បញ្ហា (The Problem)៖ ការសិក្សានេះដោះស្រាយបញ្ហាខ្វះខាតការណែនាំច្បាស់លាស់អំពីកម្រិត សមាមាត្រ និងពេលវេលាដ៏ស័ក្តិសមបំផុតក្នុងការដាក់ជីគីមី NPK សម្រាប់ដំណាំដំឡូងមីដែលដាំដុះនៅចុងរដូវវស្សា (Late Season)។
វិធីសាស្ត្រ (The Methodology)៖ ការស្រាវជ្រាវនេះត្រូវបានធ្វើឡើងតាមរយៈការពិសោធន៍លើវាលស្រែ ដោយប្រើប្រាស់ប្លង់ពិសោធន៍បែប Split plot លើដីប្រភេទល្បាយខ្សាច់ (Warin soil series) ជាមួយពូជដំឡូងមីចំនួន ៤ ប្រភេទ។
លទ្ធផលសំខាន់ៗ (The Verdict)៖
| វិធីសាស្ត្រ (Method) | គុណសម្បត្តិ (Pros) | គុណវិបត្តិ (Cons) | លទ្ធផលគន្លឹះ (Key Result) |
|---|---|---|---|
| Single Application (1 Month After Planting) ការដាក់ជីតែម្តង (១ខែក្រោយដាំ) |
ចំណាយកម្លាំងពលកម្មតិច ងាយស្រួលក្នុងការអនុវត្ត និងទទួលបានទិន្នផលល្អដូចការបែងចែកដាក់ជីជាច្រើនដង។ | អាចប្រឈមនឹងការហូរច្រោះបាត់បង់សារធាតុចិញ្ចឹម ប្រសិនបើមានភ្លៀងធ្លាក់ខ្លាំងភ្លាមៗក្រោយពេលដាក់ជី។ | ទិន្នផលនិងបរិមាណម្សៅទទួលបានប្រហាក់ប្រហែលនឹងការដាក់ជី២ដង ហើយជាវិធីសាស្ត្រដែលត្រូវបានណែនាំសម្រាប់ការអនុវត្ត។ |
| Split Application (At planting and 7 months after) ការបែងចែកការដាក់ជី២ដង (ពេលដាំ និង៧ខែក្រោយដាំ) |
តាមទ្រឹស្តី វិធីនេះជួយផ្គត់ផ្គង់សារធាតុចិញ្ចឹមជាដំណាក់កាលៗដល់រុក្ខជាតិ។ | ទាមទារការចំណាយកម្លាំងពលកម្ម និងពេលវេលាច្រើនជាងមុន ដោយមិនបានផ្តល់ទិន្នផលខ្ពស់ជាងការដាក់ជីតែម្តងនោះទេ។ | មិនមានអត្ថប្រយោជន៍លើសពីការដាក់ជីតែម្តងនោះទេ សម្រាប់ដំណាំដំឡូងមីដែលដាំនៅរដូវចុងឆ្នាំ។ |
| High Phosphorus (P) Ratio at Planting ការប្រើប្រាស់សមាមាត្រផូស្វ័រ (P) ខ្ពស់នៅពេលដាំ |
តាមគោលការណ៍កសិកម្មទូទៅ ជួយជំរុញការលូតលាស់ប្រព័ន្ធឫសនៅដំណាក់កាលដំបូង។ | ខ្ជះខ្ជាយថវិកាលើការទិញជីផូស្វ័រ ដោយសារវាមិនបានផ្តល់ឥទ្ធិពលវិជ្ជមានបន្ថែមដល់ទិន្នផលឡើយសម្រាប់ការដាំចុងរដូវ។ | មិនមានឥទ្ធិពលវិជ្ជមានលើការលូតលាស់ ឬទិន្នផលមើមឡើយ បើប្រៀបធៀបទៅនឹងការប្រើសមាមាត្រផូស្វ័រទាប។ |
| Unfertilized (Control) ការមិនដាក់ជី (ក្បួនត្រួតពិនិត្យ) |
មិនចំណាយថវិកាលើការទិញជីគីមី និងការជួលកម្លាំងពលកម្មដើម្បីដាក់ជី។ | ទិន្នផលមើមស្រស់ ទម្ងន់ដើម និងបរិមាណម្សៅមានកម្រិតទាបបំផុតមិនអាចទទួលយកបានសម្រាប់អាជីវកម្ម។ | ទិន្នផលធ្លាក់ចុះទាបបំផុតធៀបនឹងរាល់ឡូត៍ពិសោធន៍ដែលបានប្រើប្រាស់ជី NPK។ |
ការចំណាយលើធនធាន (Resource Cost)៖ ការស្រាវជ្រាវនេះទាមទារធនធានជាមូលដ្ឋានសម្រាប់ការពិសោធន៍កសិកម្មវាលស្រែ និងការវិភាគគុណភាពមើម។
ការសិក្សានេះត្រូវបានធ្វើឡើងនៅក្នុងប្រទេសថៃ លើប្រភេទដីល្បាយខ្សាច់ (Warin soil series) ជាមួយពូជដំឡូងមីជាក់លាក់របស់ថៃ។ លទ្ធផលនេះមានសារៈសំខាន់សម្រាប់ប្រទេសកម្ពុជា ដោយសារលក្ខខណ្ឌអាកាសធាតុ របបទឹកភ្លៀងចុងរដូវ និងប្រភេទដីនៅតំបន់ដាំដំឡូងមីភាគច្រើននៅកម្ពុជាមានលក្ខណៈស្រដៀងគ្នាច្រើនទៅនឹងតំបន់ពិសោធន៍នេះ។
លទ្ធផលនៃការសិក្សានេះមានអត្ថប្រយោជន៍ខ្ពស់សម្រាប់ការអនុវត្តជាក់ស្តែងរបស់កសិករនៅកម្ពុជា ដើម្បីកាត់បន្ថយថ្លៃដើមផលិត។
ការរកឃើញនេះជួយកសិករកម្ពុជាបង្កើនប្រាក់ចំណេញ តាមរយៈការកាត់បន្ថយការចំណាយលើកម្លាំងពលកម្ម និងជីគីមីដែលមិនចាំបាច់ ព្រមទាំងរក្សាបាននូវទិន្នផលខ្ពស់ស្តង់ដារ។
ដើម្បីអនុវត្តតាមការសិក្សានេះ និស្សិតគួរអនុវត្តតាមជំហានខាងក្រោម៖
| ពាក្យបច្ចេកទេស | ការពន្យល់ជាខេមរភាសា (Khmer Explanation) | និយមន័យសាមញ្ញ (Simple Definition) |
|---|---|---|
| Split application (ការបែងចែកការដាក់ជី / ការដាក់ជីជាច្រើនលើក) | វិធីសាស្ត្រនៃការបែងចែកបរិមាណជីសរុបទៅជាចំណែកតូចៗ ហើយដាក់ឱ្យដំណាំនៅដំណាក់កាលលូតលាស់ផ្សេងៗគ្នាតាមតម្រូវការជាក់ស្តែង ជាជាងការដាក់បញ្ចូលគ្នាតែម្តង ដើម្បីកាត់បន្ថយការបាត់បង់សារធាតុចិញ្ចឹមតាមរយៈការហូរច្រោះជ្រាបចូលទៅក្នុងដីជ្រៅពេក។ | ដូចជាការផ្តល់ចំណីអាហារឱ្យកូនក្មេងតិចៗតែច្រើនដងក្នុងមួយថ្ងៃ ជាជាងបញ្ចុកអាហារច្រើនៗតែម្តងគត់ ដែលធ្វើឱ្យក្មេងស៊ីមិនអស់ និងកំពប់ចោលឥតប្រយោជន៍។ |
| Harvest index (សន្ទស្សន៍ប្រមូលផល) | រង្វាស់រង្វាល់ដែលបង្ហាញពីសមាមាត្រនៃទម្ងន់ទិន្នផលសេដ្ឋកិច្ចដែលអាចប្រើប្រាស់ ឬលក់បាន (ឧទាហរណ៍៖ មើមដំឡូង) ធៀបទៅនឹងទម្ងន់សរុបនៃរុក្ខជាតិទាំងមូល (រួមទាំងដើម ស្លឹក និងមើម)។ វាបញ្ជាក់ពីប្រសិទ្ធភាពរបស់រុក្ខជាតិក្នុងការប្រែក្លាយសារធាតុចិញ្ចឹមទៅជាទិន្នផល។ | ដូចជាការគណនាប្រាក់ចំណេញសុទ្ធធៀបនឹងចំណូលសរុបនៃការលក់អញ្ចឹងដែរ បើលេខនេះកាន់តែធំ មានន័យថារុក្ខជាតិនោះផលិតមើមបានច្រើនជាងស្លឹកនិងដើម។ |
| Starch content (បរិមាណម្សៅ) | កម្រិតភាគរយនៃជាតិម្សៅដែលផ្ទុកនៅក្នុងមើមដំឡូងមី ដែលជាកត្តាកំណត់តម្លៃសេដ្ឋកិច្ចនៅលើទីផ្សារ។ រោងចក្រកែច្នៃទិញដំឡូងមីតែងតែវាស់កម្រិតនេះដើម្បីវាយតម្លៃគុណភាពកសិផល មុននឹងកំណត់តម្លៃទិញចូល។ | ដូចជាការវាស់កម្រិតជាតិស្ករនៅក្នុងផ្លែឈើអញ្ចឹងដែរ បើផ្លែឈើមានជាតិស្ករកាន់តែច្រើន វាកាន់តែមានរសជាតិឆ្ងាញ់ និងអាចលក់បានថ្លៃ។ |
| Warin soil series (ប្រភេទដីវ៉ារីន / ស៊េរីដីវ៉ារីន) | ជាចំណាត់ថ្នាក់ក្រុមដីមួយប្រភេទនៅក្នុងតំបន់អាស៊ីអាគ្នេយ៍ ដែលមានលក្ខណៈរូបជាដីល្បាយខ្សាច់ (Sandy loam)។ ដីប្រភេទនេះជាទូទៅមានកម្រិតជីជាតិទាប និងមិនសូវមានសមត្ថភាពរក្សាសំណើមបានយូរឡើយ ទាមទារការគ្រប់គ្រងការដាក់ជីឱ្យបានត្រឹមត្រូវ។ | ដូចជាកន្ត្រងដែលមានប្រហោងធំៗ ដែលទឹកនិងជីងាយនឹងហូរជ្រាបចុះទៅក្រោមបាត់យ៉ាងលឿន បើយើងមិនចេះទប់ស្កាត់ឬដាក់ជីឱ្យត្រូវក្បួន។ |
| Late season planting (ការដាំដុះនៅរដូវចុងឆ្នាំ / ការដាំចុងរដូវវស្សា) | ការចាប់ផ្តើមដាំដុះដំណាំ (ដូចជាដំឡូងមី) នៅចន្លោះចុងរដូវវស្សាឈានចូលរដូវប្រាំង ដែលអំឡុងពេលនេះដីនៅមានសំណើមគ្រប់គ្រាន់សម្រាប់ការដុះពន្លក តែមិនសូវមានភ្លៀងធ្លាក់ជោគជាំ ដែលជួយកាត់បន្ថយហានិភ័យនៃជំងឺរលួយមើមដោយសារជាំទឹក។ | ដូចជាការចាប់ផ្តើមហាលសម្លៀកបំពាក់នៅពេលមេឃជិតរាំងភ្លៀង ដែលជួយឱ្យខោអាវឆាប់ស្ងួតល្អ ហើយមិនបារម្ភខ្លាចសើមដោយសារភ្លៀងធ្លាក់ជន់លិចម្តងទៀត។ |
| N-P2O5-K2O ratio (សមាមាត្រ អាសូត-ផូស្វ័រ-ប៉ូតាស្យូម) | ការវាស់វែងបរិមាណសមាមាត្រនៃធាតុសកម្មចម្បងៗទាំងបីនៅក្នុងជីគីមី៖ N (អាសូត ជួយការលូតលាស់ស្លឹក), P (ផូស្វ័រ ជួយជំរុញប្រព័ន្ធឫស) និង K (ប៉ូតាស្យូម ជួយការបង្កើតម្សៅ និងភាពរឹងមាំ) ដែលកសិករត្រូវលាយបញ្ចូលគ្នាដើម្បីបំពេញតម្រូវការដំណាំ។ | ដូចជារូបមន្តផ្សំគ្រឿងទេសទាំង៣មុខនៅក្នុងម្ហូបមួយចាន (អំបិល ស្ករ ប៊ីចេង) ដែលចុងភៅត្រូវថ្លឹងថ្លែងបរិមាណនីមួយៗឱ្យមានតុល្យភាពទើបម្ហូបមានរសជាតិឆ្ងាញ់។ |
អត្ថបទដែលបានបោះពុម្ពនៅលើ KhmerResearch ដែលទាក់ទងនឹងប្រធានបទនេះ៖
ប្រធានបទ និងសំណួរស្រាវជ្រាវដែលទាក់ទងនឹងឯកសារនេះ ដែលអ្នកអាចស្វែងរកបន្ថែម៖
