បញ្ហា (The Problem)៖ អត្ថបទស្រាវជ្រាវនេះដោះស្រាយបញ្ហានៃការបំផ្លាញដំណាំហូបផ្លែពីសំណាក់សត្វល្អិតចង្រៃ និងផលប៉ះពាល់អវិជ្ជមានទៅលើបរិស្ថានពីការប្រើប្រាស់ថ្នាំសម្លាប់សត្វល្អិតគីមីហួសកម្រិត។
វិធីសាស្ត្រ (The Methodology)៖ ការស្រាវជ្រាវនេះបានធ្វើការពិនិត្យឡើងវិញនូវប្រវត្តិ និងភាពជោគជ័យនៃការអនុវត្តវិធីសាស្ត្រគ្រប់គ្រងជីវសាស្ត្រប្រឆាំងនឹងសត្វល្អិតចង្រៃនៅបណ្តាប្រទេសនានា និងជាពិសេសនៅក្នុងប្រទេសថៃ។
លទ្ធផលសំខាន់ៗ (The Verdict)៖
| វិធីសាស្ត្រ (Method) | គុណសម្បត្តិ (Pros) | គុណវិបត្តិ (Cons) | លទ្ធផលគន្លឹះ (Key Result) |
|---|---|---|---|
| Egg Parasitoids (Anastatus sp.) ការប្រើប្រាស់ប៉ារ៉ាស៊ីតពង (Egg Parasitoids, Anastatus sp.) |
មានប្រសិទ្ធភាពខ្ពស់ក្នុងការគ្រប់គ្រងសត្វល្អិតលើដំណាំមៀន មានសុវត្ថិភាពដល់បរិស្ថាន និងជួយកាត់បន្ថយការពឹងផ្អែកលើថ្នាំគីមីពុល។ | ទាមទារចំណេះដឹងជំនាញក្នុងការបង្កាត់ពូជ (Mass rearing) និងត្រូវបញ្ចេញទៅក្នុងចម្ការក្នុងពេលវេលា និងបរិមាណដ៏ត្រឹមត្រូវ។ | ទទួលបានជោគជ័យយ៉ាងល្អប្រសើរក្នុងការគ្រប់គ្រងសត្វល្អិតបំផ្លាញដើមមៀន (Longan bug) និងត្រូវបានផ្ទេរបច្ចេកវិទ្យាទៅឱ្យកសិករដាំមៀនដោយជោគជ័យនៅប្រទេសថៃ។ |
| Bacterial Pathogens (Bacillus thuringiensis - Bt) ការប្រើប្រាស់បាក់តេរី (Bacillus thuringiensis ឬ Bt) |
មានសកម្មភាពជ្រើសរើសមុខសញ្ញាខ្ពស់ក្នុងការកម្ចាត់ដង្កូវប្រភេទជាក់លាក់ និងមានសុវត្ថិភាពខ្ពស់ចំពោះមនុស្ស សត្វ និងសត្រូវធម្មជាតិដទៃទៀត។ | ប្រសិទ្ធភាពអាចថយចុះលឿនប្រសិនបើប៉ះពាល់ផ្ទាល់នឹងពន្លឺព្រះអាទិត្យ (UV) និងត្រូវអនុវត្តនៅពេលដង្កូវនៅតូចទើបមានប្រសិទ្ធភាពខ្ពស់។ | ការប្រើប្រាស់បាក់តេរី Bt ក្នុងកំហាប់ 18 x 10^6 ស្ព័រ/ម.ល អាចកម្ចាត់ដង្កូវស៊ីស្លឹកលើក្រូចឆ្មា និងក្រូចសើច បានរហូតដល់ ៩៨%។ |
| Entomogenous Nematodes (Neoaplectana carpocapsae) ការប្រើប្រាស់នេម៉ាតូតសម្លាប់សត្វល្អិត (Entomogenous nematodes) |
មានសមត្ថភាពជ្រៀតចូលលាក់ខ្លួនសម្លាប់ដង្កូវដែលស៊ីសំបកឈើ ឬរស់នៅតាមគល់ឈើបានយ៉ាងមានប្រសិទ្ធភាព ដែលថ្នាំគីមីពិបាកបាញ់ជ្រៀតចូល។ | ទាមទារលក្ខខណ្ឌសំណើមខ្ពស់ និងបរិស្ថានជាក់លាក់ ដើម្បីឱ្យនេម៉ាតូតអាចរស់រានមានជីវិត និងធ្វើសកម្មភាពបានល្អបំផុត។ | ផ្តល់នូវការគ្រប់គ្រងយ៉ាងល្អប្រសើរទៅលើដង្កូវស៊ីសំបក (Cossus sp.) ដែលបំផ្លាញដើមឡុងកុង (Langsat)។ |
ការចំណាយលើធនធាន (Resource Cost)៖ ទោះបីជាឯកសារនេះមិនបានបញ្ជាក់លម្អិតពីតម្លៃជាទឹកប្រាក់ក៏ដោយ ប៉ុន្តែបានគូសបញ្ជាក់ពីតម្រូវការធនធានចាំបាច់មួយចំនួនសម្រាប់ការស្រាវជ្រាវ និងការបង្កាត់ពូជសត្រូវធម្មជាតិ។
ការសិក្សានេះផ្អែកលើទិន្នន័យពីប្រទេសថៃ និងបានដកស្រង់លទ្ធផលជោគជ័យពីសហរដ្ឋអាមេរិក ចិន និងអ៊ីស្រាអែល ដោយផ្តោតលើដំណាំឈើហូបផ្លែនៅតំបន់ត្រូពិច។ ដោយសារកម្ពុជាមានលក្ខខណ្ឌអាកាសធាតុ និងប្រភេទដំណាំហូបផ្លែ (ដូចជា មៀន ក្រូច ឡុងកុង) ប្រហាក់ប្រហែលគ្នាបេះបិទទៅនឹងប្រទេសថៃ ការសិក្សានេះមានភាពពាក់ព័ន្ធ និងអាចយកមកកែសម្រួលអនុវត្តនៅកម្ពុជាបានយ៉ាងងាយស្រួល។
វិធីសាស្ត្រគ្រប់គ្រងសត្វល្អិតដោយជីវសាស្រ្តនេះ ពិតជាមានសក្តានុពល និងអត្ថប្រយោជន៍ខ្ពស់បំផុតសម្រាប់វិស័យកសិកម្មនៅប្រទេសកម្ពុជា។
ការធ្វើសមាហរណកម្មនៃវិធីសាស្ត្រជីវសាស្រ្តទាំងនេះទៅក្នុងប្រព័ន្ធគ្រប់គ្រងសត្វល្អិតចម្រុះ (Integrated Pest Management - IPM) នឹងជួយកម្ពុជាកាត់បន្ថយការនាំចូលថ្នាំគីមី ការពារបរិស្ថាន និងលើកកម្ពស់តម្លៃកសិផលជាតិនៅលើទីផ្សារ។
ដើម្បីអនុវត្តតាមការសិក្សានេះ និស្សិតគួរអនុវត្តតាមជំហានខាងក្រោម៖
| ពាក្យបច្ចេកទេស | ការពន្យល់ជាខេមរភាសា (Khmer Explanation) | និយមន័យសាមញ្ញ (Simple Definition) |
|---|---|---|
| Biological Control (ការគ្រប់គ្រងដោយជីវសាស្រ្ត) | ការប្រើប្រាស់សត្រូវធម្មជាតិដូចជា សត្វល្អិតស៊ីសាច់ជាអាហារ ប៉ារ៉ាស៊ីត ឬមេរោគ ដើម្បីកាត់បន្ថយ និងគ្រប់គ្រងចំនួនសត្វល្អិតចង្រៃដែលបំផ្លាញដំណាំ ក្នុងគោលបំណងកាត់បន្ថយ ឬជំនួសការប្រើប្រាស់ថ្នាំគីមីកសិកម្ម។ | ដូចជាការចិញ្ចឹមឆ្មាដើម្បីចាប់កណ្តុរក្នុងផ្ទះអញ្ចឹងដែរ គឺយើងប្រើសត្វមួយដើម្បីកម្ចាត់សត្វមួយទៀតដែលរំខានយើង។ |
| Egg Parasite / Parasitoid (ប៉ារ៉ាស៊ីតពង) | ប្រភេទសត្វល្អិតតូចៗ (ដូចជា Anastatus sp.) ដែលទម្លាក់ពងរបស់វាចូលទៅក្នុងពងរបស់សត្វល្អិតចង្រៃដទៃទៀត។ ពេលកូនរបស់វាញាស់ វាស៊ីខាងក្នុងពងរបស់សត្វល្អិតចង្រៃនោះជាអាហារ ដែលធ្វើឱ្យសត្វល្អិតចង្រៃមិនអាចញាស់ចេញមកបំផ្លាញដំណាំបាន។ | ប្រៀបដូចជាការលួចយកគ្រាប់បែកទៅបង្កប់ក្នុងផ្ទះសត្រូវ ធ្វើឱ្យសត្រូវស្លាប់បាត់បង់ជីវិតតាំងពីមិនទាន់ចាប់ផ្តើមវាយប្រហារ។ |
| Entomogenous Nematode (នេម៉ាតូតសម្លាប់សត្វល្អិត) | ជាប្រភេទព្រូនតូចៗល្អិតៗបំផុតដែលរស់នៅក្នុងដី ឬសំបកឈើ (ឧទាហរណ៍ Neoaplectana carpocapsae) ដែលមានសមត្ថភាពជ្រៀតចូលទៅក្នុងខ្លួនសត្វល្អិតចង្រៃ (ដូចជាដង្កូវស៊ីសំបក) ហើយបញ្ចេញបាក់តេរីពុលដើម្បីសម្លាប់សត្វល្អិតនោះ។ | ដូចជាទាហានសម្ងាត់តូចៗដែលលួចចូលទៅក្នុងបន្ទាយសត្រូវ រួចបញ្ចេញឧស្ម័នពុលសម្លាប់សត្រូវពីខាងក្នុងមកវិញ។ |
| Nuclear Polyhedrosis Virus / NPV (វីរុស NPV) | ជាប្រភេទវីរុសដែលឆ្លងចូលទៅក្នុងខ្លួនដង្កូវចង្រៃ (ដូចជាដង្កូវ Heliothis armigera) តាមរយៈការស៊ីស្លឹកឈើដែលមានប្រឡាក់មេរោគនេះ បណ្តាលឱ្យកោសិការបស់ដង្កូវរលួយ និងស្លាប់ក្នុងរយៈពេលប៉ុន្មានថ្ងៃ។ | ដូចជាការដាក់ថ្នាំបំពុលចំណីអាហារ ដែលពេលដង្កូវស៊ីចូលទៅ វានឹងធ្វើឱ្យដង្កូវនោះឈឺពោះ និងរលួយខ្លួនស្លាប់។ |
| Bacillus thuringiensis (បាក់តេរី Bt) | ជាប្រភេទបាក់តេរីម្យ៉ាងដែលអាចផលិតជាតិពុលប្រូតេអ៊ីន។ នៅពេលដែលដង្កូវចង្រៃស៊ីវាចូលទៅក្នុងពោះវៀន ជាតិពុលនោះនឹងបំផ្លាញប្រព័ន្ធរំលាយអាហាររបស់វា ធ្វើឱ្យវាងាប់ ប៉ុន្តែវាមានសុវត្ថិភាពខ្ពស់ មិនប៉ះពាល់ដល់មនុស្ស ឬសត្វល្អិតមានប្រយោជន៍ឡើយ។ | ប្រៀបដូចជាថ្នាំពុលតម្រង់ទិស ដែលសម្លាប់តែចោរ (ដង្កូវចង្រៃ) ប៉ុន្តែគ្មានគ្រោះថ្នាក់ដល់អ្នកភូមិ (មនុស្ស និងសត្វល្អិតល្អៗ) ឡើយ។ |
| Integrated Pest Management / IPM (ការគ្រប់គ្រងសត្វល្អិតចម្រុះ) | ការរួមបញ្ចូលគ្នានូវវិធីសាស្ត្រច្រើនយ៉ាង ដូចជាវិធីសាស្រ្តជីវសាស្រ្ត ការអនុវត្តកសិកម្ម ការអនាម័យចម្ការ និងការប្រើថ្នាំគីមីតែក្នុងករណីចាំបាច់បំផុត ដើម្បីទប់ស្កាត់ការរាតត្បាតសត្វល្អិតប្រកបដោយនិរន្តរភាព និងមិនប៉ះពាល់បរិស្ថានធ្ងន់ធ្ងរ។ | ដូចជាការថែរក្សាសុខภาพដោយប្រើវិធីសាស្រ្តច្រើនបែបបញ្ចូលគ្នា (ហាត់ប្រាណ ហូបចុកត្រឹមត្រូវ និងលេបថ្នាំតែពេលឈឺធ្ងន់) ជាជាងការពឹងផ្អែកលើថ្នាំពេទ្យតែមួយមុខ។ |
| Natural Enemies (សត្រូវធម្មជាតិ) | សត្វល្អិត ឬមីក្រូសរីរាង្គដែលមានស្រាប់ក្នុងធម្មជាតិ ដែលដើរតួជាអ្នកប្រមាញ់ (Predators) អ្នកផ្ញើប្រាណ (Parasites) ឬភ្នាក់ងារបង្កជំងឺ (Pathogens) ដើម្បីកម្ចាត់សត្វល្អិតចង្រៃ ជួយរក្សាតុល្យភាពប្រព័ន្ធអេកូឡូស៊ី។ | ដូចជាប៉ូលីសធម្មជាតិដែលជួយយាមកាមការពារចម្ការ និងតាមចាប់ចោរ (សត្វល្អិតចង្រៃ) ជារៀងរាល់ថ្ងៃ។ |
អត្ថបទដែលបានបោះពុម្ពនៅលើ KhmerResearch ដែលទាក់ទងនឹងប្រធានបទនេះ៖
ប្រធានបទ និងសំណួរស្រាវជ្រាវដែលទាក់ទងនឹងឯកសារនេះ ដែលអ្នកអាចស្វែងរកបន្ថែម៖
