បញ្ហា (The Problem)៖ ការសិក្សានេះដោះស្រាយបញ្ហានៃការបំពុលប្រព័ន្ធអេកូឡូស៊ីទឹកដោយសារធាតុលោហៈធ្ងន់ពីវិស័យឧស្សាហកម្ម និងកសិកម្ម ដោយស្វែងរកដំណោះស្រាយតាមរយៈការព្យាបាលទឹកកខ្វក់ដោយប្រើប្រាស់សារាយ។
វិធីសាស្ត្រ (The Methodology)៖ ការស្រាវជ្រាវនេះបានធ្វើការវាយតម្លៃពីឥទ្ធិពលនៃកំហាប់អ៊ីយ៉ុងលោហៈចំនួនប្រាំប្រភេទទៅលើការលូតលាស់របស់សារាយ Chlorella vulgaris ក្នុងរយៈពេល ១៥ ថ្ងៃ។
លទ្ធផលសំខាន់ៗ (The Verdict)៖
| វិធីសាស្ត្រ (Method) | គុណសម្បត្តិ (Pros) | គុណវិបត្តិ (Cons) | លទ្ធផលគន្លឹះ (Key Result) |
|---|---|---|---|
| Magnesium (Mg) Treatment at 5 ppm ការសាកល្បងដោយប្រើម៉ាញ៉េស្យូម (Mg) កំហាប់ 5 ppm |
ជំរុញការលូតលាស់ កម្រិតក្លរ៉ូហ្វីល-a និងបរិមាណប្រូតេអ៊ីនបានខ្ពស់បំផុត ព្រោះ Mg ជាសារធាតុចិញ្ចឹមសំខាន់សម្រាប់ការរស្មីសំយោគ។ | មិនសូវមានអត្ថប្រយោជន៍ក្នុងការសាកល្បងសមត្ថភាពស្រូបយកជាតិពុលលោហៈធ្ងន់ធ្ងរនោះទេ ដោយសារ Mg ជាសារធាតុចាំបាច់ជាងសារធាតុពុល។ | ទទួលបានបរិមាណប្រូតេអ៊ីនខ្ពស់បំផុតរហូតដល់ 23.03 µg/mL។ |
| Zinc (Zn) Treatment (up to 500 ppm) ការសាកល្បងដោយប្រើស័ង្កសី (Zn) រហូតដល់ 500 ppm |
បង្ហាញពីភាពធន់ទ្រាំដ៏អស្ចារ្យរបស់សារាយ ដោយវាអាចបន្តរស់រានមានជីវិតបានទោះបីជានៅក្នុងកំហាប់លោហៈធ្ងន់ខ្ពស់ខ្លាំងក៏ដោយ។ | នៅកំហាប់ខ្ពស់ អត្រានៃការលូតលាស់ និងសកម្មភាពនីដ្រូសែនណាស (Nitrogenase activity) ត្រូវបានថយចុះយ៉ាងខ្លាំង ដោយសារការខូចខាតភ្នាសកោសិកា។ | អាចរស់រានមានជីវិតបានរហូតដល់កំហាប់ស័ង្កសី 500 ppm ខណៈបរិមាណប្រូតេអ៊ីននៅកំហាប់ 5 ppm គឺ 18.99 µg/mL។ |
| Cadmium (Cd) and Tin (Sn) Treatment ការសាកល្បងដោយប្រើកាត់ម៉ូម (Cd) និងសំណប៉ាហាំង (Sn) |
ជួយកំណត់កម្រិតជាតិពុលអតិបរមា និងសមត្ថភាពទ្រាំទ្ររបស់សារាយចំពោះលោហៈធ្ងន់ដែលពុលខ្លាំងជាងគេ។ | មានភាពពុលខ្លាំង បំផ្លាញរចនាសម្ព័ន្ធរស្មីសំយោគ និងធ្វើឱ្យកោសិកាសារាយងាប់ទាំងស្រុងនៅកំហាប់ 500 ppm។ | ការលូតលាស់ត្រូវបានបញ្ឈប់ទាំងស្រុង (Lethal concentration) នៅកំហាប់ 500 ppm នៃ Cd និង Sn។ |
ការចំណាយលើធនធាន (Resource Cost)៖ ការសិក្សានេះទាមទារនូវសម្ភារៈមន្ទីរពិសោធន៍ជីវសាស្ត្រ សារធាតុគីមី និងឧបករណ៍វិភាគអុបទិកកម្រិតមធ្យម ទៅ ខ្ពស់។
ការស្រាវជ្រាវនេះត្រូវបានធ្វើឡើងនៅក្នុងលក្ខខណ្ឌមន្ទីរពិសោធន៍ដែលត្រូវបានគ្រប់គ្រងយ៉ាងតឹងរ៉ឹង ដោយប្រើប្រាស់ពូជសារាយពីសមុទ្រពែក (Persian Gulf) និងសមុទ្រអូម៉ង់ (Omani Sea) ក្នុងប្រទេសអ៊ីរ៉ង់។ លទ្ធផលនៃការស្រូបយកលោហៈធ្ងន់អាចនឹងមានភាពខុសគ្នា ប្រសិនបើអនុវត្តផ្ទាល់នៅក្នុងប្រភពទឹកធម្មជាតិ ឬទឹកស្អុយដែលមានបរិស្ថានស្មុគស្មាញ និងពូជសារាយក្នុងស្រុកនៅប្រទេសកម្ពុជា។
វិធីសាស្ត្រប្រើប្រាស់សារាយដើម្បីចម្រោះទឹកកខ្វក់ដោយជីវសាស្ត្រ (Bioremediation) នេះ មានសក្តានុពល និងសារៈសំខាន់ខ្លាំងសម្រាប់ការអនុវត្តនៅប្រទេសកម្ពុជា ជាពិសេសសម្រាប់ការគ្រប់គ្រងទឹកស្អុយឧស្សាហកម្ម។
ជារួម ការប្រើប្រាស់សារាយ Chlorella vulgaris គឺជាដំណោះស្រាយដែលមានតម្លៃទាប និងជួយកាត់បន្ថយផលប៉ះពាល់បរិស្ថានពីការបំពុលដោយលោហៈធ្ងន់យ៉ាងមានប្រសិទ្ធភាព ដែលស្របនឹងបរិបទប្រទេសកំពុងអភិវឌ្ឍន៍ដូចជាកម្ពុជា។
ដើម្បីអនុវត្តតាមការសិក្សានេះ និស្សិតគួរអនុវត្តតាមជំហានខាងក្រោម៖
| ពាក្យបច្ចេកទេស | ការពន្យល់ជាខេមរភាសា (Khmer Explanation) | និយមន័យសាមញ្ញ (Simple Definition) |
|---|---|---|
| Bioremediation (ការចម្រោះដោយជីវសាស្ត្រ / ជីវបន្សុទ្ធកម្ម) | ដំណើរការប្រើប្រាស់សារពាង្គកាយមានជីវិត ដូចជាសារាយ ឬបាក់តេរី ដើម្បីបឺតស្រូប បំបែក ឬកម្ចាត់សារធាតុពុល និងលោហៈធ្ងន់ចេញពីបរិស្ថាន ជាពិសេសក្នុងការព្យាបាលប្រភពទឹកកខ្វក់។ | ដូចជាការប្រើប្រាស់រុក្ខជាតិជាម៉ាស៊ីនបូមធូលី ដើម្បីបឺតយកសំរាម និងជាតិពុលចេញពីទឹកស្អុយឱ្យប្រែជាស្អាតវិញ។ |
| Intracellular sequestration (ការកាត់ផ្តាច់សារធាតុពុលក្នុងកោសិកា) | យន្តការការពារខ្លួនរបស់កោសិកា ដែលវាចាប់យកអ៊ីយ៉ុងលោហៈធ្ងន់ដែលពុល ហើយបញ្ជូនវាទៅទុកដាច់ដោយឡែកនៅក្នុងផ្នែកណាមួយនៃកោសិកា ដើម្បីកុំឱ្យវាចូលទៅបំផ្លាញដំណើរការរស់រានរបស់កោសិកា។ | ដូចជាការចាប់ឃុំខ្លួនឧក្រិដ្ឋជន (ជាតិពុល) ដាក់ក្នុងបន្ទប់ឃុំឃាំង ដើម្បីកុំឱ្យពួកគេរំខានដល់សន្តិសុខក្នុងទីក្រុង (កោសិកា) ទាំងមូល។ |
| Bio-indicator (សូចនាករជីវសាស្ត្រ) | សារពាង្គកាយ (ដូចជាសារាយឯកកោសិកា) ដែលត្រូវបានប្រើប្រាស់ដើម្បីវាស់វែង និងវាយតម្លៃពីកម្រិតនៃការបំពុល ឬសុខភាពរបស់ប្រព័ន្ធអេកូឡូស៊ី ដោយផ្អែកលើអត្រាលូតលាស់ និងការរស់រានរបស់វា។ | ដូចជាការប្រើប្រាស់សត្វចាបនៅក្នុងអណ្តូងរ៉ែ ប្រសិនបើសត្វចាបងាប់ នោះមានន័យថាខ្យល់នៅទីនោះមានជាតិពុលគ្រោះថ្នាក់។ |
| Biosorption (ការបឺតស្រូបដោយជីវសាស្ត្រ) | ដំណើរការរូបវិទ្យា និងគីមី ដែលសារធាតុពុល ឬលោហៈធ្ងន់ មកតោងជាប់នឹងផ្ទៃខាងក្រៅនៃភ្នាសកោសិកាសារពាង្គកាយមានជីវិត ឬងាប់ ដោយមិនតម្រូវឱ្យមានដំណើរការមេតាបូលីសសកម្មនោះទេ។ | ដូចជាការប្រើប្រាស់អេប៉ុង ដើម្បីជក់ស្រូបយកទឹកដែលកំពប់នៅលើតុអញ្ចឹងដែរ។ |
| Spectrophotometer (ម៉ាស៊ីនវាស់វិសាលគមពន្លឺ) | ឧបករណ៍មន្ទីរពិសោធន៍ដែលប្រើសម្រាប់បញ្ចេញ និងវាស់បរិមាណពន្លឺដែលឆ្លងកាត់សូលុយស្យុង ដើម្បីកំណត់ពីកំហាប់នៃសារធាតុណាមួយ (ដូចជា ក្លរ៉ូហ្វីល ឬចំនួនកោសិកាសារាយ) ផ្អែកលើបរិមាណពន្លឺដែលត្រូវបានស្រូបយក។ | ដូចជាការឆ្លុះពិលកាត់កែវទឹកស៊ុប បើទឹកនោះខាប់ខ្លាំង (មានសារាយច្រើន) ពន្លឺនឹងឆ្លងកាត់បានតិចតួចបំផុត។ |
| Chlorophyll-a (ក្លរ៉ូហ្វីល-a) | ម៉ូលេគុលជាតិពណ៌ចម្បងពណ៌បៃតងនៅក្នុងរុក្ខជាតិ និងសារាយ ដែលមានតួនាទីយ៉ាងសំខាន់ក្នុងការចាប់យកថាមពលពន្លឺព្រះអាទិត្យ សម្រាប់ជំរុញដំណើរការរស្មីសំយោគបង្កើតជាថាមពល។ | ដូចជាផ្ទាំងសូឡានៅលើដំបូលផ្ទះ ដែលមានតួនាទីស្រូបយកពន្លឺព្រះអាទិត្យមកបំប្លែងជាថាមពលអគ្គិសនីសម្រាប់ការប្រើប្រាស់។ |
| Nitrogenase activity (សកម្មភាពអង់ស៊ីមនីដ្រូសែនណាស) | ដំណើរការដែលអង់ស៊ីមនីដ្រូសែនណាស ជួយបំប្លែងឧស្ម័នអាសូត (N2) ពីបរិយាកាសទៅជាទម្រង់អាម៉ូញាក់ (NH3) ដែលសារពាង្គកាយអាចស្រូបយកទៅប្រើប្រាស់បាន តែវាអាចរងការរំខានដោយសារជាតិពុលលោហៈធ្ងន់។ | ដូចជារោងចក្រកែច្នៃវត្ថុធាតុដើម ដែលបំប្លែងខ្យល់ទទេរឱ្យទៅជាជីធម្មជាតិសម្រាប់ចិញ្ចឹមរុក្ខជាតិឱ្យលូតលាស់។ |
| Sub-lethal concentration (កំហាប់មិនទាន់ដល់កម្រិតស្លាប់) | កម្រិតកំហាប់នៃសារធាតុពុល (ដូចជា កាត់ម៉ូម ឬសំណប៉ាហាំង) ដែលមិនទាន់ធ្វើឱ្យសារាយងាប់ទាំងស្រុងនោះទេ ប៉ុន្តែវាចូលទៅបង្អាក់ដំណើរការសរីរវិទ្យា ធ្វើឱ្យកោសិកាចុះខ្សោយ និងកាត់បន្ថយអត្រានៃការលូតលាស់របស់វា។ | ដូចជាការស្រូបផ្សែងពុលតិចតួចរាល់ថ្ងៃ វាមិនធ្វើឱ្យមនុស្សស្លាប់ភ្លាមៗទេ តែវាធ្វើឱ្យសុខភាពចុះខ្សោយ និងមិនសូវលូតលាស់ធំធាត់។ |
អត្ថបទដែលបានបោះពុម្ពនៅលើ KhmerResearch ដែលទាក់ទងនឹងប្រធានបទនេះ៖
ប្រធានបទ និងសំណួរស្រាវជ្រាវដែលទាក់ទងនឹងឯកសារនេះ ដែលអ្នកអាចស្វែងរកបន្ថែម៖
