បញ្ហា (The Problem)៖ ឯកសារនេះផ្តោតលើការដោះស្រាយបញ្ហាសត្វល្អិតចង្រៃមមាចមៀន (Longan Stink Bug, Tessaratoma papillosa Drury) តាមរយៈការប្រើប្រាស់វិធីសាស្ត្រគ្រប់គ្រងតាមបែបជីវសាស្ត្រដើម្បីកាត់បន្ថយការប្រើប្រាស់ថ្នាំពុលគីមី។
វិធីសាស្ត្រ (The Methodology)៖ ការស្រាវជ្រាវនេះត្រូវបានអនុវត្តតាមរយៈការស្វែងរកសត្រូវធម្មជាតិ ការចិញ្ចឹមពង្រីកពូជប៉ារ៉ាស៊ីត និងការសាកល្បងព្រលែងនៅក្នុងចម្ការមៀន។
លទ្ធផលសំខាន់ៗ (The Verdict)៖
| វិធីសាស្ត្រ (Method) | គុណសម្បត្តិ (Pros) | គុណវិបត្តិ (Cons) | លទ្ធផលគន្លឹះ (Key Result) |
|---|---|---|---|
| Biological Control via Mass Rearing (Anastatus sp.) ការគ្រប់គ្រងជីវសាស្ត្រដោយប្រើតែនเบียน Anastatus sp. |
មានសុវត្ថិភាពដល់បរិស្ថាន និងមនុស្ស។ អាចបង្កាត់ពូជបានយ៉ាងងាយស្រួលក្នុងមន្ទីរពិសោធន៍ដោយប្រើពងដង្កូវនាងជាជម្រកជំនួស។ | ទាមទារការរៀបចំមន្ទីរពិសោធន៍ និងទាមទារភាពសុក្រឹតខ្ពស់ក្នុងការកំណត់ពេលវេលាព្រលែងឱ្យចំរដូវកាលដែលសត្វមមាចមៀនទម្លាក់ពង។ | អត្រាកម្ទេចពងសត្វមមាចមៀនឈានដល់ ១០០% នៅពេលព្រលែងក្នុងចម្ការនារដូវកាលត្រឹមត្រូវ (Critical period) និងចំណេញថវិកា ៤០០-៥០០ បាត/រ៉ៃ។ |
| Biological Control (Ooencyrtus sp.) ការគ្រប់គ្រងជីវសាស្ត្រដោយប្រើតែនเบียน Ooencyrtus sp. |
មានវដ្តជីវិតខ្លី (១២.៨ ថ្ងៃ) និងមានអត្រាបំផ្លាញសត្វមមាចមៀនក្នុងធម្មជាតិខ្ពស់គួរសម។ | មិនអាចបង្កាត់ពូជក្នុងមន្ទីរពិសោធន៍ដោយប្រើពងដង្កូវនាង (Philosamia ricini) ធ្វើជាជម្រកជំនួសបានទេ ដែលធ្វើឱ្យពិបាកផលិតក្នុងទ្រង់ទ្រាយធំ។ | មានប្រសិទ្ធភាពបំផ្លាញពងសត្វមមាចមៀនតាមធម្មជាតិប្រមាណ ៥៩% (ក្នុងឆ្នាំ ១៩៨២) ប៉ុន្តែបរាជ័យក្នុងការបង្កាត់ពូជសិប្បនិម្មិត។ |
| Chemical Pesticide Application (Baseline) ការប្រើប្រាស់ថ្នាំគីមីសម្លាប់សត្វល្អិត (វិធីសាស្ត្រទូទៅ) |
មានភាពងាយស្រួលក្នុងការរកទិញ និងផ្តល់លទ្ធផលភ្លាមៗលើសត្វល្អិតចាស់ៗ។ | ចំណាយថវិកាច្រើន (ប្រមាណ ៤០០ ទៅ ៥០០ បាតក្នុងមួយរ៉ៃ) ប៉ះពាល់ដល់សុខភាពកសិករ និងសម្លាប់សត្វល្អិតដែលមានប្រយោជន៍។ | ការចំណាយខ្ពស់ ហើយសត្វល្អិតអាចវិវឌ្ឍខ្លួនស៊ាំនឹងថ្នាំគីមី ធ្វើឱ្យការគ្រប់គ្រងមានភាពលំបាកនៅឆ្នាំបន្ទាប់។ |
ការចំណាយលើធនធាន (Resource Cost)៖ ការអនុវត្តវិធីសាស្ត្រនេះទាមទារការវិនិយោគលើមន្ទីរពិសោធន៍ខ្នាតតូច ធនធានជីវសាស្ត្រ និងធនធានមនុស្សដែលមានការយល់ដឹងពីវដ្តជីវិតសត្វល្អិត។
ការសិក្សានេះត្រូវបានធ្វើឡើងនៅក្នុងចម្ការមៀននៃខេត្ត Lamphun និង Chiang Mai ប្រទេសថៃ ចន្លោះឆ្នាំ ១៩៨១ ដល់ ១៩៨៤។ ទោះបីជាទិន្នន័យនេះមានអាយុកាលចាស់បន្តិចក្តី ប៉ុន្តែលក្ខខណ្ឌអាកាសធាតុត្រូពិច និងប្រភេទសត្វល្អិតចង្រៃ (Tessaratoma papillosa) គឺដូចគ្នាបេះបិទទៅនឹងតំបន់ដាំដុះមៀននៅប្រទេសកម្ពុជា។ កត្តានេះធ្វើឱ្យលទ្ធផលស្រាវជ្រាវនេះមានភាពជាក់ស្តែង និងអាចយកមកអនុវត្តបានដោយផ្ទាល់ដោយមិនចាំបាច់ចាប់ផ្តើមស្រាវជ្រាវពីសូន្យ។
វិធីសាស្ត្រគ្រប់គ្រងសត្វល្អិតចង្រៃតាមបែបជីវសាស្ត្រនេះ មានសក្តានុពលយ៉ាងខ្លាំងក្នុងការជំរុញវិស័យកសិកម្មកម្ពុជាឱ្យស្របតាមស្តង់ដារអន្តរជាតិ។
ការផ្លាស់ប្តូរពីការពឹងផ្អែកលើថ្នាំគីមី មកប្រើប្រាស់សត្រូវធម្មជាតិវិញ មិនត្រឹមតែជួយកាត់បន្ថយថ្លៃដើមផលិតប៉ុណ្ណោះទេ ថែមទាំងធានាបាននូវនិរន្តរភាពបរិស្ថាន និងសុវត្ថិភាពចំណីអាហារនៅកម្ពុជារយៈពេលវែង។
ដើម្បីអនុវត្តតាមការសិក្សានេះ និស្សិតគួរអនុវត្តតាមជំហានខាងក្រោម៖
| ពាក្យបច្ចេកទេស | ការពន្យល់ជាខេមរភាសា (Khmer Explanation) | និយមន័យសាមញ្ញ (Simple Definition) |
|---|---|---|
| Biological Control (ការគ្រប់គ្រងតាមបែបជីវសាស្ត្រ) | ការប្រើប្រាស់សត្រូវធម្មជាតិដូចជាសត្វល្អិត ប៉ារ៉ាស៊ីត ឬមេរោគ ដើម្បីកាត់បន្ថយ និងគ្រប់គ្រងចំនួនសត្វល្អិតចង្រៃក្នុងវិស័យកសិកម្ម ដោយមិនពឹងផ្អែកលើថ្នាំគីមី។ | ដូចជាការចិញ្ចឹមឆ្មាដើម្បីចាប់កណ្តុរក្នុងផ្ទះ ជាជាងការប្រើថ្នាំបំពុលកណ្តុរ។ |
| Egg parasite / Egg parasitoid (ប៉ារ៉ាស៊ីតពង) | ប្រភេទសត្វល្អិតតូចៗ (ដូចជាឪម៉ាល់ល្អិត ឬតែនเบียน) ដែលទម្លាក់ពងរបស់វាចូលទៅក្នុងពងរបស់សត្វល្អិតចង្រៃផ្សេងទៀត។ ពេលញាស់ កូនរបស់វានឹងស៊ីបំផ្លាញពងសត្វល្អិតចង្រៃនោះពីខាងក្នុង រួចទម្លុះសំបកចេញមកក្រៅ។ | ដូចជាចោរលួចចូលទៅក្នុងផ្ទះអ្នកដទៃ ស៊ីចំណីអាហារអស់ រួចកម្ទេចផ្ទះនោះចោលមុនពេលចេញមកក្រៅ។ |
| Alternate host (ជម្រកជំនួស / សត្វបណ្តោះអាសន្ន) | ប្រភេទសត្វ ឬស៊ុតសត្វផ្សេង (ក្នុងទីនេះគឺពងដង្កូវនាង Philosamia ricini) ដែលត្រូវបានប្រើប្រាស់នៅក្នុងមន្ទីរពិសោធន៍ដើម្បីចិញ្ចឹម និងបង្កាត់ពូជប៉ារ៉ាស៊ីត ជំនួសឲ្យការប្រើប្រាស់សត្វល្អិតចង្រៃគោលដៅពិតប្រាកដដែលពិបាករក។ | ដូចជាការប្រើប្រាស់សាច់គោសិប្បនិម្មិតដើម្បីចិញ្ចឹមសត្វស៊ីសាច់នៅក្នុងសួនសត្វ ជំនួសឲ្យការទៅបរបាញ់សត្វព្រៃពិតប្រាកដ។ |
| Mass rearing (ការចិញ្ចឹមបង្កាត់ពូជទ្រង់ទ្រាយធំ) | ដំណើរការផលិត និងចិញ្ចឹមសត្វល្អិតមានប្រយោជន៍ (ប៉ារ៉ាស៊ីត) ក្នុងបរិមាណដ៏ច្រើនសន្ធឹកសន្ធាប់នៅក្នុងមន្ទីរពិសោធន៍ ដើម្បីត្រៀមយកទៅព្រលែងក្នុងចម្ការសម្រាប់កម្ចាត់សត្វល្អិតចង្រៃ។ | ដូចជាការបង្កើតជុំរំហ្វឹកហ្វឺនទាហានរាប់ម៉ឺននាក់ក្នុងជំរំតែមួយ ដើម្បីត្រៀមបញ្ជូនទៅសមរភូមិប្រយុទ្ធ។ |
| Fecundity (លទ្ធភាពបន្តពូជ / អត្រាផលិតពង) | សមត្ថភាព ឬបរិមាណពងសរុបដែលសត្វល្អិតញីមួយក្បាលអាចបង្កើតបានក្នុងមួយជីវិតរបស់វា ដែលជាសូចនាករវាស់ស្ទង់ពីសក្ដានុពលនៃការកើនឡើងចំនួនប្រជាជនរបស់សត្វល្អិតនោះ។ | ដូចជាសមត្ថភាពរបស់ម៉ាស៊ីនរោងចក្រមួយដែលអាចផលិតទំនិញបានប៉ុន្មានគ្រឿងមុនពេលវាខូច។ |
| Sex ratio (សមាមាត្រភេទ) | អត្រាប្រៀបធៀបរវាងចំនួនសត្វល្អិតឈ្មោល និងសត្វល្អិតញី ដែលបានញាស់។ សម្រាប់ប៉ារ៉ាស៊ីត ការមានសត្វញីច្រើនគឺល្អ ព្រោះសត្វញីជាអ្នកដើរទម្លាក់ពងសម្លាប់សត្វចង្រៃ។ | ដូចជាការថ្លឹងថ្លែងចំនួនបុគ្គលិកស្រី និងប្រុសនៅក្នុងក្រុមហ៊ុនមួយ។ |
| Tessaratoma papillosa (សត្វមមាចមៀន) | ជាប្រភេទសត្វល្អិតចង្រៃម្យ៉ាង (Longan stink bug) ដែលបឺតជញ្ជក់ទឹកដមពីត្រួយ និងកញ្ចុំផ្កាមៀន ធ្វើឲ្យផ្កាជ្រុះ មិនផ្លែ និងខូចខាតទិន្នផលកសិកម្មយ៉ាងធ្ងន់ធ្ងរ។ | ដូចជាមូសដែលតែងតែមកបឺតឈាមមនុស្ស និងចម្លងជំងឺ ធ្វើឲ្យប៉ះពាល់ដល់សុខភាព។ |
| Anastatus sp. (តែនเบียน Anastatus) | ជាឈ្មោះវិទ្យាសាស្ត្ររបស់សត្វល្អិតអំបូរឪម៉ាល់ល្អិត (Hymenoptera) ដែលដើរតួជាប៉ារ៉ាស៊ីតដ៏មានប្រសិទ្ធភាពក្នុងការទម្លាក់ពងរបស់ខ្លួនចូលទៅកម្ទេចពងរបស់សត្វមមាចមៀន។ | ដូចជាទាហានពិសេស (Sniper) ដែលមានបេសកកម្មសម្ងាត់លួចចូលទៅកម្ទេចគ្រាប់បែករបស់សត្រូវមុនពេលវាផ្ទុះ។ |
អត្ថបទដែលបានបោះពុម្ពនៅលើ KhmerResearch ដែលទាក់ទងនឹងប្រធានបទនេះ៖
ប្រធានបទ និងសំណួរស្រាវជ្រាវដែលទាក់ទងនឹងឯកសារនេះ ដែលអ្នកអាចស្វែងរកបន្ថែម៖
