បញ្ហា (The Problem)៖ ការសិក្សានេះវាយតម្លៃប្រសិទ្ធភាពនៃមេផ្សិត Vesicular Arbuscular Mycorrhizal (VAM) ក្នុងការជំរុញការលូតលាស់ និងការស្រូបយកសារធាតុចិញ្ចឹមរបស់រុក្ខជាតិដំឡូងមី នៅក្នុងប្រភេទដីសាកល្បងចំនួនពីរខុសគ្នា។
វិធីសាស្ត្រ (The Methodology)៖ ការស្រាវជ្រាវនេះត្រូវបានអនុវត្តជាទម្រង់ពិសោធន៍ចៃដន្យទាំងស្រុង (CRD) ដែលមាន ៤ ជម្រើស នៅក្នុងផ្ទះកញ្ចក់ ដោយប្រើប្រាស់ប្រភេទដី Pakchong និង Yangtalard។
លទ្ធផលសំខាន់ៗ (The Verdict)៖
| វិធីសាស្ត្រ (Method) | គុណសម្បត្តិ (Pros) | គុណវិបត្តិ (Cons) | លទ្ធផលគន្លឹះ (Key Result) |
|---|---|---|---|
| Sterilized Soil (SS) without VAM ការប្រើប្រាស់ដីសម្លាប់មេរោគ (SS) ដោយគ្មានមេផ្សិត VAM |
រុក្ខជាតិមានការលូតលាស់លឿន និងស្រូបយកផូស្វ័របានច្រើននៅដំណាក់កាលដំបូង (៦សប្តាហ៍) ដោយសារការបញ្ចេញសារធាតុចិញ្ចឹមពីការសម្លាប់មេរោគ។ | មិនមានអត្ថប្រយោជន៍យូរអង្វែងពីទំនាក់ទំនងស៊ីមប៊ីយោស ហើយកំហាប់ផូស្វ័រធ្លាក់ចុះនៅពេលរុក្ខជាតិធំ។ | មិនមានការឆ្លងមេរោគផ្សិត VAM ក្នុងឫសសោះ (០%) ប៉ុន្តែមានទម្ងន់ស្ងួតដើមខ្ពស់បំផុត (៤.៣៥ ក្រាម/ដើម) នៅសប្តាហ៍ទី ៦ ក្នុងដី Pakchong។ |
| Nonsterilized Soil (NS) with Indigenous VAM ការប្រើប្រាស់ដីធម្មតា (NS) ដែលមានមេផ្សិត VAM ក្នុងស្រុក |
មិនត្រូវការចំណាយលើការទិញ ឬបណ្តុះមេផ្សិតបន្ថែម និងជារបៀបធម្មជាតិ។ | អត្រានៃការកកើតកូឡូនីនៅក្នុងឫស (Root infection) មានកម្រិតទាប បើប្រៀបធៀបទៅនឹងការចាក់បញ្ចូលមេផ្សិតជាក់លាក់។ | អត្រាឆ្លងក្នុងឫសមានត្រឹមតែ ៨.៦៨% - ១៥.៦៥% និងមានការស្រូបយកផូស្វ័រទាបជាងគេ។ |
| Inoculation with Glomus sp. T6 ការចាក់បញ្ចូលមេផ្សិត Glomus sp. T6 |
មានសមត្ថភាពខ្ពស់បំផុតក្នុងការបង្កើតកូឡូនីក្នុងឫសដំឡូងមី និងជួយបង្កើនការស្រូបយកផូស្វ័របានយ៉ាងល្អក្នុងរយៈពេលវែង។ | ដំណើរការនៃការឆ្លងចូលឫសមានភាពយឺតយ៉ាវបន្តិចនៅដំណាក់កាលដំបូង (Lag phase)។ | ទទួលបានអត្រាឆ្លងក្នុងឫសខ្ពស់បំផុតដល់ទៅ ២៣.៨០% នៅសប្តាហ៍ទី ១២ ក្នុងដី Yangtalard។ |
| Inoculation with Glomus sp. D13 ការចាក់បញ្ចូលមេផ្សិត Glomus sp. D13 |
មានសមត្ថភាពឆ្លងចូលឫសរុក្ខជាតិបានយ៉ាងលឿននៅដំណាក់កាលដំបូងនៃការលូតលាស់។ | កម្រិតអតិបរមានៃការកកើតកូឡូនីក្នុងរយៈពេលវែងនៅទាបជាងមេផ្សិតប្រភេទ T6 បន្តិច។ | អត្រាឆ្លងក្នុងឫសខ្ពស់រហូតដល់ ១៤.៦៥% នៅសប្តាហ៍ទី ៦ ក្នុងដី Pakchong លឿនជាង T6 ។ |
ការចំណាយលើធនធាន (Resource Cost)៖ ការសិក្សានេះទាមទារធនធានកម្រិតមធ្យម សម្រាប់ការពិសោធន៍ក្នុងផ្ទះកញ្ចក់ ដែលរួមមានមេផ្សិត ឧបករណ៍មន្ទីរពិសោធន៍ និងសារធាតុគីមីសម្រាប់វិភាគសារធាតុចិញ្ចឹម។
ការសិក្សានេះត្រូវបានធ្វើឡើងនៅក្នុងផ្ទះកញ្ចក់នៅសាកលវិទ្យាល័យ Kasetsart ប្រទេសថៃ ដោយប្រើប្រាស់ពូជដំឡូងមី KU-50 និងប្រភេទដីមកពីតំបន់ Pakchong ព្រមទាំង Yangtalard។ ទោះបីជាលក្ខខណ្ឌអាកាសធាតុ និងប្រភេទដីមានភាពស្រដៀងគ្នានឹងប្រទេសកម្ពុជាក៏ដោយ លទ្ធផលអាចនឹងមានភាពខុសប្លែកគ្នាប្រសិនបើអនុវត្តផ្ទាល់នៅលើដីចម្ការនៅកម្ពុជា (Field application) ដោយសារកត្តាអាកាសធាតុប្រែប្រួល និងមីក្រូជីវសាស្រ្តក្នុងដីខុសៗគ្នា។
វិធីសាស្ត្រនៃការប្រើប្រាស់មេផ្សិត VAM នេះមានសក្តានុពលខ្ពស់សម្រាប់វិស័យកសិកម្មនៅកម្ពុជា ពិសេសក្នុងការដាំដុះដំណាំដំឡូងមី។
ជារួម ការបញ្ជ្រាបបច្ចេកវិទ្យាប្រើប្រាស់ផ្សិត VAM ទៅក្នុងប្រព័ន្ធកសិកម្មកម្ពុជានឹងជួយជំរុញកសិកម្មប្រកបដោយនិរន្តរភាព កាត់បន្ថយថ្លៃដើមទិញជី និងរក្សាសុខភាពដី។
ដើម្បីអនុវត្តតាមការសិក្សានេះ និស្សិតគួរអនុវត្តតាមជំហានខាងក្រោម៖
| ពាក្យបច្ចេកទេស | ការពន្យល់ជាខេមរភាសា (Khmer Explanation) | និយមន័យសាមញ្ញ (Simple Definition) |
|---|---|---|
| Vesicular Arbuscular Mycorrhizae (VAM) (មេផ្សិតមីកូរីហ្សា) | វាគឺជាប្រភេទផ្សិតម្យ៉ាងដែលមានទំនាក់ទំនងបែបស៊ីមប៊ីយោស (រស់នៅពឹងផ្អែកគ្នា) ជាមួយនឹងឫសរុក្ខជាតិ។ វាជួយស្រូបយកសារធាតុចិញ្ចឹម (ជាពិសេសផូស្វ័រ) និងទឹកពីដីយកមកឱ្យរុក្ខជាតិ ហើយជាការតបស្នង រុក្ខជាតិផ្តល់ថាមពល (ស្ករ) ដែលបានពីរស្មីសំយោគទៅឱ្យផ្សិតវិញ។ | ដូចជាការបន្តបំពង់ទុយោបន្ថែមពីឫសរុក្ខជាតិ ដើម្បីបឺតស្រូបទឹក និងជីពីកន្លែងឆ្ងាយៗដែលឫសធម្មតាទៅមិនដល់។ |
| Inoculum (មេផ្សិតសម្រាប់ចាក់បញ្ចូល) | នៅក្នុងបរិបទកសិកម្ម នេះគឺជាបរិមាណនៃមេផ្សិត (ស្ព័រ ឬសរសៃផ្សិត) ដែលត្រូវបានរៀបចំឡើងសម្រាប់យកទៅដាក់បញ្ចូលក្នុងដី ឬនៅក្បែរឫសរុក្ខជាតិ ដើម្បីឱ្យវាបន្តពូជ និងតោងជាប់ជាមួយឫសរុក្ខជាតិគោលដៅ។ | ដូចជាការបន្ថែមមេដំបែចូលទៅក្នុងម្សៅ ដើម្បីឱ្យនំប៉័ងឡើងល្អអញ្ចឹងដែរ ប៉ុន្តែនេះគឺសម្រាប់ជួយដល់ការលូតលាស់របស់រុក្ខជាតិ។ |
| Bioassay (ជីវសាកល្បង) | ជាវិធីសាស្ត្រពិសោធន៍ដើម្បីវាស់ស្ទង់ពីឥទ្ធិពល ឬប្រសិទ្ធភាពនៃសារធាតុណាមួយ (ក្នុងករណីនេះគឺមេផ្សិត VAM) ទៅលើសារពាង្គកាយរស់ (រុក្ខជាតិដំឡូងមី) ក្នុងលក្ខខណ្ឌដែលត្រូវបានគ្រប់គ្រងត្រឹមត្រូវ មុននឹងយកទៅប្រើប្រាស់ទូលំទូលាយ។ | ដូចជាការធ្វើតេស្តសាកល្បងថ្នាំថ្មីលើសត្វកណ្តុរ ដើម្បីមើលថាវាមានប្រសិទ្ធភាពកម្រិតណា មុននឹងយកមកប្រើលើមនុស្ស។ |
| Appressoria (សរីរាង្គតោងរបស់ផ្សិត) | ជាផ្នែកមួយនៃសរសៃផ្សិតដែលរីកធំ និងមានរាងសំប៉ែត ដែលផ្សិតប្រើសម្រាប់តោងជាប់យ៉ាងតឹងទៅនឹងផ្ទៃខាងក្រៅនៃឫសរុក្ខជាតិ មុនពេលវាប្រើកម្លាំងចាក់ទម្លុះចូលទៅក្នុងកោសិកាខាងក្នុងរបស់ឫស។ | ដូចជាជើងទាមរបស់សត្វទុកកែ ឬប្រដាប់បឺតជ័រ ដែលជួយឱ្យវាអាចតោងជាប់ជញ្ជាំងបានយ៉ាងរឹងមាំ។ |
| Arbuscules (បណ្តាញសរសៃបែកខ្នែងក្នុងកោសិកា) | ជារចនាសម្ព័ន្ធពិសេសរបស់ផ្សិត VAM ដែលលូតលាស់ចូលទៅខាងក្នុងកោសិកាឫសរុក្ខជាតិ ហើយបែកខ្នែងញឹកស្អេកដូចមែកឈើ។ នេះជាទីតាំងសំខាន់បំផុតសម្រាប់ការផ្លាស់ប្តូរសារធាតុចិញ្ចឹម (ជាពិសេសផូស្វ័រ) និងកាបូន រវាងផ្សិត និងរុក្ខជាតិ។ | ដូចជាទីផ្សារដោះដូរទំនិញ ដែលរុក្ខជាតិយកស្ករមកប្តូរយកជីជាតិពីផ្សិត។ |
| Gridline Intersect Method (វិធីសាស្ត្រខ្សែបន្ទាត់ប្រសព្វ) | ជាបច្ចេកទេសក្នុងមន្ទីរពិសោធន៍សម្រាប់វាស់វែង និងវាយតម្លៃភាគរយនៃការឆ្លង (ការកកើតកូឡូនី) របស់ផ្សិត Mycorrhiza នៅក្នុងឫសរុក្ខជាតិ ដោយដាក់ឫសនៅលើបន្ទះដែលមានគូសក្រឡាចត្រង្គ ហើយរាប់ចំនួនចំណុចដែលឫសមានផ្ទុកផ្សិតប្រសព្វគ្នាជាមួយខ្សែបន្ទាត់។ | ដូចជាការដាក់សំណាញ់ពីលើផែនទី ហើយរាប់មើលថាតើមានប៉ុន្មានក្រឡាដែលមានផ្ទះប្រជាជនរស់នៅ ដើម្បីគណនាដង់ស៊ីតេ។ |
| Extraradical hyphae (សរសៃផ្សិតក្រៅឫស) | ជាបណ្តាញសរសៃរបស់ផ្សិត Mycorrhiza ដែលដុះលាតសន្ធឹងចេញពីឫសរុក្ខជាតិចូលទៅក្នុងដីជុំវិញ ដើម្បីស្វែងរក និងបឺតស្រូបយកសារធាតុចិញ្ចឹមដែលនៅឆ្ងាយពីលទ្ធភាពដែលឫសរុក្ខជាតិអាចទៅដល់។ | ដូចជាការបោះសំណាញ់ ឬការដាក់បំពង់បឺតវែងៗចូលទៅក្នុងដី ដើម្បីទាញយកទឹកពីប្រភពដែលនៅឆ្ងាយពីដើម។ |
| Glomus sp. (មេផ្សិតក្លូមូស) | ជាប្រភេទ (Genus) ដ៏ធំមួយនៃផ្សិត arbuscular mycorrhizal (AM) ដែលបង្កើតទំនាក់ទំនងសហប្រាណជាមួយឫសរុក្ខជាតិភាគច្រើនលើផែនដី។ ពួកវាត្រូវបានគេប្រើប្រាស់យ៉ាងទូលំទូលាយជាជីវជាតិ (ជីជីវសាស្រ្ត) ក្នុងវិស័យកសិកម្ម។ | ដូចជាកម្មករជំនាញក្រោមដីដែលពូកែខាងជីកកកាយយកជីជាតិ និងទឹក មកបញ្ចុកដល់មាត់រុក្ខជាតិ។ |
អត្ថបទដែលបានបោះពុម្ពនៅលើ KhmerResearch ដែលទាក់ទងនឹងប្រធានបទនេះ៖
ប្រធានបទ និងសំណួរស្រាវជ្រាវដែលទាក់ទងនឹងឯកសារនេះ ដែលអ្នកអាចស្វែងរកបន្ថែម៖
