បញ្ហា (The Problem)៖ សត្វល្អិតចង្រៃដូងឈ្លានពាន (Brontispa longissima) បង្កការខូចខាតយ៉ាងធ្ងន់ធ្ងរដល់ដើមដូងនៅអាស៊ីអាគ្នេយ៍ ខណៈដែលការប្រើប្រាស់ថ្នាំសម្លាប់សត្វល្អិតគីមីមានតម្លៃថ្លៃ និងបង្កហានិភ័យដល់បរិស្ថាន។
វិធីសាស្ត្រ (The Methodology)៖ ការសិក្សានេះបានប្រើប្រាស់វិធីសាស្ត្រគ្រប់គ្រងតាមបែបជីវសាស្ត្រ ដោយធ្វើការចិញ្ចឹម និងលែងសត្វល្អិតប៉ារ៉ាស៊ីតជាប្រចាំនៅតំបន់រងការខូចខាត។
លទ្ធផលសំខាន់ៗ (The Verdict)៖
| វិធីសាស្ត្រ (Method) | គុណសម្បត្តិ (Pros) | គុណវិបត្តិ (Cons) | លទ្ធផលគន្លឹះ (Key Result) |
|---|---|---|---|
| Biological Control (using Asecodes hispinarum) ការគ្រប់គ្រងតាមបែបជីវសាស្ត្រ (ប្រើសត្វល្អិតប៉ារ៉ាស៊ីត Asecodes hispinarum) |
មានសុវត្ថិភាពខ្ពស់ចំពោះបរិស្ថាន កសិករ និងអ្នកប្រើប្រាស់ ព្រមទាំងផ្តល់ប្រសិទ្ធភាពគ្រប់គ្រងបានយូរអង្វែងប្រកបដោយនិរន្តរភាព។ ស្លឹកដូងថ្មីដុះមកមានសុខភាពល្អ និងកាត់បន្ថយការខូចខាតបានយ៉ាងច្រើន។ | ត្រូវការពេលវេលាយូរ (ប្រមាណ ៥ ទៅ ៦ ខែ) ទើបអាចឃើញលទ្ធផលជាក់ស្តែង ហើយទាមទារការចិញ្ចឹមថែទាំ និងបង្កាត់ពូជសត្វល្អិតក្នុងមន្ទីរពិសោធន៍យ៉ាងយកចិត្តទុកដាក់។ | កាត់បន្ថយការខូចខាតស្លឹកដូងកម្រិតធ្ងន់ធ្ងរមកត្រឹម ០.២៦% នៅខែធ្នូ និងសម្រេចបានអត្រាតោងទាម (parasitization) ក្នុងទីវាលចន្លោះពី ៨.៥៨% ទៅ ១៤.០៨%។ |
| Chemical Control (Pesticides) ការប្រើប្រាស់ថ្នាំសម្លាប់សត្វល្អិតគីមី (ជាវិធីសាស្ត្រទូទៅដែលត្រូវបានលើកឡើងយកមកប្រៀបធៀប) |
អាចសម្លាប់សត្វល្អិតចង្រៃបានលឿនភ្លាមៗក្នុងរយៈពេលខ្លី ដែលងាយស្រួលក្នុងការទប់ស្កាត់ការរាតត្បាតបន្ទាន់។ | មានតម្លៃថ្លៃ គ្មាននិរន្តរភាព និងបង្កហានិភ័យធ្ងន់ធ្ងរដល់សុខភាពកសិករ គ្រួសារ និងបរិស្ថាន។ វាក៏អាចសម្លាប់សត្រូវធម្មជាតិរបស់សត្វល្អិតចង្រៃផងដែរ។ | ឯកសារមិនបានណែនាំឱ្យប្រើប្រាស់ទៀតទេ ដោយសារប្រសិទ្ធភាពមិនយូរអង្វែង ការចំណាយខ្ពស់ និងហានិភ័យខ្ពស់។ |
ការចំណាយលើធនធាន (Resource Cost)៖ ការអនុវត្តវិធីសាស្ត្រនេះតម្រូវឱ្យមានមន្ទីរពិសោធន៍បំពាក់ឧបករណ៍គ្រប់គ្រងសីតុណ្ហភាពសម្រាប់ចិញ្ចឹមសត្វល្អិតប៉ារ៉ាស៊ីត និងធនធានមនុស្សសម្រាប់ប្រមូល និងតាមដានលទ្ធផលនៅទីវាល។
ការសិក្សានេះត្រូវបានធ្វើឡើងនៅទីលានវាយកូនហ្គោល Panya Indra ក្នុងទីក្រុងបាងកក ប្រទេសថៃ ដែលមានអាកាសធាតុត្រូពិចស្រដៀងប្រទេសកម្ពុជា។ ការសិក្សាផ្តោតលើការថែទាំដើមដូងលម្អជាលក្ខណៈទេសភាព (landscape) ជាជាងចម្ការដូងយកផ្លែខ្នាតធំ។ ទោះយ៉ាងណា ទិន្នន័យនេះមានសារៈសំខាន់សម្រាប់កម្ពុជា ព្រោះសត្វល្អិតនេះជាបញ្ហាប្រឈមធំនៅតាមចម្ការដូងក្នុងស្រុក ហើយលទ្ធផលអាចយកមកប្រៀបធៀប និងអនុវត្តបានក្នុងបរិបទអាកាសធាតុដូចគ្នា។
វិធីសាស្ត្រគ្រប់គ្រងតាមបែបជីវសាស្ត្រដោយប្រើសត្វល្អិតប៉ារ៉ាស៊ីតនេះ មានសក្តានុពលខ្ពស់ និងអាចយកមកអនុវត្តបានយ៉ាងមានប្រសិទ្ធភាពដើម្បីសង្គ្រោះដើមដូងនៅប្រទេសកម្ពុជា។
ការបង្កើតមជ្ឈមណ្ឌលបង្កាត់ពូជសត្វល្អិតប៉ារ៉ាស៊ីតថ្នាក់ជាតិ និងការបញ្ជ្រាបការយល់ដឹងដល់កសិករ គឺជាជំហានដ៏សំខាន់ឆ្ពោះទៅរកការគ្រប់គ្រងសត្វល្អិតចង្រៃដូងប្រកបដោយនិរន្តរភាពនៅកម្ពុជា។
ដើម្បីអនុវត្តតាមការសិក្សានេះ និស្សិតគួរអនុវត្តតាមជំហានខាងក្រោម៖
| ពាក្យបច្ចេកទេស | ការពន្យល់ជាខេមរភាសា (Khmer Explanation) | និយមន័យសាមញ្ញ (Simple Definition) |
|---|---|---|
| Biological control (ការគ្រប់គ្រងតាមបែបជីវសាស្ត្រ) | ជាវិធីសាស្ត្រកសិកម្មក្នុងការប្រើប្រាស់សត្រូវធម្មជាតិ (ដូចជាសត្វល្អិត បាក់តេរី ឬផ្សិត) ដើម្បីទប់ស្កាត់ និងកាត់បន្ថយចំនួនសត្វល្អិតចង្រៃដែលបំផ្លាញដំណាំ ដោយមិនពឹងផ្អែកលើការប្រើប្រាស់ថ្នាំគីមីពុល។ | ដូចជាការចិញ្ចឹមឆ្មា ដើម្បីឱ្យវាចាប់កណ្តុរដែលស៊ីស្រូវនៅក្នុងជង្រុកអញ្ចឹងដែរ។ |
| Parasitoid (សត្វល្អិតប៉ារ៉ាស៊ីត / សត្វល្អិតតោងទាមសម្លាប់) | ជាប្រភេទសត្វល្អិតដែលពងដាក់ក្នុង ឬលើរាងកាយសត្វល្អិតមួយផ្សេងទៀត (ហៅថាសត្វល្អិតទីជម្រក) ហើយកូនរបស់វាដែលញាស់ចេញមក នឹងស៊ីរាងកាយសត្វល្អិតនោះជាអាហារ រហូតដល់សត្វល្អិតទីជម្រកនោះងាប់បាត់បង់ជីវិត។ | ដូចជាសត្វចម្លែកក្នុងរឿងអវកាស (Alien) ដែលពងដាក់ក្នុងពោះមនុស្ស ហើយពេលកូនវាធំ វាទម្លុះពោះចេញមកក្រៅធ្វើឱ្យមនុស្សនោះស្លាប់។ |
| Mummified larvae (ដង្កូវម៉ាំមី / សាកសពដង្កូវដែលរឹង) | គឺជាសភាពរបស់ដង្កូវចង្រៃដែលបានងាប់និងឡើងរឹង បន្ទាប់ពីត្រូវដង្កូវរបស់សត្វល្អិតប៉ារ៉ាស៊ីតស៊ីសាច់ខាងក្នុងអស់ ហើយវាប្រែពណ៌និងក្លាយជាសំបកការពារសម្រាប់ឱ្យប៉ារ៉ាស៊ីតបន្តការលូតលាស់រហូតដល់ពេញវ័យហោះចេញមកក្រៅ។ | ដូចជាសំបកដូងក្រៀមដែលមានសត្វល្អិតសម្ងំលាក់ខ្លួនរស់នៅខាងក្នុងយ៉ាងសុវត្ថិភាព មុនពេលវាញាស់ហោះចេញមកក្រៅ។ |
| Instar (វគ្គដង្កូវ / ដំណាក់កាលលូតលាស់របស់ដង្កូវ) | ជាដំណាក់កាលនៃការលូតលាស់នីមួយៗរបស់សត្វល្អិត (ជាពិសេសដង្កូវ) ដែលស្ថិតនៅចន្លោះពេលនៃការសកកម្តងៗ។ នៅក្នុងការសិក្សានេះ គេប្រើដង្កូវវគ្គទី៤ (4th instar) ដែលមានទំហំធំល្មម ស័ក្តិសមបំផុតសម្រាប់ឱ្យប៉ារ៉ាស៊ីតពងដាក់។ | ដូចជាការបែងចែកថ្នាក់រៀនរបស់កុមារពីថ្នាក់ទី១ ដល់ទី៤ ដើម្បីកំណត់ពីកម្រិតនៃការលូតលាស់របស់ពួកគេមុនពេលពេញវ័យ។ |
| Integrated Pest Management (IPM) (ការគ្រប់គ្រងសត្វល្អិតចង្រៃចម្រុះ) | ជាយុទ្ធសាស្ត្រគ្រប់គ្រងសត្វល្អិតចង្រៃដោយរួមបញ្ចូលវិធីសាស្ត្រជាច្រើនបញ្ជូលគ្នា (ដូចជាវិធីសាស្ត្រជីវសាស្ត្រ បច្ចេកទេសដាំដុះ និងការប្រើថ្នាំគីមីក្នុងកម្រិតទាបបំផុត) ដើម្បីកាត់បន្ថយការខូចខាតដំណាំដោយធានាបាននូវសុវត្ថិភាពដល់មនុស្សនិងបរិស្ថាន។ | ដូចជាការការពារផ្ទះពីចោរដោយប្រើវិធានការច្រើនបញ្ចូលគ្នា ទាំងការចាក់សោទ្វារ ការចិញ្ចឹមឆ្កែ និងការបំពាក់កាមេរ៉ាសុវត្ថិភាព ជាជាងការឈរយាមតែម្នាក់ឯង។ |
| Spear leaves (ស្លឹកដូងដែលមិនទាន់លា / ត្រួយដូង) | គឺជាស្លឹកដូងខ្ចីៗដែលទើបនឹងដុះចេញមកថ្មីៗ និងមិនទាន់លា ឬកន្ធែកចេញពីគ្នា ដែលបង្កើតបានជាទីតាំងដ៏កក់ក្តៅ និងមានសុវត្ថិភាពសម្រាប់សត្វល្អិតចង្រៃលាក់ខ្លួនស៊ីអាហារនិងបន្តពូជ។ | ដូចជាឆ័ត្រដែលកំពុងបិទជិត មិនទាន់បើក ដែលជាកន្លែងសត្វល្អិតអាចលាក់ខ្លួនបានយ៉ាងសុវត្ថិភាពពីពន្លឺថ្ងៃនិងទឹកភ្លៀង។ |
អត្ថបទដែលបានបោះពុម្ពនៅលើ KhmerResearch ដែលទាក់ទងនឹងប្រធានបទនេះ៖
ប្រធានបទ និងសំណួរស្រាវជ្រាវដែលទាក់ទងនឹងឯកសារនេះ ដែលអ្នកអាចស្វែងរកបន្ថែម៖
