បញ្ហា (The Problem)៖ ឯកសារនេះដោះស្រាយបញ្ហានៃការបំផ្លាញដំណាំស្រូវដោយមមាចត្នោត (Nilaparvata lugens) និងផលប៉ះពាល់អវិជ្ជមាននៃការប្រើប្រាស់ថ្នាំសម្លាប់សត្វល្អិតគីមីដែលសម្លាប់សត្រូវធម្មជាតិ។ វាផ្តោតលើការស្វែងរកជម្រើសគ្រប់គ្រងតាមបែបជីវសាស្រ្តដើម្បីកាត់បន្ថយការខូចខាត។
វិធីសាស្ត្រ (The Methodology)៖ ការសិក្សានេះគឺជាការពិនិត្យឡើងវិញនូវទិន្នន័យស្រាវជ្រាវ និងការអង្កេតអំពីសត្រូវធម្មជាតិរបស់មមាចត្នោតនៅក្នុងប្រទេសថៃ និងតំបន់អាស៊ី។
លទ្ធផលសំខាន់ៗ (The Verdict)៖
| វិធីសាស្ត្រ (Method) | គុណសម្បត្តិ (Pros) | គុណវិបត្តិ (Cons) | លទ្ធផលគន្លឹះ (Key Result) |
|---|---|---|---|
| Biological Control (Natural Enemies) ការគ្រប់គ្រងតាមបែបជីវសាស្រ្ត (ការប្រើប្រាស់សត្រូវធម្មជាតិ) |
មាននិរន្តរភាព សុវត្ថិភាពដល់បរិស្ថាន និងជួយទប់ស្កាត់ការកើនឡើងវិញនៃសត្វល្អិតចង្រៃក្នុងរយៈពេលវែង។ | ទាមទារចំណេះដឹងក្នុងការកំណត់អត្តសញ្ញាណសត្វល្អិតមានប្រយោជន៍ និងត្រូវការពេលវេលាដើម្បីឱ្យតុល្យភាពធម្មជាតិដំណើរការ។ | សត្រូវធម្មជាតិជាង ៨៥ ប្រភេទត្រូវបានរកឃើញ ដោយក្នុងនោះសត្វរំពាដូចជាមួនបឺតពង (Cyrtorhinus lividipennis) អាចបំផ្លាញពងមមាចត្នោតបានរហូតដល់ ៧៩%។ |
| Chemical Control (Insecticides) ការគ្រប់គ្រងដោយប្រើថ្នាំគីមីសម្លាប់សត្វល្អិត |
អាចសម្លាប់សត្វល្អិតចង្រៃបានលឿនភ្លាមៗនៅពេលមានការផ្ទុះឡើងខ្លាំង។ | សម្លាប់សត្រូវធម្មជាតិ បំផ្លាញប្រព័ន្ធអេកូឡូស៊ី និងបណ្តាលឱ្យមានការផ្ទុះឡើងវិញនៃមមាចត្នោតយ៉ាងធ្ងន់ធ្ងរ (Hopperburn)។ | បណ្តាលឱ្យចំនួនមមាចត្នោតកើនឡើងយ៉ាងឆាប់រហ័សវិញ ដោយសារអវត្តមាននៃសត្រូវធម្មជាតិដែលជួយគ្រប់គ្រងពួកវា។ |
ការចំណាយលើធនធាន (Resource Cost)៖ ទោះបីជាឯកសារនេះមិនបានបញ្ជាក់ពីទំហំថវិកាជាក់លាក់ក៏ដោយ ការអនុវត្តការគ្រប់គ្រងសត្វល្អិតតាមបែបជីវសាស្រ្តទាមទារនូវធនធាន ការស្រាវជ្រាវ និងចំណេះដឹងផ្នែកកសិកម្មមួយចំនួន។
ការសិក្សានេះត្រូវបានធ្វើឡើងដោយផ្អែកលើការអង្កេត និងទិន្នន័យប្រមូលបាននៅក្នុងប្រទេសថៃ ព្រមទាំងប្រទេសមួយចំនួនទៀតនៅអាស៊ី។ ដោយសារលក្ខខណ្ឌអាកាសធាតុ ភូមិសាស្ត្រ និងប្រព័ន្ធអេកូឡូស៊ីស្រែនៅប្រទេសថៃមានភាពស្រដៀងគ្នាខ្លាំងទៅនឹងប្រទេសកម្ពុជា ទិន្នន័យនេះមានសារៈសំខាន់ និងអាចយកមកអនុវត្តបានយ៉ាងមានប្រសិទ្ធភាពសម្រាប់កសិករខ្មែរ។
វិធីសាស្ត្រនៃការអភិរក្សសត្រូវធម្មជាតិនេះគឺមានអត្ថប្រយោជន៍ និងអាចអនុវត្តបានយ៉ាងល្អសម្រាប់វិស័យកសិកម្មនៅកម្ពុជា ដើម្បីកាត់បន្ថយការចំណាយលើថ្នាំគីមី។
សរុបមក ការផ្លាស់ប្តូរទម្លាប់ពីការប្រើប្រាស់ថ្នាំគីមីហួសកម្រិត មកការរៀបចំប្រព័ន្ធអេកូឡូស៊ីស្រែដែលគាំទ្រដល់សត្រូវធម្មជាតិ នឹងធានាបាននូវនិរន្តរភាពទិន្នផលស្រូវ និងសុខុមាលភាពបរិស្ថាននៅកម្ពុជា។
ដើម្បីអនុវត្តតាមការសិក្សានេះ និស្សិតគួរអនុវត្តតាមជំហានខាងក្រោម៖
| ពាក្យបច្ចេកទេស | ការពន្យល់ជាខេមរភាសា (Khmer Explanation) | និយមន័យសាមញ្ញ (Simple Definition) |
|---|---|---|
| Nilaparvata lugens (មមាចត្នោត) | ជាប្រភេទសត្វល្អិតចង្រៃម្យ៉ាងដែលជញ្ជក់រុក្ខទឹករុក្ខជាតិពីទំពាំង និងដើមស្រូវ បណ្តាលឱ្យដើមស្រូវក្រៀមស្វិត និងអាចចម្លងជំងឺវីរុសផ្សេងៗ (ដូចជាជំងឺស្រូវរួញ) ដល់ដំណាំស្រូវ។ | វាប្រៀបដូចជាមូសដែលបឺតឈាមមនុស្ស តែនេះវាបឺតយកទឹកពីដើមស្រូវរហូតដល់ស្រូវស្ងួតងាប់។ |
| Natural enemies (សត្រូវធម្មជាតិ) | ភាវៈរស់ទាំងឡាយរួមមាន សត្វល្អិត (សត្វរំពា និងប៉ារ៉ាស៊ីត) ផ្សិត ឬមេរោគ ដែលស៊ី ឬសម្លាប់សត្វល្អិតចង្រៃនៅក្នុងធម្មជាតិ ដោយជួយរក្សាតុល្យភាពប្រព័ន្ធអេកូឡូស៊ីមិនឱ្យសត្វល្អិតចង្រៃកើនឡើងហួសហេតុ។ | ប្រៀបដូចជាប៉ូលីសដែលតាមចាប់ចោរអញ្ចឹង វាជួយការពារស្រូវដោយស៊ីសត្វល្អិតដែលមកបំផ្លាញស្រូវជាអាហារ។ |
| Biological control (ការគ្រប់គ្រងតាមបែបជីវសាស្រ្ត) | វិធីសាស្ត្រក្នុងការគ្រប់គ្រង ឬកាត់បន្ថយចំនួនសត្វល្អិតចង្រៃ ដោយប្រើប្រាស់សត្រូវធម្មជាតិរបស់វា (ដូចជាសត្វរំពា ប៉ារ៉ាស៊ីត ឬភ្នាក់ងារបង្កជំងឺ) ជាជាងការពឹងផ្អែកលើថ្នាំសម្លាប់សត្វល្អិតគីមី។ | ប្រៀបដូចជាការចិញ្ចឹមឆ្មាដើម្បីចាប់កណ្តុរក្នុងផ្ទះ ជំនួសឱ្យការប្រើថ្នាំបំពុលកណ្តុរដែលងាយរងគ្រោះដល់មនុស្ស។ |
| Hopperburn (បាតុភូតស្រូវឆេះដោយសារមមាច) | ស្ថានភាពរិចរិលនៅក្នុងស្រែ ដែលសហគមន៍ដើមស្រូវប្រែពណ៌លឿង ឬត្នោត ហើយងាប់ក្រៀមស្វិតជាផ្ទាំងៗ ដុំៗ ដោយសារការជញ្ជក់រុក្ខទឹករុក្ខជាតិយ៉ាងខ្លាំងក្លាពីសំណាក់មមាចត្នោត។ | ប្រៀបដូចជាភ្លើងឆេះវាលស្មៅអញ្ចឹង ដើមស្រូវឡើងក្រៀមស្ងួតងាប់ជាដុំៗព្រោះអស់ជាតិទឹក។ |
| Parasitoids (សត្វល្អិតប៉ារ៉ាស៊ីត) | សត្វល្អិតដែលទម្លាក់ពងដាក់លើ ឬចាក់បញ្ចូលទៅក្នុងខ្លួន (ឬពង) របស់សត្វល្អិតមួយទៀត (សត្វល្អិតចង្រៃ)។ ពេលញាស់ កូនដង្កូវរបស់វានឹងស៊ីសាច់សត្វល្អិតម្ចាស់ផ្ទះនោះជាអាហាររហូតដល់ស្លាប់។ | ប្រៀបដូចជានៅក្នុងរឿងសត្វចម្លែក (Alien) ដែលសត្វចម្លែកពងក្នុងខ្លួនមនុស្ស ហើយញាស់ចេញមកស៊ីម្ចាស់ផ្ទះនោះពីខាងក្នុង។ |
| Predators (សត្វរំពា) | សត្វល្អិត ឬសត្វដទៃទៀត (ដូចជាពីងពាង មួន ឬអណ្ដើកមាស) ដែលប្រមាញ់ និងចាប់សត្វល្អិតចង្រៃស៊ីជាអាហារដោយផ្ទាល់ ដើម្បីលូតលាស់ និងរស់រានមានជីវិត។ | ប្រៀបដូចជាសត្វតោដែលដេញចាប់សត្វក្តាន់ស៊ីជាអាហារអញ្ចឹង។ |
| Resurgence-inducing insecticides (ថ្នាំគីមីបណ្តាលឱ្យមានការផ្ទុះឡើងវិញ) | បាតុភូតដែលចំនួនសត្វល្អិតចង្រៃកើនឡើងយ៉ាងគំហុកបន្ទាប់ពីការបាញ់ថ្នាំគីមី ដោយសារតែថ្នាំនោះបានសម្លាប់សត្រូវធម្មជាតិអស់ ធ្វើឱ្យគ្មានអ្នកជួយទប់ស្កាត់ការកើនឡើងនៃសត្វល្អិតចង្រៃដែលនៅសេសសល់ និងធន់នឹងថ្នាំ។ | ប្រៀបដូចជាការលេបថ្នាំអង់ទីប៊ីយ៉ូទិកដែលសម្លាប់ទាំងបាក់តេរីល្អនិងអាក្រក់ ហើយក្រោយមកមេរោគអាក្រក់ថ្មីក៏កើនឡើងយ៉ាងលឿនព្រោះគ្មានបាក់តេរីល្អជួយទប់ទល់។ |
| Macropterous / Brachypterous forms (ទម្រង់ស្លាបវែង និងស្លាបខ្លី) | ទម្រង់រូបរាងពីរប្រភេទរបស់មមាចត្នោត ដោយទម្រង់ស្លាបវែងប្រើសម្រាប់ហោះហើរផ្លាស់ទីទៅកន្លែងឆ្ងាយៗ (បំលាស់ទី) និងទម្រង់ស្លាបខ្លីប្រើសម្រាប់បន្តពូជយ៉ាងឆាប់រហ័សនៅនឹងកន្លែង ដោយមិនត្រូវការហោះហើរ។ | ប្រៀបដូចជាកងទ័ពអាកាស (ស្លាបវែង) សម្រាប់ហោះឈ្លានពានទឹកដីថ្មី និងកងទ័ពថ្មើរជើង (ស្លាបខ្លី) សម្រាប់បោះទីតាំងនិងពង្រីកមូលដ្ឋានកងទ័ពនៅនឹងកន្លែង។ |
អត្ថបទដែលបានបោះពុម្ពនៅលើ KhmerResearch ដែលទាក់ទងនឹងប្រធានបទនេះ៖
ប្រធានបទ និងសំណួរស្រាវជ្រាវដែលទាក់ទងនឹងឯកសារនេះ ដែលអ្នកអាចស្វែងរកបន្ថែម៖
