹកស្អាតសម្លាប់មេរោគ និងសូលុយស្យុង Tween 80 កំហាប់ 0.1% រួចប្រើប្រាស់បន្ទះ Hemacytometer ក្រោមមីក្រូទស្សន៍ ដើម្បីវាស់កំហាប់ស្ប៉ោរឱ្យបានចន្លោះពី 1x10^8 ទៅ 1x10^9 conidia/mL។
ធ្វើតេស្តប្រសិទ្ធភាពសម្លាប់សត្វល្អិត (Bioefficacy Testing): បាញ់សូលុយស្យុងស្ប៉ោរផ្សិតទៅលើរុក្ខជាតិដែលមានសត្វល្អិតចង្រៃ (ឧ. Parlatoria ziziphi) នៅក្នុងទូបណ្តុះ Growth Chamber និងកត់ត្រាអត្រាស្លាប់របស់សត្វល្អិតប្រចាំថ្ងៃ រហូតដល់រយៈពេល ២១ ថ្ងៃ។
សាកល្បងអនុវត្តផ្ទាល់ក្នុងចម្ការ (Field Trials): យកសូលុយស្យុងផ្សិតដែលទទួលបានលទ្ធផលល្អក្នុងមន្ទីរពិសោធន៍ ទៅបាញ់សាកល្បងផ្ទាល់ក្នុងចម្ការក្រូចនៅពេលល្ងាច (ដើម្បីចៀសវាងកាំរស្មីយូវី និងកម្តៅថ្ងៃខ្លាំង) ព្រមទាំងតាមដានប្រសិទ្ធភាពសម្លាប់សត្វល្អិតក្នុងលក្ខខណ្ឌអាកាសធាតុជាក់ស្តែង។

៥. វាក្យសព្ទបច្ចេកទេស (Technical Glossary)

ពាក្យបច្ចេកទេស	ការពន្យល់ជាខេមរភាសា (Khmer Explanation)	និយមន័យសាមញ្ញ (Simple Definition)
Entomopathogenic fungus (ផ្សិតសម្លាប់សត្វល្អិត)	ជាប្រភេទផ្សិតដែលអាចចម្លងរោគ និងសម្លាប់សត្វល្អិត ដោយដុះលូតលាស់នៅលើ ឬជ្រៀតចូលក្នុងខ្លួនរបស់សត្វល្អិតនោះ ដែលគេច្រើនប្រើវាជាភ្នាក់ងារជីវសាស្រ្តដើម្បីកម្ចាត់សត្វល្អិតចង្រៃជំនួសថ្នាំគីមី។	ដូចជាទាហានស៊ីឈ្នួលដែលយើងបញ្ជូនទៅឱ្យចាំវាយលុក និងកម្ទេចសត្រូវ (សត្វល្អិតចង្រៃ) ពីខាងក្នុងខ្លួនតែម្តង។
Conidia (ស្ប៉ោរផ្សិត / កូនផ្សិត)	ជាកោសិកាបន្តពូជអភេទ (Asexual spores) ដែលផលិតដោយផ្សិត សម្រាប់បំបែកខ្លួន និងសាយភាយតាមរយៈខ្យល់ ឬទឹក ដើម្បីទៅទុំ និងដុះបង្កជារោគលើសត្វល្អិតគោលដៅ។	ដូចជាគ្រាប់ពូជតូចៗរបស់រុក្ខជាតិ ដែលរង់ចាំធ្លាក់លើដីមានជីជាតិ (ខ្លួនសត្វល្អិត) ដើម្បីដុះជាដើមថ្មី។
Stroma (កញ្ចុំសរសៃផ្សិត)	ជាដុំសាច់ ឬកញ្ចុំនៃសរសៃផ្សិត (Mycelia) ដែលដុះតោងយ៉ាងណែនជុំវិញ និងគ្របដណ្តប់លើខ្លួនសាកសពសត្វល្អិត ហើយវាជាកន្លែងសម្រាប់ផលិត និងបញ្ចេញស្ប៉ោរ (Conidia) ថ្មីៗ។	ដូចជារោងចក្រតូចមួយដែលសង់នៅលើដី (ខ្លួនសត្វល្អិត) សម្រាប់ផលិត និងបញ្ចេញគ្រាប់បែក (ស្ប៉ោរ) បន្តទៀត។
Synthetic media (មជ្ឈដ្ឋានចិញ្ចឹមសិប្បនិម្មិត)	ជាល្បាយសារធាតុចិញ្ចឹម (ដូចជា PDA ឬ SDAY) ដែលគេផ្សំឡើងនៅក្នុងមន្ទីរពិសោធន៍ សម្រាប់ផ្តល់ជាចំណីដើម្បីបណ្តុះមេរោគ ឬផ្សិតឱ្យដុះលូតលាស់បានយ៉ាងលឿននៅក្នុងចានពិសោធន៍ក្រៅបរិស្ថានធម្មជាតិ។	ដូចជាការឆុងទឹកដោះគោម្សៅដែលមានជីវជាតិគ្រប់គ្រាន់ សម្រាប់បញ្ចុកទារកជំនួសទឹកដោះម្តាយ (ធម្មជាតិ)។
Radial growth (ការលូតលាស់កាំកូឡូនី)	ការវាស់វែងពីអត្រានៃការលូតលាស់ និងការរីកសាយរបស់ផ្សិតនៅលើចានជ័រ (Petri dish) ដោយវាស់ប្រវែងពីផ្ចិតកណ្តាលទៅរង្វង់គែមខាងក្រៅនៃកូឡូនី ដើម្បីដឹងថាផ្សិតនោះលូតលាស់បានលឿនប៉ុនណាក្នុងរយៈពេលកំណត់មួយ។	ដូចជាការវាស់ទំហំរង្វង់រលកទឹកដែលកំពុងរីកធំទៅៗ បន្ទាប់ពីយើងគប់ដុំថ្មចូលក្នុងបឹងអញ្ចឹងដែរ។
Hemacytometer (បន្ទះកញ្ចក់រាប់កោសិកា)	ជាឧបករណ៍កញ្ចក់ពិសេសម្យ៉ាងដែលមានគូសក្រឡាចត្រង្គល្អិតៗកម្រិតមីក្រូ ដែលគេប្រើប្រាស់ក្រោមមីក្រូទស្សន៍ សម្រាប់រាប់ចំនួនកោសិកា ឬចំនួនស្ប៉ោរផ្សិតដែលមាននៅក្នុងមួយឯកតាមាឌនៃសូលុយស្យុងរាវ។	ដូចជាការគូសក្រឡាលើក្ដារអុក ដើម្បីងាយស្រួលរាប់ចំនួនគ្រាប់អង្ករដែលរាយប៉ាយលើនោះកុំឱ្យច្រឡំគ្នាទ្វេដង។
Parlatoria ziziphi (សត្វល្អិតស្រការខ្មៅ)	ជាប្រភេទសត្វល្អិតចង្រៃម្យ៉ាង (Scale insect) ដែលមានស្នូក ឬស្រការរឹងពណ៌ខ្មៅសម្រាប់ការពារខ្លួន វាចូលចិត្តតោងជញ្ជក់រុក្ខរស់ពីស្លឹក និងផ្លែក្រូច ដែលធ្វើឱ្យរុក្ខជាតិខូចខាត អន់ធំធាត់ និងខូចគុណភាពផ្លែ។	ដូចជាសត្វឈ្លើងពាក់អាវក្រោះ ដែលតោងជញ្ជក់ឈាមរុក្ខជាតិរហូតដល់ស្វិតស្រពោន។

៦. ប្រធានបទពាក់ព័ន្ធ (Further Reading)

អត្ថបទដែលបានបោះពុម្ពនៅលើ KhmerResearch ដែលទាក់ទងនឹងប្រធានបទនេះ៖

ប្រធានបទ និងសំណួរស្រាវជ្រាវដែលទាក់ទងនឹងឯកសារនេះ ដែលអ្នកអាចស្វែងរកបន្ថែម៖