បញ្ហា (The Problem)៖ ការសិក្សានេះស្វែងយល់ពីផលប៉ះពាល់ជីវគីមី និងការពុលនៃសារធាតុបំពុលបរិស្ថាន ជាពិសេសប្រេងឆៅ ទៅលើសុខភាពរបស់សត្វពាហនៈ និងសត្វនៅលើគោក។
វិធីសាស្ត្រ (The Methodology)៖ ការសិក្សានេះត្រូវបានធ្វើឡើងតាមរយៈការពិសោធន៍លើសត្វទន្សាយចំនួន ៣០ ក្បាល ដោយផ្តល់ចំណីដែលមានលាយប្រេងឆៅក្នុងកម្រិតផ្សេងៗគ្នា និងធ្វើការវិភាគលើប៉ារ៉ាម៉ែត្រជីវគីមីនៃឈាមរបស់ពួកវា។
លទ្ធផលសំខាន់ៗ (The Verdict)៖
| វិធីសាស្ត្រ (Method) | គុណសម្បត្តិ (Pros) | គុណវិបត្តិ (Cons) | លទ្ធផលគន្លឹះ (Key Result) |
|---|---|---|---|
| Control Diet (0% Crude Oil) របបអាហារត្រួតពិនិត្យ (គ្មានលាយប្រេងឆៅ ០%) |
ឆ្លុះបញ្ចាំងពីស្ថានភាពសុខភាពធម្មតារបស់សត្វដោយគ្មានការរំខានពីរ៉ាឌីកាល់សេរី ឬសារធាតុពុល។ វាដើរតួជាមូលដ្ឋាន (Baseline) ដ៏ល្អសម្រាប់ការប្រៀបធៀប។ | មិនអាចផ្តល់ព័ត៌មានអំពីរបៀបដែលសត្វប្រតិកម្មទៅនឹងការប្រែប្រួល ឬការបំពុលនៅក្នុងបរិស្ថានជាក់ស្តែងនោះទេ។ | កម្រិតអ៊ុយរ៉េ (Urea) ៥,៤០ mmol/l និងក្រេអាទីនីន (Creatinine) ១៣៤,៥០ µmol/l ដែលស្ថិតក្នុងកម្រិតធម្មតា។ |
| Low to Medium Contamination (0.01% - 0.15% Crude Oil) របបអាហារលាយប្រេងឆៅកម្រិតទាបទៅមធ្យម (០,០១% ដល់ ០,១៥%) |
ជួយអ្នកស្រាវជ្រាវវាយតម្លៃពីផលប៉ះពាល់នៃការបំពុលកម្រិតស្រាលដល់មធ្យម ដែលជារឿយៗកើតមាននៅក្នុងប្រព័ន្ធអេកូឡូស៊ីក្រោយពេលមានការកំពប់ប្រេងតិចតួច។ | ទោះបីជាកម្រិតទាប ប៉ុន្តែវាចាប់ផ្តើមធ្វើឱ្យសត្វមានភាពតានតឹង (Stress) និងចាប់ផ្តើមប៉ះពាល់ដល់យន្តការរំលាយអាហារបន្តិចម្តងៗ។ | កម្រិតប៊ីលីរុយប៊ីនសរុប (Total bilirubin) កើនឡើងចន្លោះពី ៤,០៨ ដល់ ៤,៤០ µmol/l ដែលបង្ហាញពីការចាប់ផ្តើមរំខានដល់មុខងារថ្លើម។ |
| High Contamination (0.20% Crude Oil) របបអាហារលាយប្រេងឆៅកម្រិតខ្ពស់ (០,២០%) |
បង្ហាញយ៉ាងច្បាស់លាស់ពីការពុលកម្រិតធ្ងន់ធ្ងរ ដែលធ្វើឱ្យឃើញយ៉ាងច្បាស់នូវរោគសញ្ញានៃការខ្សោយតម្រងនោម និងថ្លើមស្រួចស្រាវ។ | បណ្តាលឱ្យមានការខូចខាតយ៉ាងធ្ងន់ធ្ងរដល់កោសិកាថ្លើម (Hepatocytes) និងធ្វើឱ្យមុខងារចម្រោះរបស់តម្រងនោមធ្លាក់ចុះយ៉ាងខ្លាំង។ | អ៊ុយរ៉េកើនដល់ ៧,៤៣ mmol/l និងក្រេអាទីនីនកើនដល់ ១៩១,៥០ µmol/l ដែលបញ្ជាក់ពីការខូចខាតតម្រងនោមយ៉ាងច្បាស់។ |
ការចំណាយលើធនធាន (Resource Cost)៖ ការសិក្សានេះទាមទារធនធានមន្ទីរពិសោធន៍ជីវគីមីកម្រិតស្តង់ដារ សត្វពិសោធន៍ និងសារធាតុគីមីជាក់លាក់ដើម្បីធ្វើការវិភាគឈាម។
ការសិក្សានេះត្រូវបានធ្វើឡើងនៅរដ្ឋ Rivers ប្រទេសនីហ្សេរីយ៉ា (Nigeria) ដោយប្រើប្រាស់ទន្សាយក្នុងស្រុកចំនួន ៣០ ក្បាល និងប្រេងឆៅពីក្រុមហ៊ុន Nigerian Agip Oil Company។ ទោះបីជាប្រភេទអាកាសធាតុ ពូជសត្វ និងសមាសធាតុប្រេងឆៅអាចមានភាពខុសគ្នាបន្តិចបន្តួចនៅកម្ពុជាក៏ដោយ ប៉ុន្តែយន្តការជីវគីមីនៃការពុល (Toxicology) លើថនិកសត្វគឺមានលក្ខណៈដូចគ្នា ដែលធ្វើឱ្យរបកគំហើញនេះមានតម្លៃសម្រាប់អនុវត្តនៅកម្ពុជា។
វិធីសាស្ត្រវាស់ស្ទង់ប៉ារ៉ាម៉ែត្រជីវគីមីឈាមដើម្បីវាយតម្លៃការពុលបរិស្ថាននេះ គឺមានអត្ថប្រយោជន៍យ៉ាងខ្លាំងសម្រាប់វិស័យកសិកម្ម និងអេកូឡូស៊ីនៅកម្ពុជា។
សរុបមក ការសហការរវាងស្ថាប័នស្រាវជ្រាវ និងរដ្ឋាភិបាលក្នុងការប្រើប្រាស់សូចនាករជីវគីមីនេះ នឹងជួយពង្រឹងសមត្ថភាពកម្ពុជាក្នុងការឆ្លើយតបទៅនឹងហានិភ័យនៃការពុលបរិស្ថាន និងធានាសុវត្ថិភាពបសុសត្វ។
ដើម្បីអនុវត្តតាមការសិក្សានេះ និស្សិតគួរអនុវត្តតាមជំហានខាងក្រោម៖
| ពាក្យបច្ចេកទេស | ការពន្យល់ជាខេមរភាសា (Khmer Explanation) | និយមន័យសាមញ្ញ (Simple Definition) |
|---|---|---|
| Urea (អ៊ុយរ៉េ) | ជាសមាសធាតុសំណល់ដែលបង្កើតឡើងដោយថ្លើមនៅពេលរំលាយប្រូតេអ៊ីន ហើយត្រូវបញ្ចេញចោលតាមរយៈតម្រងនោម។ កម្រិតខ្ពស់របស់វាក្នុងឈាមបញ្ជាក់ថាតម្រងនោមចុះខ្សោយ និងមិនអាចបំពេញមុខងារចម្រោះបានល្អ។ | ដូចជាសំរាមដែលសល់ពីការកែច្នៃម្ហូបអាហារក្នុងរោងចក្រ (ថ្លើម) ដែលត្រូវយកទៅចោលតាមប្រព័ន្ធលូ (តម្រងនោម)។ |
| Creatinine (ក្រេអាទីនីន) | ជាសារធាតុសំណល់គីមីដែលបង្កើតឡើងដោយសកម្មភាពសាច់ដុំធម្មតាប្រចាំថ្ងៃ។ វាក៏ត្រូវបានច្រោះ និងបញ្ចេញចោលដោយតម្រងនោមផងដែរ។ ការកើនឡើងរបស់វាក្នុងឈាមគឺជាសញ្ញាជាក់លាក់នៃការខូចខាតតម្រងនោមធ្ងន់ធ្ងរ។ | ដូចជាផ្សែងដែលបញ្ចេញដោយម៉ាស៊ីន (សាច់ដុំ) ពេលកំពុងដំណើរការ ហើយត្រូវផ្លុំចេញតាមបំពង់ផ្សែង (តម្រងនោម)។ បើបំពង់ផ្សែងស្ទះ ផ្សែងនឹងហុយពេញរោងចក្រ។ |
| Hepatocytes (កោសិកាថ្លើម) | ជាកោសិកាចម្បងរបស់ថ្លើម ដែលដើរតួនាទីយ៉ាងសំខាន់ក្នុងការបន្សាបជាតិពុល រំលាយអាហារ និងផលិតទឹកប្រមាត់។ នៅពេលសត្វស៊ីសារធាតុពុល ដូចជាប្រេងឆៅ កោសិកាទាំងនេះអាចទទួលរងការខូចខាតយ៉ាងដំណំ។ | ដូចជាកម្មករនៅក្នុងរោងចក្របន្សាបជាតិពុល ដែលខិតខំសម្អាតសារធាតុគ្រោះថ្នាក់ចេញពីរាងកាយសត្វ។ |
| Conjugated bilirubin (ប៊ីលីរុយប៊ីនដែលបានផ្សំ) | ជាទម្រង់នៃប៊ីលីរុយប៊ីន (សារធាតុពណ៌លឿងដែលបានពីការបំបែកគ្រាប់ឈាមក្រហមចាស់ៗ) ដែលថ្លើមបានកែច្នៃឱ្យរលាយក្នុងទឹក ដើម្បីងាយស្រួលបញ្ចេញចោលពីរាងកាយ។ ការកើនឡើងកម្រិតសារធាតុនេះក្នុងឈាមបង្ហាញពីការស្ទះ ឬការខូចខាតនៅក្នុងថ្លើមដែលមិនអាចបញ្ចេញវាចោលបាន។ | ដូចជាសំរាមដែលបានវិចខ្ចប់យ៉ាងស្អាតត្រៀមនឹងយកទៅចោល ប៉ុន្តែត្រូវកកស្ទះនៅក្នុងផ្ទះដោយសារទ្វារចេញត្រូវបានបិទជិត។ |
| Glomerular filtration rate (អត្រាចម្រោះនៃគ្លូមេរុយលូស) | ជារង្វាស់នៃបរិមាណឈាមដែលឆ្លងកាត់តម្រងនោមដើម្បីចម្រោះក្នុងមួយនាទី។ អត្រានេះថយចុះនៅពេលមានការខូចខាតកោសិកាតម្រងនោម ដែលធ្វើឱ្យជាតិពុលកកកុញក្នុងរាងកាយមិនអាចបញ្ចេញចោលបាន។ | ដូចជាល្បឿននៃតម្រងទឹកដែលចម្រោះទឹកស្អាតចេញពីទឹកល្អក់។ បើតម្រងស្ទះ ល្បឿនទឹកដែលហូរចេញមកនឹងយឺតខ្លាំង។ |
| Mono-oxygenase activities (សកម្មភាពម៉ូណូអុកស៊ីហ្សេណាស) | ជាសកម្មភាពនៃអង់ស៊ីមនៅក្នុងរាងកាយ (ជាពិសេសក្នុងថ្លើម) ដែលជួយបំបែក និងបន្សាបជាតិពុលដូចជាសារធាតុអ៊ីដ្រូកាបូនដែលមានក្នុងប្រេង។ ការកើនឡើងនៃសកម្មភាពនេះបង្ហាញថារាងកាយកំពុងប្រឹងប្រែងខ្លាំងក្នុងការប្រយុទ្ធប្រឆាំងនឹងសារធាតុពុល។ | ដូចជាការបញ្ជូនទាហានបន្ថែមទៅកាន់សមរភូមិ ដើម្បីកម្ចាត់សត្រូវ (ជាតិពុល) ដែលចូលលុកលុយរាងកាយ។ |
| Halogenated aromatic hydrocarbons (អ៊ីដ្រូកាបូនក្រអូបដែលមានអាតូមហាឡូហ្សែន) | ជាក្រុមសមាសធាតុគីមីពុលយ៉ាងសកម្មដែលមាននៅក្នុងប្រេងឆៅ ឬសារធាតុបំពុលបរិស្ថានផ្សេងៗ។ វាអាចបង្កការខូចខាតដល់កោសិកា ប្រព័ន្ធរំលាយអាហារ និងតម្រងនោមរបស់សត្វដោយសារវាពិបាកក្នុងការបំបែកនៅក្នុងរាងកាយ។ | ដូចជាប្លាស្ទិកពុលដែលពិបាករលាយ ហើយបង្កគ្រោះថ្នាក់ផ្ទៃក្នុងនៅពេលសត្វស៊ីវាចូលទៅក្នុងពោះ។ |
| Ecotoxicology (អេកូឡូស៊ីពុលវិទ្យា) | ជាមុខវិជ្ជាវិទ្យាសាស្ត្រដែលសិក្សាអំពីឥទ្ធិពលនៃសារធាតុគីមីពុល (ដូចជាការកំពប់ប្រេង) ទៅលើប្រព័ន្ធអេកូឡូស៊ី និងសរីរាង្គនៃសារពាង្គកាយរស់នៅទាំងក្នុងទឹក និងលើគោក។ | ដូចជាការស៊ើបអង្កេតរបស់ប៉ូលីសបរិស្ថាន ដើម្បីវាយតម្លៃថាតើជាតិពុលណាខ្លះដែលកំពុងបំផ្លាញធម្មជាតិ និងសត្វព្រៃ។ |
អត្ថបទដែលបានបោះពុម្ពនៅលើ KhmerResearch ដែលទាក់ទងនឹងប្រធានបទនេះ៖
ប្រធានបទ និងសំណួរស្រាវជ្រាវដែលទាក់ទងនឹងឯកសារនេះ ដែលអ្នកអាចស្វែងរកបន្ថែម៖
