បញ្ហា (The Problem)៖ ឯកសារនេះដោះស្រាយបញ្ហាកង្វះខាតព័ត៌មានស្តីពីបច្ចេកទេសដាំដុះ និងការគ្រប់គ្រងស្មៅអំបោស (Thysanolaena maxima) ដែលជាអនុផលព្រៃឈើដ៏មានតម្លៃសេដ្ឋកិច្ចនៅតំបន់ភ្នំនៃប្រទេសបង់ក្លាដែស។
វិធីសាស្ត្រ (The Methodology)៖ ការសិក្សានេះត្រូវបានអនុវត្តក្នុងរយៈពេល៤ឆ្នាំ ដោយប្រើប្រាស់ការរៀបចំប្លង់ពិសោធន៍បែបចៃដន្យ (Randomized Complete Block Design) ដើម្បីប្រៀបធៀបគម្លាតដាំដុះ។
លទ្ធផលសំខាន់ៗ (The Verdict)៖
| វិធីសាស្ត្រ (Method) | គុណសម្បត្តិ (Pros) | គុណវិបត្តិ (Cons) | លទ្ធផលគន្លឹះ (Key Result) |
|---|---|---|---|
| 1.0 m × 1.0 m spacing (T1) ការដាំដុះដោយប្រើគម្លាត ១,០ ម × ១,០ ម (T1) |
ទទួលបានចំនួនដើមដុះថ្មី (culms) ច្រើននៅឆ្នាំដំបូង និងមានកម្រិតអាសូត (N) សរុបក្នុងដីខ្ពស់បន្ទាប់ពីដាំដុះ។ | ទិន្នផលផ្កាអំបោសស្ងួត និងការលូតលាស់នៃប្រវែងដើមរួមទាំងស្លឹកមានកម្រិតទាបនៅឆ្នាំបន្តបន្ទាប់ បើធៀបនឹងគម្លាតធំជាង។ | ទទួលបានទម្ងន់ស្ងួត ២០៣,៤ គ.ក ក្នុងមួយឡូត៍ (ឆ្នាំទី៤)។ |
| 1.5 m × 1.5 m spacing (T2) ការដាំដុះដោយប្រើគម្លាត ១,៥ ម × ១,៥ ម (T2) |
ទទួលបានទម្ងន់ស្រស់នៃជីវម៉ាស (green weight) ខ្ពស់បំផុតនៅឆ្នាំទី២ និងទី៣។ | ទិន្នផលផ្កាអំបោស ទម្ងន់ស្ងួត និងកម្រិតសារធាតុសរីរាង្គក្នុងដីមិនសូវខ្ពស់ដូចការប្រើគម្លាតធំទូលាយ (T3) ឡើយ។ | ទទួលបានទម្ងន់ស្រស់ខ្ពស់បំផុត ៦៣២,១៥ គ.ក ក្នុងមួយឡូត៍នៅឆ្នាំទី២ ប៉ុន្តែទម្ងន់ស្ងួតបានត្រឹម ១៩៥,៥ គ.ក (ឆ្នាំទី៤)។ |
| 2.0 m × 2.0 m spacing (T3) ការដាំដុះដោយប្រើគម្លាត ២,០ ម × ២,០ ម (T3) |
ផ្តល់ទិន្នផលផ្កាអំបោសអតិបរមា មានការលូតលាស់ដើម និងស្លឹកល្អបំផុត ព្រមទាំងរក្សាបាននូវសារធាតុចិញ្ចឹមក្នុងដី (Ca, Mg, K) កម្រិតខ្ពស់។ | ទាមទារផ្ទៃដីធំទូលាយជាងមុនក្នុងការដាំដុះ និងទទួលបានចំនួនដើមសរុបតិចជាងគេនៅឆ្នាំទី១។ | ផ្តល់ទម្ងន់ស្ងួតខ្ពស់បំផុត ២៤១,៦០ គ.ក ក្នុងមួយឡូត៍ និងចំនួនផ្កាសរុបច្រើនជាងគេនៅឆ្នាំទី៤។ |
ការចំណាយលើធនធាន (Resource Cost)៖ ការដាំដុះស្មៅអំបោសមិនតម្រូវឱ្យមានធនធានបច្ចេកវិទ្យាស្មុគស្មាញទេ ប៉ុន្តែទាមទារនូវកម្លាំងពលកម្មផ្ទាល់ ការរៀបចំដីកសិកម្ម និងសម្ភារៈដាំដុះជាមូលដ្ឋាន។
ការសិក្សានេះត្រូវបានធ្វើឡើងនៅស្ថានីយស្រាវជ្រាវកសិ-រុក្ខកម្ម Keochia ក្នុងតំបន់ភ្នំនៃទីក្រុង Chittagong ប្រទេសបង់ក្លាដែស ដែលមានអាកាសធាតុក្តៅសើម និងមានបរិមាណទឹកភ្លៀងខ្ពស់ (៣០០០-៣២០០ ម.ម)។ ទិន្នន័យនេះផ្តោតជាចម្បងលើដីតំបន់ជម្រាលភ្នំ ដែលមានសារៈសំខាន់ខ្លាំងសម្រាប់ប្រទេសកម្ពុជា ដោយសារយើងមានលក្ខណៈភូមិសាស្ត្រ និងអាកាសធាតុស្រដៀងគ្នានៅតាមតំបន់ខ្ពង់រាប ហើយអាចយកគំរូនេះទៅអនុវត្តដើម្បីជួយដល់សហគមន៍មូលដ្ឋាន។
បច្ចេកទេសនៃការដាំដុះស្មៅអំបោស (Thysanolaena maxima) នេះគឺមានអត្ថប្រយោជន៍ និងអាចអនុវត្តបានយ៉ាងល្អសម្រាប់សហគមន៍នៅតំបន់ខ្ពង់រាបនៃប្រទេសកម្ពុជា។
ការអនុវត្តបច្ចេកទេសគម្លាតដាំដុះឱ្យបានត្រឹមត្រូវ មិនត្រឹមតែជួយបង្កើនទិន្នផលអនុផលព្រៃឈើប៉ុណ្ណោះទេ ថែមទាំងលើកកម្ពស់សេដ្ឋកិច្ចសហគមន៍មូលដ្ឋាន និងនិរន្តរភាពបរិស្ថាននៅកម្ពុជាផងដែរ។
ដើម្បីអនុវត្តតាមការសិក្សានេះ និស្សិតគួរអនុវត្តតាមជំហានខាងក្រោម៖
| ពាក្យបច្ចេកទេស | ការពន្យល់ជាខេមរភាសា (Khmer Explanation) | និយមន័យសាមញ្ញ (Simple Definition) |
|---|---|---|
| Rhizome (មើម ឬឫសក្ដៀង) | គឺជាដើមដែលដុះផ្ដេកនៅក្រោមដី ហើយអាចបែកពន្លក និងឫសថ្មីៗជាបន្តបន្ទាប់ ដែលគេកាត់យកទៅដាំដើម្បីបន្តពូជរុក្ខជាតិដោយមិនបាច់ប្រើគ្រាប់។ | ដូចជាមើមខ្ញី ឬរមៀត ដែលយើងអាចកាត់យកទៅកប់ដីដើម្បីឱ្យវាដុះជាដើមថ្មី។ |
| Panicle (កញ្ចុំផ្កា ឬកួរផ្កា) | គឺជាបណ្ដុំនៃផ្កាដែលដុះបែកមែកធាងចេញពីចុងដើម ដែលនៅក្នុងការដាំស្មៅអំបោស វាគឺជាផ្នែកសំខាន់បំផុតដែលត្រូវប្រមូលផលដើម្បីយកទៅចងធ្វើជាអំបោសបោសផ្ទះ។ | ដូចជាកួរស្រូវ ឬកញ្ចុំផ្កាស្វាយ ដែលមានផ្កាតូចៗជាច្រើនប្រមូលផ្ដុំគ្នានៅចុងមែក។ |
| Propagule (សរីរាង្គបន្តពូជ ឬកូនពូជ) | គឺជាផ្នែកណាមួយនៃរុក្ខជាតិ (មិនថាជាគ្រាប់ មើម ឬមែក) ដែលត្រូវបានគេយកទៅដាំ ឬបណ្ដុះដើម្បីបង្កើតជារុក្ខជាតិថ្មីមួយទៀតនៅក្នុងវដ្តជីវិតរបស់វា។ | ដូចជាគ្រាប់ពូជ ឬដើមដំឡូងមីដែលយើងកាត់យកទៅដាំបន្ត។ |
| Randomized complete block design (ប្លង់ពិសោធន៍ចៃដន្យជាប្លុក) | គឺជាវិធីសាស្ត្ររៀបចំការពិសោធន៍ក្នុងវិស័យកសិកម្ម ដោយបែងចែកទីតាំងដីជាប្លុកៗ ហើយដាក់ការសាកល្បង (ឧទាហរណ៍៖ គម្លាតដាំដុះខុសៗគ្នា) ទៅក្នុងប្លុកនីមួយៗដោយចៃដន្យ ដើម្បីធានាថាលទ្ធផលមិនលម្អៀងដោយសារតែគុណភាពដីខុសគ្នា។ | ដូចជាការចាប់ឆ្នោតបែងចែកសិស្សទៅតាមក្រុមផ្សេងៗគ្នា ដើម្បីឱ្យប្រាកដថាគ្រប់ក្រុមសុទ្ធតែមានសិស្សពូកែ និងខ្សោយចម្រុះគ្នាដោយយុត្តិធម៌។ |
| Culm (ដើមរុក្ខជាតិប្រភេទស្មៅ) | គឺជាតួដើមចម្បងរបស់រុក្ខជាតិអំបូរស្មៅ ឬឫស្សី ដែលជាទូទៅមានលក្ខណៈជាថ្នាំងៗ និងប្រហោងក្នុង ហើយដុះចេញពីមើមក្រោមដី ដើម្បីទ្រទ្រង់ស្លឹក និងកញ្ចុំផ្កានៅខាងលើ។ | ដូចជាដើមឫស្សី ឬដើមអំពៅ ដែលមានថ្នាំងៗ និងដុះត្រង់ឡើងលើ។ |
អត្ថបទដែលបានបោះពុម្ពនៅលើ KhmerResearch ដែលទាក់ទងនឹងប្រធានបទនេះ៖
ប្រធានបទ និងសំណួរស្រាវជ្រាវដែលទាក់ទងនឹងឯកសារនេះ ដែលអ្នកអាចស្វែងរកបន្ថែម៖
