បញ្ហា (The Problem)៖ ការសិក្សានេះមានគោលបំណងកំណត់ និងវាយតម្លៃសត្រូវធម្មជាតិមួយចំនួន ដើម្បីប្រើប្រាស់ជាភ្នាក់ងារត្រួតពិនិត្យជីវសាស្ត្រ (Bio-control agent) ក្នុងការកម្ចាត់ស្មៅជ្រូក ដែលមានឈ្មោះវិទ្យាសាស្ត្រថា Trianthema portulacastrum L. ។
វិធីសាស្ត្រ (The Methodology)៖ អ្នកស្រាវជ្រាវបានធ្វើការប្រមូល និងញែកប្រភេទសត្វល្អិត និងមេរោគផ្សិតពីស្មៅជ្រូកនៅក្នុងធម្មជាតិ ព្រមទាំងធ្វើការពិសោធន៍ចម្លងរោគនៅក្នុងបន្ទប់ពិសោធន៍ និងផ្ទះកញ្ចក់។
លទ្ធផលសំខាន់ៗ (The Verdict)៖
| វិធីសាស្ត្រ (Method) | គុណសម្បត្តិ (Pros) | គុណវិបត្តិ (Cons) | លទ្ធផលគន្លឹះ (Key Result) |
|---|---|---|---|
| Insect Biological Control (Hymemia fascialis) ការគ្រប់គ្រងជីវសាស្រ្តដោយប្រើសត្វល្អិត (Hymemia fascialis) |
សត្វល្អិតនេះស៊ីស្លឹកស្មៅជ្រូកនៅគ្រប់ដំណាក់កាលលូតលាស់ ធ្វើឱ្យដើមក្រិននិងងាប់បានយ៉ាងលឿន។ វាមានប្រសិទ្ធភាពខ្ពស់ជាងការប្រើប្រាស់មេរោគផ្សិតក្នុងការបំផ្លាញស្មៅដោយផ្ទាល់។ | វាមិនអាចកាត់បន្ថយចំនួនស្មៅជ្រូកបានច្រើននៅឆ្នាំបន្តបន្ទាប់នោះទេ ដោយសារតែមានសត្រូវធម្មជាតិ (Parasites) ដូចជា Apanteles sp. មកបំផ្លាញវាវិញ។ | ជាភ្នាក់ងារត្រួតពិនិត្យជីវសាស្ត្រដែលមានប្រសិទ្ធភាពបំផុតនៅក្នុងការសិក្សានេះ ក្នុងការកម្ចាត់ស្មៅជ្រូក។ |
| Fungal Biological Control (Drechslera sp.) ការគ្រប់គ្រងជីវសាស្រ្តដោយប្រើមេរោគផ្សិតអុចស្លឹក (Drechslera sp.) |
អាចចម្លងរោគទៅលើស្លឹក និងដើមស្មៅជ្រូកបានពី ៥០% ទៅ ១០០% នៅក្នុងផ្ទះកញ្ចក់ ដែលធ្វើឱ្យវាប្រែជាពណ៌ត្នោតក្នុងរយៈពេល ៣ ទៅ ៥ ថ្ងៃ។ | ប្រសិទ្ធភាពរបស់វាមិនទាន់ខ្លាំងស្មើនឹងការបំផ្លាញដោយសត្វល្អិតទេ ហើយទាមទារឱ្យមានលក្ខខណ្ឌអំណោយផលក្នុងការឆ្លង។ | អាចបង្កជំងឺអុចស្លឹកបាន ៧៩.២% នៃចំនួនសំណាកផ្សិតដែលបានញែកចេញពីធម្មជាតិ។ |
| Fungal Biological Control (Stemphylium sp.) ការគ្រប់គ្រងជីវសាស្រ្តដោយប្រើមេរោគផ្សិតអុចស្លឹក (Stemphylium sp.) |
ជាប្រភេទផ្សិតដែលអាចបង្កជំងឺលើស្លឹកស្មៅជ្រូកបានខ្លះៗ ស្រដៀងទៅនឹងលក្ខខណ្ឌធម្មជាតិ។ | មានអត្រាឆ្លងទាបបំផុតត្រឹមតែ ០% ទៅ ៥% ប៉ុណ្ណោះក្នុងផ្ទះកញ្ចក់ ហើយងាយនឹងត្រូវគ្របដណ្ដប់ដោយផ្សិត Drechslera sp.។ | មានប្រសិទ្ធភាពខ្សោយបំផុត (ជួបប្រទះតែ ៥.៩% នៃសំណាក) ក្នុងការទប់ស្កាត់ស្មៅជ្រូក។ |
ការចំណាយលើធនធាន (Resource Cost)៖ ការសិក្សានេះទាមទារធនធានជាមូលដ្ឋានសម្រាប់ការស្រាវជ្រាវរោគវិទ្យារុក្ខជាតិ និងបាណកវិទ្យា ទាំងនៅក្នុងមន្ទីរពិសោធន៍ និងផ្ទះកញ្ចក់។
ការសិក្សានេះត្រូវបានធ្វើឡើងនៅមជ្ឈមណ្ឌលស្រាវជ្រាវដំណាំចម្ការ ខេត្តច័យណាត ប្រទេសថៃ ក្នុងទសវត្សរ៍ឆ្នាំ១៩៩០ ដែលមានលក្ខខណ្ឌអាកាសធាតុស្រដៀងទៅនឹងប្រទេសកម្ពុជា។ ទោះជាយ៉ាងណាក៏ដោយ លទ្ធផលនេះអាចប្រែប្រួលអាស្រ័យលើប្រភេទដី និងវត្តមានរបស់សត្រូវធម្មជាតិ (Parasites/Hyperparasites) ផ្សេងៗទៀតនៅក្នុងប្រព័ន្ធអេកូឡូស៊ីជាក់លាក់នៃតំបន់នីមួយៗ។ នេះមានសារៈសំខាន់សម្រាប់កម្ពុជា ដោយសារការយកសត្វល្អិតទាំងនេះមកអនុវត្តក្នុងស្រុកតម្រូវឱ្យមានការវាយតម្លៃច្បាស់លាស់ពីខ្សែចង្វាក់អាហារ និងហានិភ័យបរិស្ថានក្នុងតំបន់។
វិធីសាស្ត្រគ្រប់គ្រងស្មៅជ្រូកតាមបែបជីវសាស្ត្រនេះ មានសក្តានុពលខ្ពស់សម្រាប់ជួយកែលម្អវិស័យកសិកម្មនៅប្រទេសកម្ពុជា ជាពិសេសសម្រាប់ការកាត់បន្ថយការប្រើប្រាស់ថ្នាំគីមី។
សរុបមក ការប្រើប្រាស់ភ្នាក់ងារជីវសាស្រ្តផ្តល់នូវជម្រើសដ៏មាននិរន្តរភាពសម្រាប់កសិកម្មកម្ពុជា ប៉ុន្តែទាមទារឱ្យមានការសិក្សាបន្ថែមដើម្បីការពារកុំឱ្យសត្វល្អិតមានប្រយោជន៍ទាំងនេះត្រូវបំផ្លាញដោយប៉ារ៉ាស៊ីតក្នុងស្រុកផ្សេងទៀត។
ដើម្បីអនុវត្តតាមការសិក្សានេះ និស្សិតគួរអនុវត្តតាមជំហានខាងក្រោម៖
| ពាក្យបច្ចេកទេស | ការពន្យល់ជាខេមរភាសា (Khmer Explanation) | និយមន័យសាមញ្ញ (Simple Definition) |
|---|---|---|
| Biological Control Agent (ភ្នាក់ងារត្រួតពិនិត្យជីវសាស្ត្រ) | ការប្រើប្រាស់សត្រូវធម្មជាតិដូចជា សត្វល្អិត មេរោគ ឬផ្សិត ដើម្បីកាត់បន្ថយ ឬគ្រប់គ្រងចំនួនសត្វល្អិតចង្រៃ ឬស្មៅចង្រៃនៅក្នុងវិស័យកសិកម្ម ដោយមិនពឹងផ្អែកលើថ្នាំគីមី។ | ដូចជាការចិញ្ចឹមឆ្មាដើម្បីចាប់កណ្តុរក្នុងផ្ទះ ជាជាងការប្រើប្រាស់ថ្នាំបំពុលកណ្តុរ។ |
| Pathogenicity test (ការធ្វើតេស្តបង្កជំងឺ) | ដំណើរការសាកល្បងនៅក្នុងមន្ទីរពិសោធន៍ ឬផ្ទះកញ្ចក់ ដើម្បីបញ្ជាក់ថាតើមីក្រូសរីរាង្គ (ដូចជាផ្សិតដែលបានញែកចេញ) ពិតជាអាចបង្កជំងឺទៅលើរុក្ខជាតិគោលដៅមែនឬអត់ និងមានកម្រិតធ្ងន់ធ្ងរប៉ុណ្ណា។ | ដូចជាការសាកល្បងឱ្យអ្នកណាម្នាក់ហូបម្ហូបដែលសង្ស័យថាផ្អូម ដើម្បីមើលថាតើគាត់ពិតជាឈឺពោះមែនឬអត់។ |
| Super parasite (អតិបរាសិត ឬ ប៉ារ៉ាស៊ីតតូចស៊ីប៉ារ៉ាស៊ីតធំ) | សត្វល្អិតឬសរីរាង្គដែលរស់នៅពឹងផ្អែក និងសម្លាប់ប៉ារ៉ាស៊ីតមួយផ្សេងទៀត។ នៅក្នុងការសិក្សានេះ គឺជាសត្វល្អិតដែលទៅពងដាក់ និងសម្លាប់សត្វល្អិតមានប្រយោជន៍ដែលយើងកំពុងប្រើដើម្បីកម្ចាត់ស្មៅ។ | ដូចជាចោរដែលលួចទ្រព្យសម្បត្តិរបស់ចោរមួយទៀត ដែលទើបតែលួចពីគេមក។ |
| Spore suspension (សូលុយស្យុងស្ព័រ) | ល្បាយរាវដែលផ្សំឡើងដោយទឹក និងស្ព័ររបស់មេរោគផ្សិត ដើម្បីងាយស្រួលក្នុងការបាញ់ស្រោច ឬចម្លងមេរោគទៅលើរុក្ខជាតិគោលដៅសម្រាប់ការធ្វើពិសោធន៍។ | ដូចជាការលាយគ្រាប់ពូជតូចៗទៅក្នុងទឹក ដើម្បីយកទៅបាញ់សាចលើដីឱ្យដុះរាបស្មើល្អ។ |
| Isolation (ការញែកមេរោគ) | ដំណើរការបំបែកយកមីក្រូសរីរាង្គ ឬមេរោគផ្សិតជាក់លាក់ណាមួយចេញពីជាលិការុក្ខជាតិដែលឈឺ ដើម្បីយកមកបណ្តុះឱ្យដុះសុទ្ធល្អ (Pure culture) នៅក្នុងចានពិសោធន៍សម្រាប់សិក្សាបន្ត។ | ដូចជាការរើសយកតែគ្រាប់សណ្តែកខៀវចេញពីគំនរគ្រាប់ធញ្ញជាតិចម្រុះ ដើម្បីយកទៅដាំដាច់ដោយឡែកពីគេ។ |
| Concentric ring (រង្វង់ត្រួតគ្នា) | លក្ខណៈនៃស្នាមជំងឺលើស្លឹករុក្ខជាតិដែលមានរាងជារង្វង់មូលត្រួតៗគ្នាពីតូចទៅធំ ដែលជាសញ្ញាសម្គាល់ជាក់លាក់នៃការឆ្លងមេរោគផ្សិតប្រភេទខ្លះ (ឧទាហរណ៍ផ្សិត Stemphylium sp.)។ | ដូចជារលកទឹករាងជារង្វង់ដែលរីកធំជាបន្តបន្ទាប់នៅពេលដែលយើងគប់ដុំថ្មចូលទៅក្នុងផ្ទៃទឹកស្ងាត់។ |
អត្ថបទដែលបានបោះពុម្ពនៅលើ KhmerResearch ដែលទាក់ទងនឹងប្រធានបទនេះ៖
ប្រធានបទ និងសំណួរស្រាវជ្រាវដែលទាក់ទងនឹងឯកសារនេះ ដែលអ្នកអាចស្វែងរកបន្ថែម៖
