បញ្ហា (The Problem)៖ ការសិក្សានេះដោះស្រាយបញ្ហានៃការផ្ទុះឡើង និងការរីករាលដាលយ៉ាងធ្ងន់ធ្ងរនៃសត្វល្អិតចង្រៃដំឡូងមី Phenacoccus manihoti ដែលបណ្តាលមកពីការប្រែប្រួលអាកាសធាតុ និងកង្វះសត្រូវធម្មជាតិនៅក្នុងខេត្ត Kamphaeng Phet ប្រទេសថៃ។
វិធីសាស្ត្រ (The Methodology)៖ អ្នកស្រាវជ្រាវបានធ្វើការតាមដានបម្រែបម្រួលចំនួនប្រជាជនសត្វល្អិតរៀងរាល់ ៤ សប្តាហ៍ម្តង ដោយផ្អែកលើកត្តាអាកាសធាតុ និងកសិកម្ម។
លទ្ធផលសំខាន់ៗ (The Verdict)៖
| វិធីសាស្ត្រ (Method) | គុណសម្បត្តិ (Pros) | គុណវិបត្តិ (Cons) | លទ្ធផលគន្លឹះ (Key Result) |
|---|---|---|---|
| Biological Control (Releasing Anagyrus lopezi) ការគ្រប់គ្រងដោយជីវសាស្ត្រ (ការលែងសត្វឪម៉ាល់ប៉ារ៉ាស៊ីត Anagyrus lopezi) |
មានប្រសិទ្ធភាពខ្ពស់ក្នុងការគ្រប់គ្រងសត្វល្អិតរយៈពេលយូរ មាននិរន្តរភាព និងមិនប៉ះពាល់ដល់បរិស្ថាន ឬសុខភាពកសិករឡើយ។ | ទាមទារឱ្យមានមជ្ឈមណ្ឌលបង្កាត់ពូជសត្វឪម៉ាល់ និងត្រូវការពេលវេលាដើម្បីឱ្យសត្រូវធម្មជាតិទាំងនេះកើនឡើងគ្រប់គ្រាន់ក្នុងចម្ការ។ | ទោះបីជាលែងក្នុងបរិមាណតិចតួច (៣០០-៥០០ គូ) ក៏សត្វឪម៉ាល់នេះអាចកាត់បន្ថយចំនួនសត្វល្អិត Phenacoccus manihoti បានយ៉ាងមានប្រសិទ្ធភាព។ |
| Natural Climatic Control (Rainfall Dependency) ការគ្រប់គ្រងតាមបែបធម្មជាតិ (ការពឹងផ្អែកលើទឹកភ្លៀង) |
មិនតម្រូវឱ្យមានការចំណាយថវិកា ហើយមានប្រសិទ្ធភាពកម្ចាត់សត្វល្អិតបានយ៉ាងលឿននៅពេលមានភ្លៀងធ្លាក់ត្រូវតាមលក្ខខណ្ឌ។ | មិនអាចទស្សន៍ទាយ ឬគ្រប់គ្រងបានឡើយ ហើយប្រសិនបើមានគ្រោះរាំងស្ងួតត្រឹមតែ ២៨ ថ្ងៃ សត្វល្អិតនឹងកើនឡើងជាង ១០ ដង។ | ភ្លៀងធ្លាក់ជាប់ៗគ្នា (ឧទាហរណ៍ ៤ ថ្ងៃ/សប្តាហ៍ សម្រាប់រយៈពេល ២ សប្តាហ៍ជាប់គ្នា) អាចលាងជម្រះ និងកាត់បន្ថយចំនួនសត្វល្អិតស្ទើរតែទាំងស្រុង។ |
| Cultural Farmer Practices (Planting timing, cutting, spraying) ការអនុវត្តកសិកម្មរបស់កសិករ (ការជ្រើសរើសពេលដាំ ការកាត់ដើម និងការបាញ់ថ្នាំ) |
ការជ្រើសរើសពេលវេលាដាំដុះចៀសវាងរដូវប្រាំងខ្លាំង អាចកាត់បន្ថយហានិភ័យនៃការផ្ទុះឡើងនៃសត្វល្អិតតាំងពីដំណាក់កាលដំបូង។ | ការបាញ់ថ្នាំគីមីអាចសម្លាប់សត្រូវធម្មជាតិ (សត្វឪម៉ាល់) ខណៈដែលការកាត់ដើមចោលមិនអាចបញ្ឈប់ការរីករាលដាលបានទាំងស្រុងនោះទេ។ | ការដាំដុះនៅរដូវវស្សាជួយកាត់បន្ថយការបំផ្លាញ ខណៈដែលការប្រើប្រាស់ពូជដែលគ្មានមេរោគ និងថ្នាំគីមីមុនពេលដាំ ផ្តល់ប្រសិទ្ធភាពត្រឹមតែរយៈពេលខ្លីប៉ុណ្ណោះ។ |
ការចំណាយលើធនធាន (Resource Cost)៖ ទោះបីជាឯកសារមិនបានបញ្ជាក់ពីតម្លៃជាទឹកប្រាក់ជាក់លាក់ក៏ដោយ ប៉ុន្តែការអនុវត្តវិធីសាស្ត្រទាំងនេះទាមទារនូវធនធានជីវសាស្ត្រ និងការប្រមូលទិន្នន័យជាក់លាក់។
ការសិក្សានេះត្រូវបានធ្វើឡើងនៅក្នុងខេត្ត Kamphaeng Phet ប្រទេសថៃ ចន្លោះឆ្នាំ ២០០៩ ដល់ ២០១២ ដោយផ្តោតលើទិន្នន័យអាកាសធាតុ និងការអនុវត្តកសិកម្មក្នុងតំបន់ជាក់លាក់នោះ។ ទិន្នន័យនេះមានសារៈសំខាន់ខ្លាំងណាស់សម្រាប់ប្រទេសកម្ពុជា ដោយសារតំបន់ដាំដុះដំឡូងមីនៅកម្ពុជា (ដូចជាខេត្តបាត់ដំបង និងបន្ទាយមានជ័យ) មានអាកាសធាតុ ពូជដំឡូង និងបញ្ហាសត្វល្អិតស្រដៀងគ្នាបេះបិទទៅនឹងប្រទេសថៃ។
វិធីសាស្ត្រក្នុងការស្រាវជ្រាវនេះមានសក្តានុពលខ្ពស់ និងអាចយកមកអនុវត្តដោយផ្ទាល់នៅក្នុងវិស័យកសិកម្មរបស់ប្រទេសកម្ពុជា។
ការរួមបញ្ចូលគ្នារវាងការព្យាករណ៍អាកាសធាតុ និងការគ្រប់គ្រងសត្វល្អិតដោយជីវសាស្ត្រ គឺជាដំណោះស្រាយប្រកបដោយនិរន្តរភាពបំផុតសម្រាប់កសិករដាំដំឡូងមីនៅកម្ពុជា។
ដើម្បីអនុវត្តតាមការសិក្សានេះ និស្សិតគួរអនុវត្តតាមជំហានខាងក្រោម៖
| ពាក្យបច្ចេកទេស | ការពន្យល់ជាខេមរភាសា (Khmer Explanation) | និយមន័យសាមញ្ញ (Simple Definition) |
|---|---|---|
| Phenacoccus manihoti (ចៃម្សៅពណ៌ផ្កាឈូកដំឡូងមី) | គឺជាប្រភេទសត្វល្អិតចង្រៃម្យ៉ាង (Mealybug) ដែលជញ្ជក់ទាញយករុក្ខរសពីដើម និងត្រួយដំឡូងមី ធ្វើឱ្យស្លឹកួញ និងដើមក្រិនមិនអាចលូតលាស់បាន ជាពិសេសវាបន្តពូជយ៉ាងលឿននៅរដូវប្រាំង។ | ដូចជាសត្វមូសដែលបឺតឈាមមនុស្សអញ្ចឹងដែរ សត្វល្អិតនេះបឺតយកទឹកដមពីដើមដំឡូងមីរហូតដល់វាស្វិតងាប់។ |
| Anagyrus lopezi (ឪម៉ាល់ប៉ារ៉ាស៊ីត) | គឺជាប្រភេទសត្វឪម៉ាល់តូចម្យ៉ាងដែលត្រូវបានគេប្រើប្រាស់ជាសត្រូវធម្មជាតិ (Biological Control) ដើម្បីពងដាក់ក្នុងខ្លួនសត្វល្អិត Phenacoccus manihoti រួចកូនឪម៉ាល់នោះនឹងញាស់ស៊ីសត្វល្អិតចៃម្សៅពីក្នុងមកវិញ។ | ប្រៀបដូចជាទាហានស៊ីឈ្នួលដែលកសិករចិញ្ចឹមទុក និងបញ្ចេញឱ្យទៅតាមកម្ចាត់សត្រូវ (សត្វល្អិតចង្រៃ) តាមបែបធម្មជាតិដោយមិនបាច់ប្រើប្រាស់អាវុធគីមី។ |
| Biological control (ការគ្រប់គ្រងដោយជីវសាស្ត្រ) | គឺជាវិធីសាស្ត្រកម្ចាត់សត្វល្អិតចង្រៃដោយប្រើប្រាស់សត្រូវធម្មជាតិរបស់វា (ដូចជាសត្វល្អិតផ្សេងទៀត បាក់តេរី ឬវីរុស) ជំនួសឱ្យការប្រើប្រាស់ថ្នាំពុលគីមី ដើម្បីរក្សាតុល្យភាពបរិស្ថាន និងសុវត្ថិភាព។ | ដូចជាការចិញ្ចឹមឆ្មាដើម្បីចាប់កណ្តុរក្នុងផ្ទះ ជាជាងការដាក់ថ្នាំបំពុលកណ្តុរដែលងាយរងគ្រោះថ្នាក់ដល់មនុស្ស។ |
| Agro-meteorological element (កត្តាអាកាសធាតុកសិកម្ម) | សំដៅលើលក្ខខណ្ឌអាកាសធាតុផ្សេងៗដូចជា កម្រិតទឹកភ្លៀង សីតុណ្ហភាព និងសំណើម ដែលមានឥទ្ធិពលផ្ទាល់ទៅលើការលូតលាស់របស់ដំណាំ និងការកើនឡើង ឬថយចុះនៃសត្វល្អិតនៅតាមតំបន់។ | គឺជារបាយការណ៍អាកាសធាតុដែលប្រាប់ថាតើថ្ងៃនេះមេឃអំណោយផលសម្រាប់ដំណាំលូតលាស់ ឬអំណោយផលឱ្យសត្វល្អិតពង្រីកពូជ។ |
| Parasitoids (សត្វល្អិតប៉ារ៉ាស៊ីត) | គឺជាសត្វល្អិតដែលពឹងផ្អែកលើសត្វល្អិតមួយទៀតដើម្បីរស់រានមានជីវិត ដោយវាតែងតែពងដាក់ក្នុង ឬលើតួខ្លួនសត្វល្អិតដទៃ (Host) ហើយកូនរបស់វានឹងស៊ីសាច់សត្វល្អិតនោះជាអាហាររហូតដល់ស្លាប់នៅពេលវាលូតលាស់ធំធាត់។ | ដូចជាសត្វចម្លែកក្នុងរឿងអវកាស (Alien) ដែលពងដាក់ក្នុងខ្លួនមនុស្ស ហើយញាស់ទម្លុះចេញមកក្រៅដោយសម្លាប់ម្ចាស់ខ្លួននោះ។ |
| Pest-borne cutting stem (ដើមពូជផ្ទុកសត្វល្អិត) | គឺជាផ្នែកនៃដើមដំឡូងមីដែលគេកាត់ជាកង់ៗសម្រាប់យកទៅដាំបន្ត ដែលវាបានក្លាយជាភ្នាក់ងារចម្លងសត្វល្អិតចង្រៃដោយផ្ទាល់ទៅកាន់ចម្ការថ្មី ដោយសារដើមនោះមានជាប់ពងសត្វល្អិតពីមុនមក។ | ដូចជាការកាត់មែកផ្កាយកទៅដាំបន្ត ប៉ុន្តែបើមែកនោះមានមេរោគ ដើមថ្មីក៏នឹងមានជំងឺតាំងពីដុះចេញពីដីមកដូចគ្នា។ |
អត្ថបទដែលបានបោះពុម្ពនៅលើ KhmerResearch ដែលទាក់ទងនឹងប្រធានបទនេះ៖
ប្រធានបទ និងសំណួរស្រាវជ្រាវដែលទាក់ទងនឹងឯកសារនេះ ដែលអ្នកអាចស្វែងរកបន្ថែម៖
