បញ្ហា (The Problem)៖ បញ្ហាចម្បងគឺកង្វះខាតព័ត៌មានផ្នែកជីវវិទ្យា និងប្រសិទ្ធភាពនៃការចិញ្ចឹមបង្កាត់សត្វល្អិតចាប់ស៊ីប្រភេទ Cardiastethus exiguus (ទើបតែរកឃើញដំបូងនៅប្រទេសថៃក្នុងឆ្នាំ២០១៣) ដើម្បីប្រើប្រាស់ជាភ្នាក់ងារត្រួតពិនិត្យជីវសាស្រ្ត (Biological control) ទប់ទល់នឹងសត្វល្អិតចង្រៃក្នុងវិស័យកសិកម្ម។
វិធីសាស្ត្រ (The Methodology)៖ ការសិក្សានេះត្រូវបានអនុវត្តចាប់ពីឆ្នាំ២០១៣ ដល់២០១៨ ដោយធ្វើការពិសោធន៍ក្នុងមន្ទីរពិសោធន៍ និងផ្ទះកញ្ចក់ លើវដ្តជីវិត ចំណី សម្ភារៈពង ការស៊ីចំណី និងការសាកល្បងជាតិពុល។
លទ្ធផលសំខាន់ៗ (The Verdict)៖
| វិធីសាស្ត្រ (Method) | គុណសម្បត្តិ (Pros) | គុណវិបត្តិ (Cons) | លទ្ធផលគន្លឹះ (Key Result) |
|---|---|---|---|
| Mass Rearing with Rice Moth Eggs ការចិញ្ចឹមបង្កាត់ដោយប្រើពងមេអំបៅអង្ករ |
មានអត្រាបន្តពូជខ្ពស់ សត្វល្អិតលូតលាស់បានល្អ និងរស់រានមានជីវិតបានយូរ។ ជាចំណីដែលផ្តល់សារធាតុចិញ្ចឹមគ្រប់គ្រាន់។ | ទាមទារការចំណាយពេលវេលា និងធនធានបន្ថែមក្នុងការចិញ្ចឹមមេអំបៅអង្ករជាមុនសិនដើម្បីយកពងរបស់វា។ | អត្រានៃការកើនឡើងចំនួនពូជសុទ្ធ (Ro) ស្មើនឹង ១១.៨៨ ដង។ |
| Mass Rearing with Cattail Pollens ការចិញ្ចឹមបង្កាត់ដោយប្រើលម្អងផ្កាធូប |
ងាយស្រួលរកក្នុងធម្មជាតិ មិនត្រូវការការចំណាយពេលចិញ្ចឹមសត្វល្អិតផ្សេងដើម្បីធ្វើជាចំណី។ | អត្រាបន្តពូជមានកម្រិតទាបខ្លាំង សត្វមិនសូវមានសុខភាពល្អ និងមិនមានការកើនឡើងចំនួនគួរឱ្យកត់សម្គាល់នោះទេ។ | អត្រានៃការកើនឡើងចំនួនពូជសុទ្ធ (Ro) ស្មើនឹងត្រឹមតែ ០.៧៩ ដងប៉ុណ្ណោះ។ |
| Biocontrol of Thrips palmi ការប្រើប្រាស់ដើម្បីកម្ចាត់សត្វល្អិតចង្រៃ Thrips palmi |
សត្វល្អិតចាប់ស៊ីប្រភេទនេះចូលចិត្តស៊ី Thrips palmi ខ្លាំងបំផុត និងមានប្រសិទ្ធភាពកម្ចាត់ក្នុងអត្រាខ្ពស់។ | ត្រូវការការចិញ្ចឹម និងបញ្ចេញក្នុងបរិមាណសមស្របដើម្បីទប់ទល់នឹងការរាតត្បាតខ្លាំងនៅក្នុងកសិដ្ឋានធំៗ។ | សត្វពេញវ័យញីអាចស៊ី Thrips palmi បាន ៣៤៨.៥២ ក្បាលក្នុងមួយវដ្តជីវិត (ក្នុងផ្ទះកញ្ចក់ស៊ី ១៥.៥ ក្បាល/ថ្ងៃ)។ |
ការចំណាយលើធនធាន (Resource Cost)៖ ការសិក្សានេះទាមទារធនធានជាមូលដ្ឋានសម្រាប់ការពិសោធន៍ជីវសាស្រ្ត និងការចិញ្ចឹមសត្វល្អិតក្នុងមន្ទីរពិសោធន៍ រួមមានទូគ្រប់គ្រងសីតុណ្ហភាព និងប្រភពចំណីសត្វល្អិត។
ការសិក្សានេះត្រូវបានធ្វើឡើងនៅក្នុងមន្ទីរពិសោធន៍ និងផ្ទះកញ្ចក់នៃនាយកដ្ឋានកសិកម្ម ប្រទេសថៃ។ ដោយសារប្រទេសថៃមានអាកាសធាតុត្រូពិច និងប្រភេទដំណាំកសិកម្ម (ដូចជាដំឡូងមី បន្លែ ម្ទេស) ស្រដៀងគ្នាបេះបិទទៅនឹងប្រទេសកម្ពុជា លទ្ធផលនៃការសិក្សានេះមានភាពពាក់ព័ន្ធខ្ពស់ និងអាចយកមកអនុវត្តដោយផ្ទាល់នៅកម្ពុជាបាន។
វិធីសាស្រ្តប្រើប្រាស់ភ្នាក់ងារត្រួតពិនិត្យជីវសាស្រ្ត (Biological control) នេះមានសារៈសំខាន់ណាស់សម្រាប់វិស័យកសិកម្មកម្ពុជា ដើម្បីកាត់បន្ថយការប្រើប្រាស់គីមី និងកាត់បន្ថយថ្លៃដើម។
ជារួម ការចិញ្ចឹមបង្កាត់ និងប្រើប្រាស់ Cardiastethus exiguus គឺជាជម្រើសដ៏មានសក្តានុពល ចំណាយតិច និងមានសុវត្ថិភាពខ្ពស់សម្រាប់ការគ្រប់គ្រងសត្វល្អិតចង្រៃនៅកម្ពុជាប្រកបដោយនិរន្តរភាព។
ដើម្បីអនុវត្តតាមការសិក្សានេះ និស្សិតគួរអនុវត្តតាមជំហានខាងក្រោម៖
| ពាក្យបច្ចេកទេស | ការពន្យល់ជាខេមរភាសា (Khmer Explanation) | និយមន័យសាមញ្ញ (Simple Definition) |
|---|---|---|
| Anthocorid predator / Cardiastethus exiguus (សត្វល្អិតចាប់ស៊ីប្រភេទ Anthocorid) | ជាប្រភេទសត្វល្អិតដែលមានប្រយោជន៍ក្នុងវិស័យកសិកម្ម ដោយវាដើរតួជាអ្នកប្រមាញ់ ស៊ីសត្វល្អិតចង្រៃតូចៗ (ដូចជា ចៃភ្លើង ស្រឹងទំពាំងបាយជូរ ឬពីងពាងក្រហម) ជាអាហារ ដែលជួយការពារដំណាំពីការបំផ្លាញ។ | ប្រៀបដូចជាឆ្មាដែលយើងចិញ្ចឹមទុកសម្រាប់ចាប់កណ្តុរក្នុងផ្ទះអញ្ចឹងដែរ។ |
| Biological life table (តារាងជីវិតបែបជីវសាស្រ្ត) | ជាឧបករណ៍ឬតារាងទិន្នន័យដែលអ្នកវិទ្យាសាស្រ្តប្រើដើម្បីកត់ត្រាពីការរស់រានមានជីវិត ការលូតលាស់ និងអត្រាបន្តពូជរបស់សត្វមួយប្រភេទ តាំងពីវាកើតរហូតដល់ងាប់ ដើម្បីវាយតម្លៃពីសក្តានុពលនៃការកើនឡើងចំនួនរបស់វា។ | ដូចជាសៀវភៅជំរឿនប្រជាជន ដែលកត់ត្រាថាមានមនុស្សប៉ុន្មាននាក់កើត ស្លាប់ និងអាយុសង្ឃឹមរស់ប៉ុន្មាននៅក្នុងសហគមន៍មួយ។ |
| Net reproductive rate / Ro (អត្រានៃការកើនឡើងចំនួនពូជសុទ្ធ) | ជារង្វាស់ដែលបង្ហាញពីចំនួនកូនចៅជាមធ្យមដែលសត្វញីមួយក្បាលអាចបង្កើតបានក្នុងមួយជីវិតរបស់វា ដើម្បីជំនួសខ្លួនវានៅជំនាន់បន្ទាប់។ បើ Ro ធំជាង ១ មានន័យថាប្រជាជនសត្វនោះនឹងមានការកើនឡើង។ | ដូចជាការគណនាថាតើមេមាន់មួយក្បាលអាចញាស់កូនបានប៉ុន្មានក្បាលដែលអាចរស់ធំធាត់ទៅបន្តពូជទៀតបាន។ |
| No choice test (ការធ្វើតេស្តដោយមិនឲ្យជ្រើសរើស) | ជាវិធីសាស្រ្តពិសោធន៍មួយដែលគេដាក់សត្វល្អិតចាប់ស៊ីឱ្យនៅជាមួយចំណី (សត្វល្អិតចង្រៃ) តែមួយប្រភេទគត់ ដើម្បីចង់ដឹងថាបើគ្មានជម្រើសផ្សេង តើវាអាចស៊ីចំណីនោះបានកម្រិតណា និងអាចលូតលាស់បានឬទេកាលបើពឹងផ្អែកតែលើចំណីមួយមុខនេះ។ | ដូចជាការដាក់បាយឆាឲ្យក្មេងហូបដោយគ្មានម្ហូបផ្សេង ដើម្បីមើលថាតើគេអាចញ៉ាំបាយឆានោះបានប៉ុន្មានចាន ហើយមានជីវជាតិគ្រប់គ្រាន់ដែរឬទេ។ |
| Dry-film method (វិធីសាស្ត្រសាកល្បងជាតិពុលបន្ទះស្ងួត) | ជាវិធីតេស្តកម្រិតជាតិពុលរបស់ថ្នាំកសិកម្ម ដោយគេលាបថ្នាំលើផ្ទៃកញ្ចក់បំពង់សាកល្បងរហូតដល់ស្ងួត រួចទើបលែងសត្វល្អិតចូលដើម្បីឱ្យវាប៉ះផ្ទាល់នឹងសំណល់ថ្នាំនោះ ដើម្បីវាយតម្លៃថាថ្នាំនោះសម្លាប់សត្វល្អិតមានប្រយោជន៍ឬអត់។ | ដូចជាការលាបថ្នាំពុលលើកម្រាលឥដ្ឋទុកឱ្យស្ងួត រួចឱ្យសត្វដើរពីលើដើម្បីមើលថាវានឹងពុលស្លាប់ឬអត់។ |
| Paurometabola / Gradual metamorphosis (ការផ្លាស់ប្តូររូបរាងបន្តិចម្តងៗ) | ជាប្រភេទនៃវដ្តជីវិតសត្វល្អិតដែលមិនមានដំណាក់កាលជាដង្កូវនាង (Pupa) ទេ ពោលគឺវាញាស់ពីពងមកមានរូបរាងស្រដៀងមេវាទៅហើយ គ្រាន់តែអត់ទាន់មានស្លាប រួចវាលូតលាស់ធំឡើងៗ និងដុះស្លាបនៅពេលពេញវ័យ។ | ប្រៀបដូចជាមនុស្សយើងដែលកើតមកមានដៃមានជើងស្រដៀងមនុស្សចាស់ស្រាប់ គ្រាន់តែតូចហើយចេះតែធំឡើងៗតាមវ័យដោយមិនចាំបាច់ឆ្លងកាត់ការកាឡាខ្លួន។ |
| Thrips palmi (សត្វល្អិតចង្រៃ Thrips palmi / ចៃភ្លើង) | ជាប្រភេទសត្វល្អិតចង្រៃកសិកម្មដ៏គ្រោះថ្នាក់មួយប្រភេទ ដែលមានទំហំតូចល្អិត វាបំផ្លាញដំណាំដោយជញ្ជក់ទាញយករុក្ខទឹករុក្ខជាតិ និងចម្លងវីរុសផ្សេងៗ ធ្វើឱ្យស្លឹកដំណាំរួញ ក្រិន និងខូចខាតទិន្នផលយ៉ាងដំណំ។ | ដូចជាសត្វមូសដែលជញ្ជក់ឈាមយើងនិងចម្លងជំងឺគ្រុនឈាមអញ្ចឹង ប៉ុន្តែសត្វនេះវាជញ្ជក់ទឹកនិងចម្លងមេរោគដល់ដើមរុក្ខជាតិ។ |
អត្ថបទដែលបានបោះពុម្ពនៅលើ KhmerResearch ដែលទាក់ទងនឹងប្រធានបទនេះ៖
ប្រធានបទ និងសំណួរស្រាវជ្រាវដែលទាក់ទងនឹងឯកសារនេះ ដែលអ្នកអាចស្វែងរកបន្ថែម៖
