បញ្ហា (The Problem)៖ ការសិក្សានេះស្វែងរកប្រភេទចៃណាដែលជាអាហារធម្មជាតិស័ក្តិសមបំផុតសម្រាប់ការចិញ្ចឹមពង្រីកពូជអណ្ដើកមាសហ្ស៊ីកហ្សាក (Cheilomenes sexmaculata) ដើម្បីប្រើប្រាស់ជាភ្នាក់ងារគ្រប់គ្រងសត្វល្អិតចង្រៃតាមបែបជីវសាស្ត្រ។
វិធីសាស្ត្រ (The Methodology)៖ ការសិក្សានេះត្រូវបានរៀបចំឡើងនៅក្នុងមន្ទីរពិសោធន៍ដោយប្រើប្រាស់ទម្រង់ចៃដន្យទាំងស្រុង (Completely Randomized Design) ដើម្បីសង្កេតមើលការលូតលាស់ និងការស៊ីចំណីរបស់អណ្ដើកមាស។
លទ្ធផលសំខាន់ៗ (The Verdict)៖
| វិធីសាស្ត្រ (Method) | គុណសម្បត្តិ (Pros) | គុណវិបត្តិ (Cons) | លទ្ធផលគន្លឹះ (Key Result) |
|---|---|---|---|
| Rearing with Myzus persicae diet ការចិញ្ចឹមដោយប្រើចៃប៉េសបៃតង (Myzus persicae) ជាអាហារ |
ធ្វើឱ្យសត្វអណ្ដើកមាសមានរយៈពេលលូតលាស់ខ្លី រហ័សធំ និងមានទំហំដងខ្លួនវែងជាងមុននៅដំណាក់កាលដង្កូវទី២ និងទី៤។ វាក៏ជំរុញឱ្យអណ្ដើកមាសស៊ីចំណីបានច្រើនជាងមុននៅដំណាក់កាលទី៤ ផងដែរ។ | អត្រារស់រានមានជីវិតនៅដំណាក់កាលចុងក្រោយ (ពីដង្កូវទី៣ ដល់ពេញវ័យ) មាននិន្នាការថយចុះបន្តិចបន្តួច បើទោះជាមិនមានភាពខុសគ្នាខ្លាំងខាងស្ថិតិក៏ដោយ។ | រយៈពេលលូតលាស់សរុប ១២.២១ ថ្ងៃ, បរិមាណស៊ីចំណី ៣៩.២៤ ក្បាល (ដង្កូវទី៤), ប្រវែងដងខ្លួន ៦.៣៣ ម.ម (ដង្កូវទី៤)។ |
| Rearing with Aphis fabae diet ការចិញ្ចឹមដោយប្រើចៃសណ្ដែកខ្មៅ (Aphis fabae) ជាអាហារ |
អាចផ្ដល់អត្រារស់រានមានជីវិតបានល្អបង្គួរនៅដំណាក់កាលលូតលាស់ដំបូងៗ និងជាប្រភេទប្រភពអាហារដែលអាចរកបានជាទូទៅលើដំណាំសណ្ដែក។ | អណ្ដើកមាសទាមទាររយៈពេលលូតលាស់យឺតជាង ទំហំដងខ្លួនតូចជាង និងមានអត្រាស៊ីចំណីតិចជាងនៅដំណាក់កាលដង្កូវទី៤។ | រយៈពេលលូតលាស់សរុប ១៥.៣៤ ថ្ងៃ, បរិមាណស៊ីចំណី ៣៦.០០ ក្បាល (ដង្កូវទី៤), ប្រវែងដងខ្លួន ៥.៧៧ ម.ម (ដង្កូវទី៤)។ |
ការចំណាយលើធនធាន (Resource Cost)៖ ការសិក្សានេះទាមទារឧបករណ៍មន្ទីរពិសោធន៍មូលដ្ឋាន និងការរៀបចំបរិស្ថានសមស្របសម្រាប់ការចិញ្ចឹមសត្វល្អិត (Insects rearing)។
ការសិក្សានេះត្រូវបានធ្វើឡើងយ៉ាងតឹងរ៉ឹងនៅក្នុងលក្ខខណ្ឌមន្ទីរពិសោធន៍ក្នុងខេត្ត Cebu ប្រទេសហ្វីលីពីន ដែលមានអាកាសធាតុស្រដៀងនឹងប្រទេសកម្ពុជា។ ទោះជាយ៉ាងណាក៏ដោយ លទ្ធផលអាចនឹងប្រែប្រួលបន្តិចបន្តួចប្រសិនបើអនុវត្តក្នុងលក្ខខណ្ឌចម្ការជាក់ស្ដែង (Field conditions) ពីព្រោះកត្តាអាកាសធាតុប្រែប្រួល និងអន្តរកម្មជាមួយសត្រូវធម្មជាតិផ្សេងៗអាចជះឥទ្ធិពលដល់ការរស់រានរបស់សត្វល្អិត។
វិធីសាស្ត្រនៃការស្រាវជ្រាវដើម្បីចិញ្ចឹមពង្រីកពូជអណ្ដើកមាសសម្រាប់គ្រប់គ្រងសត្វល្អិតតាមបែបជីវសាស្ត្រនេះ មានសក្តានុពលខ្ពស់និងអាចអនុវត្តបាននៅក្នុងបរិបទកសិកម្មនៅកម្ពុជា។
ការប្រើប្រាស់របកគំហើញនេះដើម្បីចិញ្ចឹមពង្រីកពូជ Cheilomenes sexmaculata អាចជួយកសិករកម្ពុជាកាត់បន្ថយការចំណាយលើថ្នាំសម្លាប់សត្វល្អិត កាត់បន្ថយការស៊ាំថ្នាំរបស់សត្វល្អិត និងកាត់បន្ថយផលប៉ះពាល់ដល់បរិស្ថានបានយ៉ាងមានប្រសិទ្ធភាព។
ដើម្បីអនុវត្តតាមការសិក្សានេះ និស្សិតគួរអនុវត្តតាមជំហានខាងក្រោម៖
| ពាក្យបច្ចេកទេស | ការពន្យល់ជាខេមរភាសា (Khmer Explanation) | និយមន័យសាមញ្ញ (Simple Definition) |
|---|---|---|
| Biological control (ការគ្រប់គ្រងតាមបែបជីវសាស្ត្រ) | ការប្រើប្រាស់សត្រូវធម្មជាតិ ដូចជាសត្វល្អិត សត្វរំពា ឬមេរោគ ដើម្បីកាត់បន្ថយ ឬទប់ស្កាត់ចំនួនសត្វល្អិតចង្រៃដែលបំផ្លាញដំណាំ ដោយមិនពឹងផ្អែកលើការបាញ់ថ្នាំពុលគីមីឡើយ។ | ដូចជាការចិញ្ចឹមឆ្មាដើម្បីឱ្យវាជួយចាប់កណ្តុរនៅក្នុងផ្ទះ ដោយមិនបាច់ប្រើថ្នាំបំពុលកណ្ដុរ។ |
| Generalist predator (សត្វរំពាស៊ីចំណីចម្រុះ) | ប្រភេទសត្វរំពាដែលចាប់សត្វដទៃស៊ីជាអាហារដោយមិនរើសមុខ ឬមិនពឹងផ្អែកតែលើសត្វប្រភេទណាមួយជាក់លាក់ឡើយ ដែលធ្វើឱ្យពួកវាអាចសម្របខ្លួនរស់រានបាន ទោះបីជាខ្វះខាតចំណីគោលដៅក៏ដោយ។ | ដូចជាមនុស្សយើងដែលញ៉ាំម្ហូបច្រើនមុខ មិនថាសាច់ បន្លែ ឬត្រី ឱ្យតែអាចបរិភោគបាន មិនមែនតម្រូវឱ្យញ៉ាំតែបាយមួយមុខនោះទេ។ |
| Larval instar (ដំណាក់កាលដង្កូវ) | ដំណាក់កាលលូតលាស់នីមួយៗរបស់សត្វល្អិត (ចន្លោះពេលនៃការសកកម្តងៗ) មុនពេលវាវិវត្តទៅជាសត្វពេញវ័យ។ ក្នុងឯកសារនេះ ដង្កូវអណ្តើកមាសមាន ៤ ដំណាក់កាល។ | ប្រៀបដូចជាថ្នាក់រៀនរបស់កុមារពីថ្នាក់មេត្តេយ្យដល់ថ្នាក់បឋម មុនពេលពួកគេធំពេញវ័យក្លាយជាយុវជន។ |
| Mass rearing (ការចិញ្ចឹមពង្រីកពូជ) | ដំណើរការនៃការចិញ្ចឹមបង្កាត់ពូជសត្វល្អិតដែលមានប្រយោជន៍ក្នុងបរិមាណដ៏ច្រើនសន្ធឹកសន្ធាប់នៅក្នុងមន្ទីរពិសោធន៍ ឬកសិដ្ឋាន ដើម្បីយកទៅលែងក្នុងចម្ការសម្រាប់កម្ចាត់សត្វល្អិតចង្រៃ។ | ដូចជាការបណ្តុះកូនឈើក្នុងថ្នាលឱ្យបានរាប់ពាន់ដើម រួចទើបយកទៅដាំក្នុងព្រៃដើម្បីស្តារព្រៃឈើឡើងវិញយ៉ាងឆាប់រហ័ស។ |
| Aphidophagous (សត្វដែលស៊ីចៃជាអាហារ) | លក្ខណៈរបស់សត្វ (ជាពិសេសសត្វល្អិតដូចជាអណ្ដើកមាស) ដែលមានឯកទេស ឬចូលចិត្តស៊ីសត្វចៃ (aphids) ជាអាហារចម្បងសម្រាប់ការលូតលាស់របស់វា។ | ដូចជាសត្វខ្លាឃ្មុំផេនដា (Panda) ដែលចូលចិត្តស៊ីតែដើមឫស្សីជាអាហារគោលប្រចាំថ្ងៃអញ្ចឹងដែរ។ |
| Herbivory-induced plant volatile compounds (សមាសធាតុសរីរាង្គងាយហើរដែលបញ្ចេញដោយរុក្ខជាតិពេលរងការបំផ្លាញ) | សារធាតុគីមីដែលមានក្លិនងាយហើរ ដែលរុក្ខជាតិបញ្ចេញទៅក្នុងខ្យល់នៅពេលដែលវាត្រូវសត្វល្អិតចង្រៃស៊ីសឹកស្លឹក។ ក្លិននេះដើរតួជាសញ្ញាហៅសត្រូវធម្មជាតិ (ដូចជាអណ្ដើកមាស) ឱ្យមកជួយស៊ីសត្វល្អិតចង្រៃនោះ។ | ដូចជាការចុចកណ្ដឹងបន្លឺសំឡេងប្រកាសអាសន្នហៅប៉ូលិសឱ្យមកជួយ ពេលមានចោរចូលលួចរបស់ក្នុងផ្ទះ។ |
| Completely randomized design (ទម្រង់ពិសោធន៍ចៃដន្យទាំងស្រុង) | វិធីសាស្ត្ររៀបចំការពិសោធន៍ ដោយធ្វើការបែងចែកសំណាក ឬសត្វសាកល្បងទៅក្នុងក្រុមផ្សេងៗគ្នាដោយចៃដន្យបំផុត ដើម្បីធានាថាមិនមានភាពលម្អៀងក្នុងការវាយតម្លៃ និងទាញយកលទ្ធផល។ | ដូចជាការចាប់ឆ្នោតបែងចែកសិស្សជាក្រុមដោយមិនរើសមុខ មិនថាអ្នករៀនពូកែឬខ្សោយ ដើម្បីឱ្យគ្រប់ក្រុមមានភាពយុត្តិធម៌ក្នុងការប្រកួតប្រជែង។ |
អត្ថបទដែលបានបោះពុម្ពនៅលើ KhmerResearch ដែលទាក់ទងនឹងប្រធានបទនេះ៖
ប្រធានបទ និងសំណួរស្រាវជ្រាវដែលទាក់ទងនឹងឯកសារនេះ ដែលអ្នកអាចស្វែងរកបន្ថែម៖
