បញ្ហា (The Problem)៖ ការសិក្សានេះដោះស្រាយបញ្ហានៃការកើនឡើងចំនួនមមាចត្នោត (Nilaparvata lugen) ដែលបំផ្លាញទិន្នផលស្រូវ ដោយវាយតម្លៃលើភាពធន់នៃពូជស្រូវមិនប្រកាន់រដូវផ្សេងៗគ្នា។
វិធីសាស្ត្រ (The Methodology)៖ ការស្រាវជ្រាវនេះត្រូវបានអនុវត្តនៅក្នុងផ្ទះកញ្ចក់ ដោយបែងចែកការសាកល្បងជាពីរលក្ខខណ្ឌ ដើម្បីតាមដានអត្រាកើនឡើង និងរយៈពេលលូតលាស់របស់មមាចត្នោត។
លទ្ធផលសំខាន់ៗ (The Verdict)៖
| វិធីសាស្ត្រ (Method) | គុណសម្បត្តិ (Pros) | គុណវិបត្តិ (Cons) | លទ្ធផលគន្លឹះ (Key Result) |
|---|---|---|---|
| Inoculation with 10 2-day-old nymphs ការចម្លងកូនមមាចត្នោតអាយុ២ថ្ងៃ ចំនួន១០ក្បាល |
ងាយស្រួលក្នុងការគ្រប់គ្រងចំនួនចាប់ផ្តើម និងអាចតាមដានអត្រារស់រានព្រមទាំងការលូតលាស់របស់កូនមមាចទៅជាមមាចពេញវ័យបានច្បាស់លាស់។ | វិធីនេះមិនបានឆ្លុះបញ្ចាំងពីជម្រើសនៃការទម្លាក់ពង (Oviposition preference) របស់មមាចពេញវ័យពីដំបូងឡើយ។ | ចំនួនកូនមមាចជំនាន់ទី២ មានការកើនឡើងខ្ពស់បំផុតលើពូជស្រូវធន់ Suphanburi 90 ដែលបង្ហាញពីការបន្ស៊ាំខ្លួនរបស់សត្វល្អិត។ |
| Inoculation with 1 pair of adults ការចម្លងមមាចត្នោតញីនិងឈ្មោលពេញវ័យ ១គូ |
អនុញ្ញាតឱ្យសង្កេតមើលវដ្តបន្តពូជពេញលេញរបស់មមាចត្នោត ចាប់ពីការទម្លាក់ពងរហូតដល់ការញាស់ជាកូនជំនាន់ថ្មី។ | លទ្ធផលអាចប្រែប្រួលខ្លាំងអាស្រ័យលើសុខភាព និងសមត្ថភាពបន្តពូជរបស់មមាចមួយគូនោះ (Fecundity) ដែលទាមទារការធ្វើកررងច្រើនដង។ | ពូជ Khao Jao Hawm Klawng Luang 1 មានចំនួនកូនមមាចជំនាន់ទី១ និងទី២ កើនឡើងខ្ពស់ជាងគេបំផុត។ |
ការចំណាយលើធនធាន (Resource Cost)៖ ការស្រាវជ្រាវនេះទាមទារការរៀបចំនៅក្នុងផ្ទះកញ្ចក់ដែលមានការគ្រប់គ្រងបរិស្ថានបានល្អ និងពឹងផ្អែកលើធនធានជីវសាស្ត្រមួយចំនួន។
ការសិក្សានេះត្រូវបានធ្វើឡើងនៅក្នុងផ្ទះកញ្ចក់នៃមជ្ឈមណ្ឌលស្រាវជ្រាវស្រូវ Prachinburi ប្រទេសថៃ ក្នុងកំឡុងឆ្នាំ ២០០២-២០០៣ ដែលប្រើប្រាស់ពូជស្រូវរបស់ថៃ។ ទោះបីជាអាកាសធាតុថៃនិងកម្ពុជាស្រដៀងគ្នាក៏ដោយ ប៉ុន្តែលក្ខខណ្ឌក្នុងផ្ទះកញ្ចក់មិនអាចតំណាងឱ្យប្រព័ន្ធអេកូឡូស៊ីក្នុងវាលស្រែជាក់ស្តែងនៅកម្ពុជា ដែលមានបំរែបំរួលអាកាសធាតុ និងសត្រូវធម្មជាតិរបស់មមាចនោះទេ។
វិធីសាស្ត្រក្នុងការវាយតម្លៃភាពធន់នៃពូជស្រូវទល់នឹងមមាចត្នោតនេះ មានសារៈសំខាន់ និងអាចអនុវត្តបានយ៉ាងល្អសម្រាប់វិស័យកសិកម្មនៅកម្ពុជា។
ការយកគំរូតាមការវាយតម្លៃនេះ នឹងជួយឱ្យអ្នកស្រាវជ្រាវកម្ពុជាអាចកំណត់អត្តសញ្ញាណពូជស្រូវដែលធន់ទ្រាំ កាត់បន្ថយការប្រើប្រាស់ថ្នាំគីមី និងធានាបាននូវនិរន្តរភាពទិន្នផលស្រូវ។
ដើម្បីអនុវត្តតាមការសិក្សានេះ និស្សិតគួរអនុវត្តតាមជំហានខាងក្រោម៖
| ពាក្យបច្ចេកទេស | ការពន្យល់ជាខេមរភាសា (Khmer Explanation) | និយមន័យសាមញ្ញ (Simple Definition) |
|---|---|---|
| Brown planthopper (មមាចត្នោត / Nilaparvata lugens) | សត្វល្អិតចង្រៃដ៏គ្រោះថ្នាក់មួយប្រភេទ ដែលជញ្ជក់យកទឹកដមពីដើមស្រូវ ធ្វើឱ្យដើមស្រូវស្ងួតងាប់ (បាតុភូត Hopperburn) និងជាភ្នាក់ងារចម្លងវីរុសបង្កជំងឺក្រិនទៅកាន់ដើមស្រូវ។ | ដូចជាសត្វមូសដែលបឺតឈាមមនុស្ស និងចម្លងជំងឺគ្រុនឈាមអញ្ចឹងដែរ ប៉ុន្តែនេះវាបឺតជញ្ជក់ទឹករុក្ខជាតិពីដើមស្រូវ។ |
| Photoperiod insensitive rice (ស្រូវមិនប្រកាន់រដូវ) | ពូជស្រូវដែលអាចលូតលាស់ ចេញកួរ និងប្រមូលផលបានគ្រប់ពេលវេលាក្នុងឆ្នាំ ដោយមិនពឹងផ្អែកទៅលើការផ្លាស់ប្តូររយៈពេលនៃពន្លឺថ្ងៃ (ថ្ងៃខ្លី ឬថ្ងៃវែង) នោះឡើយ ដែលភាគច្រើនជាស្រូវប្រាំង។ | ដូចជារោងចក្រដែលដំណើរការផលិតបានពេញមួយឆ្នាំ ដោយមិនខ្វល់ថារដូវណាមានពន្លឺថ្ងៃច្រើន ឬតិចនោះទេ។ |
| Nymph (កូនសត្វល្អិត ឬ កូនមមាច) | ដំណាក់កាលលូតលាស់របស់សត្វល្អិត (ដូចជាមមាច) បន្ទាប់ពីញាស់ចេញពីពង មុនពេលប្រែក្លាយជាសត្វពេញវ័យ។ ក្នុងដំណាក់កាលនេះ វាមិនទាន់មានស្លាប និងមិនទាន់អាចបន្តពូជបានទេ។ | ប្រៀបបាននឹងក្មេងជំទង់ដែលកំពុងលូតលាស់ ត្រូវការស៊ីចំណីច្រើន ប៉ុន្តែមិនទាន់ក្លាយជាមនុស្សពេញវ័យដែលអាចមានគ្រួសារបាន។ |
| Gravid female (មមាចញីមានពង) | សត្វល្អិតញីដែលបានឆ្លងកាត់ការបង្កាត់ពូជរួចរាល់ ហើយមានផ្ទុកពងពេញនៅក្នុងពោះ ត្រៀមខ្លួនរួចជាស្រេចដើម្បីទម្លាក់ពងបន្តពូជជំនាន់ក្រោយ។ | ដូចជាស្ត្រីមានផ្ទៃពោះដែលត្រៀមខ្លួននឹងសម្រាលកូនអញ្ចឹងដែរ។ |
| Antimetabolites (សារធាតុប្រឆាំងមេតាប៉ូលីស) | សារធាតុគីមីធម្មជាតិដែលមាននៅក្នុងពូជស្រូវធន់ ដែលមានតួនាទីរារាំងដំណើរការរំលាយអាហារ ឬការស្រូបយកជីវជាតិរបស់សត្វល្អិត ធ្វើឱ្យសត្វល្អិតនោះលូតលាស់យឺត ឬងាប់ដោយសារខ្វះអាហារូបត្ថម្ភ។ | ដូចជាការដាក់ថ្នាំ ឬសារធាតុដែលធ្វើឱ្យយើងញ៉ាំអាហារហើយមិនរំលាយ ធ្វើឱ្យខ្វះជីវជាតិនិងស្គមស្គាំង។ |
| Resistant check (ពូជធន់ស្តង់ដារ) | ពូជស្រូវ (ឧទាហរណ៍ ពូជ Suphanburi 90 ក្នុងការសិក្សានេះ) ដែលគេដឹងច្បាស់ថាមានភាពធន់ទ្រាំខ្លាំងនឹងសត្វល្អិត ហើយត្រូវបានយកមកដាំទន្ទឹមគ្នាដើម្បីធ្វើជារង្វាស់គោល សម្រាប់ប្រៀបធៀបជាមួយពូជសាកល្បងផ្សេងទៀត។ | ដូចជាសិស្សពូកែប្រចាំថ្នាក់ ដែលគ្រូយកធ្វើជាគោលដៅប្រៀបធៀប ដើម្បីវាយតម្លៃសមត្ថភាពសិស្សដទៃទៀត។ |
| Randomized Complete Block design / RCB (ការរចនាប្លុកពេញលេញដោយចៃដន្យ) | វិធីសាស្ត្ររៀបចំការពិសោធន៍ក្នុងវិស័យកសិកម្ម ដោយបែងចែកទីតាំងសាកល្បងជាប្លុក និងចាត់តាំងកម្មវិធីសាកល្បងដោយចៃដន្យក្នុងប្លុកនីមួយៗ ដើម្បីកាត់បន្ថយភាពលម្អៀងដែលបណ្តាលមកពីកត្តាបរិស្ថាន។ | ដូចជាការបែងចែកសិស្សជាក្រុមចម្រុះគ្នាដោយការចាប់ឆ្នោត ដើម្បីធានាថាការប្រកួតប្រជែងមានភាពយុត្តិធម៌ និងមិនលម្អៀង។ |
| DMRT / Duncan's Multiple Range Test (តេស្តស្ថិតិ DMRT) | វិធីសាស្ត្រវិភាគស្ថិតិដែលត្រូវបានប្រើជាទូទៅក្នុងការស្រាវជ្រាវ ដើម្បីប្រៀបធៀបតម្លៃមធ្យមភាគនៃក្រុមសាកល្បងច្រើនជាងពីរ និងកំណត់ថាតើក្រុមណាខ្លះមានភាពខុសគ្នាជាអត្ថន័យស្ថិតិពិតប្រាកដ។ | ដូចជាការប្រើជញ្ជីងដែលមានភាពសុក្រឹតខ្ពស់ថ្លឹងវត្ថុច្រើនដុំ ដើម្បីប្រាប់ឱ្យច្បាស់ថាដុំណាធ្ងន់ជាងគេពិតប្រាកដ ឬមួយគ្រាន់តែប្រហាក់ប្រហែលគ្នា។ |
អត្ថបទដែលបានបោះពុម្ពនៅលើ KhmerResearch ដែលទាក់ទងនឹងប្រធានបទនេះ៖
ប្រធានបទ និងសំណួរស្រាវជ្រាវដែលទាក់ទងនឹងឯកសារនេះ ដែលអ្នកអាចស្វែងរកបន្ថែម៖
