បញ្ហា (The Problem)៖ ឯកសារនេះសិក្សាពីជីវវិទ្យា និងវដ្តជីវិតរបស់មេអំបៅពណ៌ខៀវ (Chilades lajus) ដែលជាសត្វល្អិតចង្រៃដ៏សំខាន់បំផ្លាញត្រួយ ស្លឹកខ្ចី ផ្កា និងកូនផ្លែរបស់ក្រូចសើច ព្រមទាំងរុក្ខជាតិអំបូរក្រូចផ្សេងៗទៀត។
វិធីសាស្ត្រ (The Methodology)៖ ការសិក្សានេះត្រូវបានធ្វើឡើងតាមរយៈការចិញ្ចឹមសត្វល្អិតនេះនៅក្នុងមន្ទីរពិសោធន៍ ដោយប្រើប្រាស់ស្លឹកក្រូចសើចខ្ចីជាចំណី ដើម្បីសង្កេតមើលការលូតលាស់ ទម្រង់រូបរាង និងការបន្តពូជ។
លទ្ធផលសំខាន់ៗ (The Verdict)៖
| វិធីសាស្ត្រ (Method) | គុណសម្បត្តិ (Pros) | គុណវិបត្តិ (Cons) | លទ្ធផលគន្លឹះ (Key Result) |
|---|---|---|---|
| Laboratory Rearing Method វិធីសាស្ត្រចិញ្ចឹមក្នុងមន្ទីរពិសោធន៍ |
ងាយស្រួលគ្រប់គ្រងកត្តាបរិស្ថាន អាចកត់ត្រាវដ្តជីវិតបានសុក្រឹត និងតាមដានការវិវត្តរបស់សត្វល្អិតបានយ៉ាងច្បាស់លាស់ពីមួយវគ្គទៅមួយវគ្គ។ | មិនបានឆ្លុះបញ្ចាំងទាំងស្រុងពីអត្រាស្លាប់ដោយធម្មជាតិ ដូចជាការគំរាមកំហែងពីសត្រូវធម្មជាតិ ឬការប្រែប្រួលអាកាសធាតុនោះទេ។ | រកឃើញថាវដ្តជីវិតសរុបមានរយៈពេលជាមធ្យម ១៧,៥៣ ថ្ងៃ និងដឹងពីអត្រាពងជាក់លាក់ (៩៩,២៧ ពង/ក្បាល)។ |
| Field Observation Method វិធីសាស្ត្រសង្កេតក្នុងចម្ការធម្មជាតិ |
អាចវាយតម្លៃពីកម្រិតនៃការបំផ្លាញជាក់ស្តែង និងយល់ដឹងពីអាកប្បកិរិយាក្នុងការជ្រើសរើសរុក្ខជាតិជាចំណីនៅក្នុងធម្មជាតិ។ | ពិបាកតាមដានវដ្តជីវិតរបស់សត្វនីមួយៗឱ្យបានច្បាស់លាស់ និងងាយបាត់បង់ទិន្នន័យដោយសារសត្រូវធម្មជាតិស៊ីជាចំណី។ | កំណត់បានថាក្រូចសើច (Citrus hystrix) ជារុក្ខជាតិបណ្តុះដែលដង្កូវមេអំបៅប្រភេទនេះចូលចិត្តបំផ្លាញជាងគេបំផុត។ |
ការចំណាយលើធនធាន (Resource Cost)៖ ការសិក្សានេះតម្រូវឱ្យមានសម្ភារៈមន្ទីរពិសោធន៍បាណកសាស្ត្រមូលដ្ឋាន ទីតាំងចិញ្ចឹម និងការយកចិត្តទុកដាក់ខ្ពស់ក្នុងការតាមដានប្រចាំថ្ងៃ។
ការសិក្សានេះត្រូវបានធ្វើឡើងនៅក្នុងទីក្រុងបាងកក ប្រទេសថៃ ក្នុងចន្លោះឆ្នាំ១៩៨៩ ដល់ ១៩៩០។ ទោះបីជាទិន្នន័យមានចំណាស់បន្តិចក្តី ប៉ុន្តែលក្ខខណ្ឌអាកាសធាតុ ប្រព័ន្ធកសិកម្ម និងប្រភេទពូជក្រូចនៅប្រទេសថៃ មានភាពស្រដៀងគ្នាខ្លាំងទៅនឹងប្រទេសកម្ពុជា។ ដូច្នេះ ទិន្នន័យជីវវិទ្យានេះគឺមានសុពលភាពខ្ពស់ និងអាចយកមកប្រើប្រាស់ជាឯកសារយោងសម្រាប់បរិបទកសិកម្មនៅកម្ពុជាបានយ៉ាងល្អ។
របកគំហើញពីជីវវិទ្យា និងវដ្តជីវិតរបស់សត្វល្អិតនេះ មានសារៈសំខាន់ខ្លាំងសម្រាប់ប្រព័ន្ធកសិកម្មនៅកម្ពុជា ជាពិសេសក្នុងការគ្រប់គ្រងសត្វល្អិតចង្រៃលើដំណាំអំបូរក្រូច។
ការយល់ដឹងច្បាស់ពីវដ្តជីវិតនេះ អនុញ្ញាតឱ្យកសិករ និងអ្នកស្រាវជ្រាវកម្ពុជារៀបចំយុទ្ធសាស្ត្រគ្រប់គ្រងសត្វល្អិតចម្រុះ (IPM) បានកាន់តែមានប្រសិទ្ធភាព និងជួយកាត់បន្ថយការប្រើប្រាស់ថ្នាំសម្លាប់សត្វល្អិតគីមី។
ដើម្បីអនុវត្តតាមការសិក្សានេះ និស្សិតគួរអនុវត្តតាមជំហានខាងក្រោម៖
| ពាក្យបច្ចេកទេស | ការពន្យល់ជាខេមរភាសា (Khmer Explanation) | និយមន័យសាមញ្ញ (Simple Definition) |
|---|---|---|
| Instars (វគ្គដង្កូវ / ដំណាក់កាលលូតលាស់របស់ដង្កូវ) | គឺជាដំណាក់កាលនៃការលូតលាស់នីមួយៗរបស់សត្វល្អិត (ជាពិសេសដង្កូវ) ដែលស្ថិតនៅចន្លោះការសកកម្តងៗ។ ក្នុងឯកសារនេះ ដង្កូវមេអំបៅមាន ៥ វគ្គ មុនពេលវាវិវឌ្ឍទៅជាឌុកឌឿ ដោយវគ្គនីមួយៗមានទំហំខ្លួន និងក្បាលខុសៗគ្នា។ | ដូចជាការប្តូរទំហំសម្លៀកបំពាក់របស់ក្មេងដែលកំពុងលូតលាស់ពីមួយឆ្នាំទៅមួយឆ្នាំដែរ នៅពេលខោអាវចាស់តឹងពេក ពួកគេត្រូវសកកចោលដើម្បីប្តូរថ្មី។ |
| Pupation (ការក្លាយជាឌុកឌឿ) | ជាដំណើរការជីវសាស្ត្រដែលដង្កូវសកកចុងក្រោយរបស់វា ហើយអភិវឌ្ឍខ្លួនទៅជាឌុកឌឿតោងជាប់នឹងស្លឹក។ ក្នុងដំណាក់កាលនេះ វាឈប់ស៊ីចំណី ហើយចាប់ផ្តើមផ្លាស់ប្តូររចនាសម្ព័ន្ធសរីរាង្គខាងក្នុងទាំងស្រុង ដើម្បីត្រៀមញាស់ចេញជាមេអំបៅពេញវ័យ។ | ដូចជាការចូលទៅដេកសម្ងំក្នុងបន្ទប់បិទជិតមួយរយៈពេល ដើម្បីកែប្រែរូបរាងពីក្មេងទៅជាមនុស្សធំពេញវ័យដែលមានស្លាបហោះហើរ។ |
| Extensile gland / Honey gland (ក្រពេញទឹកផ្អែម / ក្រពេញបញ្ចេញទឹកដោះ) | ជាក្រពេញពិសេសដែលមានទីតាំងនៅផ្នែកខាងខ្នងនៃកង់ពោះទី៧របស់ដង្កូវមេអំបៅអំបូរ Lycaenidae ដែលមានមុខងារបញ្ចេញទឹកផ្អែម (Honeydew) សម្រាប់ទាក់ទាញស្រមោចឱ្យមករោមជុំវិញវា ដើម្បីជួយការពារវាពីសត្រូវធម្មជាតិផ្សេងៗ។ | ដូចជាការបង់ប្រាក់ឈ្នួល (ទឹកផ្អែម) ទៅឱ្យអង្គរក្ស (ស្រមោច) ដើម្បីឱ្យពួកគេតាមយាមការពារសុវត្ថិភាពខ្លួនពីសត្រូវ។ |
| Fecundity (លទ្ធភាពបង្កកំណើត / អត្រាពង) | គឺជាសូចនាករវាស់វែងពីសមត្ថភាពបន្តពូជរបស់សត្វ ដោយរាប់បញ្ចូលចំនួនពងសរុបដែលមេអំបៅញីមួយក្បាលអាចផលិត និងបញ្ចេញបានក្នុងកំឡុងពេលវដ្តជីវិតរបស់វា (មធ្យម ៩៩,២៧ ពង តាមការរកឃើញក្នុងពិសោធន៍នេះ)។ | ដូចជាទិន្នផលផ្លែឈើសរុបដែលដើមឈើមួយដើមអាចផ្តល់ផ្លែបានក្នុងមួយរដូវកាល។ |
| Parasitoids (សត្វល្អិតបរាសិត / សត្រូវធម្មជាតិ) | ជាប្រភេទសត្វល្អិត (ដូចជាឱម៉ាល់ ឬត្មាតតូចៗ ឧ. Apanteles sp.) ដែលមានទម្លាប់ពងដាក់លើ ឬចាក់បញ្ចូលទៅក្នុងខ្លួនរបស់សត្វល្អិតផ្សេងទៀត។ នៅពេលកូនរបស់វាញាស់ វានឹងស៊ីសាច់សត្វល្អិតម្ចាស់ផ្ទះនោះពីខាងក្នុងជាចំណី រហូតដល់សត្វល្អិតនោះស្លាប់។ | ដូចជាចោរដែលលួចចូលទៅរស់នៅក្នុងផ្ទះអ្នកដទៃ ស៊ីចំណីអាហារក្នុងផ្ទះនោះ ហើយចុងក្រោយសម្លាប់ម្ចាស់ផ្ទះតែម្តង។ |
| Lepidoptera (លំដាប់សត្វល្អិតស្លាបស្រកា) | ជាចំណាត់ថ្នាក់ជីវសាស្ត្រ (Order) មួយនៃពពួកសត្វល្អិតដែលរួមមាន មេអំបៅ (Butterflies) និងកន្លាត (Moths) ដោយពួកវាមានលក្ខណៈពិសេសរួមគឺមានស្រកាល្អិតៗដូចធូលីគ្របដណ្ដប់យ៉ាងក្រាស់នៅលើផ្ទៃស្លាបទាំងសងខាង។ | ដូចជាក្រុមគ្រួសារធំមួយ ដែលសមាជិកទាំងអស់សុទ្ធតែមានឯកសណ្ឋានអាវធំធ្វើពីស្រកាល្អិតៗចម្រុះពណ៌។ |
អត្ថបទដែលបានបោះពុម្ពនៅលើ KhmerResearch ដែលទាក់ទងនឹងប្រធានបទនេះ៖
ប្រធានបទ និងសំណួរស្រាវជ្រាវដែលទាក់ទងនឹងឯកសារនេះ ដែលអ្នកអាចស្វែងរកបន្ថែម៖
