បញ្ហា (The Problem)៖ ការបង្កាត់ពូជតាមធម្មជាតិនៃពូជផ្កាពពាលខែទូទៅ (Butterfly pea) ដោយសត្វល្អិត បណ្តាលឱ្យមានការលាយឡំហ្សែន ដែលធ្វើឱ្យទិន្នផល លក្ខណៈផ្កា និងកម្រិតសារធាតុអង់តូស៊ីយ៉ានីន (Anthocyanin) មិនមានស្ថិរភាព។
វិធីសាស្ត្រ (The Methodology)៖ ការសិក្សានេះបានប្រើប្រាស់វិធីសាស្ត្រជ្រើសរើសពូជសុទ្ធពីប្រជាសាស្ត្រចម្រុះ ដើម្បីកំណត់ និងវាយតម្លៃពូជផ្កាពពាលខែធៀបនឹងពូជទូទៅ ក្នុងគោលបំណងបង្កើនទិន្នផល និងគុណភាព។
លទ្ធផលសំខាន់ៗ (The Verdict)៖
| វិធីសាស្ត្រ (Method) | គុណសម្បត្តិ (Pros) | គុណវិបត្តិ (Cons) | លទ្ធផលគន្លឹះ (Key Result) |
|---|---|---|---|
| Pure Line Selection: Line 7-1-16 ការជ្រើសរើសពូជសុទ្ធ៖ ពូជលេខ 7-1-16 |
ផ្តល់ទិន្នផលផ្កាស្រស់ខ្ពស់ជាងគេបំផុត ផ្កាធំមាន៥ស្រទាប់ស្រស់ស្អាត និងអាចប្រមូលផលបានលឿនជាងពូជទូទៅ។ | បរិមាណសារធាតុអង់តូស៊ីយ៉ានីន (Anthocyanin) ទាបជាងពូជជ្រើសរើសផ្សេងទៀតបន្តិច ប៉ុន្តែនៅតែមានកម្រិតខ្ពស់ជាងពូជទូទៅ។ | ផ្តល់ទិន្នផលផ្កាស្រស់ ១.៦៣៩ គ.ក្រ/រ៉ៃ និងប្រើពេលត្រឹមតែ ៣៤ថ្ងៃដើម្បីប្រមូលផលដំបូង។ នៅវាលកសិករអាចផ្តល់ទិន្នផលដល់ ២.៦០៥ គ.ក្រ/រ៉ៃ។ |
| Pure Line Selection: Line 13 ការជ្រើសរើសពូជសុទ្ធ៖ ពូជលេខ 13 |
ផ្តល់បរិមាណសារធាតុអង់តូស៊ីយ៉ានីនខ្ពស់ខ្លាំងស័ក្តិសមបំផុតសម្រាប់ការកែច្នៃ និងមានផ្កា៥ស្រទាប់។ | ទិន្នផលផ្កាស្រស់ទាបជាងពូជ 7-1-16 និងត្រូវការពេលយូរជាងបន្តិចដើម្បីអាចចាប់ផ្តើមប្រមូលផលដំបូង (៣៧ថ្ងៃ)។ | ផ្តល់កម្រិតអង់តូស៊ីយ៉ានីន ៧៤,០ មីលីក្រាម ក្នុង១០០ក្រាមនៃផ្កាស្រស់ និងទិន្នផលផ្កាស្រស់ ១.១៥០ គ.ក្រ/រ៉ៃ។ |
| Common Cultivar (Control) ពូជផ្កាពពាលខែទូទៅ (ពូជត្រួតពិនិត្យ) |
ងាយស្រួលរកបានទូទៅ មានការលូតលាស់និងបង្កាត់លម្អងតាមបែបធម្មជាតិ។ | ទិន្នផលទាប លក្ខណៈផ្កាមិនសូវល្អ (ត្រួតស៊ីគ្នា៤-៥ស្រទាប់) និងមានបរិមាណសារធាតុអង់តូស៊ីយ៉ានីនទាបដោយសារហ្សែនមិនសុទ្ធ។ | ទិន្នផលផ្កាស្រស់ ១.១៤៤ គ.ក្រ/រ៉ៃ និងកម្រិតអង់តូស៊ីយ៉ានីនត្រឹមតែ ៦៦,៥ មីលីក្រាម/១០០ក្រាម។ |
ការចំណាយលើធនធាន (Resource Cost)៖ ការស្រាវជ្រាវនេះទាមទារធនធានកសិកម្មជាមូលដ្ឋាន ពេលវេលាបង្កាត់និងជ្រើសរើសច្រើនឆ្នាំ ព្រមទាំងឧបករណ៍មន្ទីរពិសោធន៍សម្រាប់វិភាគកម្រិតសារធាតុគីមី និង DNA។
ការសិក្សានេះត្រូវបានអនុវត្តនៅប្រទេសថៃ (មជ្ឈមណ្ឌលស្រាវជ្រាវកសិកម្ម Phichit និងកសិដ្ឋាននៅខេត្ត Ang Thong) ដោយប្រើប្រាស់ពូជផ្កាពពាលខែដែលប្រមូលពីក្នុងស្រុក។ លក្ខខណ្ឌអាកាសធាតុ កសិរុក្ខកម្ម និងដីនៅតំបន់ទាំងនេះមានភាពស្រដៀងគ្នាខ្លាំងទៅនឹងប្រទេសកម្ពុជា ដែលធ្វើឱ្យលទ្ធផលនៃការជ្រើសរើសពូជនេះមានសក្តានុពលខ្ពស់អាចយកមកសាកល្បង ឬអនុវត្តផ្ទាល់នៅកម្ពុជាបាន។ ទោះជាយ៉ាងណាក៏ដោយ កម្ពុជាគួរធ្វើការសាកល្បងសម្របខ្លួន (Adaptation trial) ជាមុនសិន។
លទ្ធផលនៃការបង្កាត់ និងជ្រើសរើសពូជផ្កាពពាលខែនេះ មានសារៈសំខាន់ និងអាចយកមកអនុវត្តបានយ៉ាងល្អសម្រាប់វិស័យកសិកម្ម និងការកែច្នៃនៅកម្ពុជា។
ជារួម ការនាំយកឬអភិវឌ្ឍពូជផ្កាពពាលខែដែលមានទិន្នផលខ្ពស់ និងសម្បូរសារធាតុចិញ្ចឹម នឹងជួយបង្កើនប្រាក់ចំណូលដល់កសិករ និងជំរុញការកែច្នៃផលិតផលធម្មជាតិដែលមានតម្លៃបន្ថែមខ្ពស់នៅកម្ពុជា។
ដើម្បីអនុវត្តតាមការសិក្សានេះ និស្សិតគួរអនុវត្តតាមជំហានខាងក្រោម៖
| ពាក្យបច្ចេកទេស | ការពន្យល់ជាខេមរភាសា (Khmer Explanation) | និយមន័យសាមញ្ញ (Simple Definition) |
|---|---|---|
| pure line selection (ការជ្រើសរើសពូជសុទ្ធ) | ជាវិធីសាស្ត្របង្កាត់ពូជរុក្ខជាតិ ដោយយករុក្ខជាតិដែលមានលក្ខណៈល្អឥតខ្ចោះ (ដូចជាទិន្នផលខ្ពស់ ឬធន់នឹងជំងឺ) មកបង្កាត់លម្អងដោយខ្លួនឯងបន្តបន្ទាប់គ្នាជាច្រើនជំនាន់ រហូតដល់ទទួលបានពូជដែលមានហ្សែនស្ថិរភាព និងមិនប្រែប្រួលនៅជំនាន់ក្រោយៗទៀត។ | ដូចជាការចម្រាញ់យករ៉ែពិតៗចេញពីដីច្រោះច្រើនដង ដើម្បីទទួលបានមាសសុទ្ធដែលគ្មានលាយឡំជាតិដទៃ។ |
| anthocyanin (សារធាតុអង់តូស៊ីយ៉ានីន) | គឺជាសារធាតុពណ៌ធម្មជាតិដែលអាចរលាយក្នុងទឹក មាននៅក្នុងរុក្ខជាតិផ្តល់នូវពណ៌ក្រហម ស្វាយ ឬខៀវកាប់ិត ដែលដើរតួជាសារធាតុប្រឆាំងអុកស៊ីតកម្មដ៏មានប្រយោជន៍ និងត្រូវបានប្រើប្រាស់ទូលំទូលាយជាល័ក្ខពណ៌អាហារ ឬក្នុងឧស្សាហកម្មគ្រឿងសម្អាង។ | ដូចជាទឹកថ្នាំពណ៌ធម្មជាតិដែលរុក្ខជាតិបង្កើតឡើងដើម្បីការពារខ្លួនពីកម្តៅថ្ងៃខ្លាំង ហើយថែមទាំងជាវីតាមីនដ៏ល្អសម្រាប់សុខភាពមនុស្ស។ |
| randomized complete block design (RCB) (ប្លង់សាកល្បងដោយចៃដន្យនៅក្នុងប្លុកពេញលេញ) | ជាទម្រង់នៃការរៀបចំប្លង់ស្រាវជ្រាវកសិកម្ម ដែលគេបែងចែកដីជាកន្លែងៗ (ប្លុក) ហើយដាំពូជដំណាំផ្សេងៗគ្នាដោយចាប់ឆ្នោតដាក់ដោយចៃដន្យក្នុងប្លុកនីមួយៗ ដើម្បីកាត់បន្ថយភាពលម្អៀងដែលបណ្តាលមកពីគុណភាពដីមិនស្មើគ្នា។ | ដូចជាការបែងចែកសិស្សជាក្រុមៗដោយការចាប់ឆ្នោត ដើម្បីធានាថាការប្រកួតប្រជែងមានភាពយុត្តិធម៌ និងមិនមានក្រុមណាមួយទទួលបានអត្ថប្រយោជន៍ជាងគេដោយសារទីតាំងអង្គុយ។ |
| ISSR-Touchdown PCR technique (បច្ចេកទេស ISSR-Touchdown PCR) | គឺជាបច្ចេកទេសម៉ូលេគុលជីវសាស្ត្រមួយប្រភេទដែលប្រើសម្រាប់ថតចម្លង និងបង្កើនចំនួនសរសៃ DNA ដើម្បីស្វែងរកកូដហ្សែនរបស់រុក្ខជាតិ សម្រាប់យកទៅវិភាគរកមើលភាពខុសគ្នា ឬភាពស្រដៀងគ្នានៃប្រវត្តិហ្សែនរវាងពូជរុក្ខជាតិនីមួយៗ។ | ដូចជាការប្រើម៉ាស៊ីនថតចម្លង (Photocopy) និងកែវពង្រីក ដើម្បីពង្រីកកូដសម្ងាត់តូចៗនៅលើប្លង់មេរបស់រុក្ខជាតិ ឱ្យយើងអាចមើលឃើញនិងប្រៀបធៀបគ្នាយ៉ាងច្បាស់។ |
| self-pollination (ការបង្កាត់លម្អងដោយខ្លួនឯង) | ជាដំណើរការបន្តពូជរបស់រុក្ខជាតិ ដែលលម្អងឈ្មោលធ្លាក់ទៅលើកេសរញីរបស់ផ្កាដដែល ឬផ្កាផ្សេងទៀតនៅលើដើមតែមួយ ដើម្បីរក្សាភាពសុទ្ធនៃហ្សែនដើមមិនឱ្យប្រែប្រួល។ | ដូចជាការថតចម្លងឯកសារដើមដោយខ្លួនឯង ដើម្បីរក្សាព័ត៌មានឱ្យនៅដដែល១០០% ដោយមិនឱ្យមានការកែប្រែពីអ្នកដទៃ។ |
| out crossing (ការបង្កាត់កាត់តាមធម្មជាតិ) | ជាដំណើរការដែលសត្វល្អិត (ដូចជាឃ្មុំ) ឬខ្យល់ នាំយកលម្អងពីដើមមួយទៅបង្កាត់ជាមួយកេសរញីរបស់ដើមមួយទៀត ដែលធ្វើឱ្យកូនរុក្ខជាតិជំនាន់ក្រោយមានការលាយឡំហ្សែន (Heterogeneous) និងមានលក្ខណៈមិនដូចដើមមេ។ | ដូចជាការយកទឹកថ្នាំពណ៌ផ្សេងគ្នាមកលាយបញ្ចូលគ្នា បង្កើតបានជាពណ៌ថ្មីមួយទៀតដែលមិនដូចពណ៌ដើម។ |
| Dendrogram (ដង់ដ្រូក្រាម / គំនូសតាងមែកធាង) | ជាគំនូសតាងមានរាងដូចមែកធាង ដែលអ្នកវិទ្យាសាស្ត្រគូរឡើងដើម្បីបង្ហាញពីទំនាក់ទំនង និងកម្រិតនៃភាពជិតស្និទ្ធនៃហ្សែនរវាងពូជរុក្ខជាតិ ឬសត្វផ្សេងៗគ្នា ដោយផ្អែកលើទិន្នន័យវិភាគ DNA។ | ដូចជាគំនូសតាងពង្សាវតារគ្រួសារ ដែលបង្ហាញយ៉ាងច្បាស់ថានរណាមានជាប់សាច់ឈាមជិតស្និទ្ធនឹងនរណាជាងគេ។ |
អត្ថបទដែលបានបោះពុម្ពនៅលើ KhmerResearch ដែលទាក់ទងនឹងប្រធានបទនេះ៖
ប្រធានបទ និងសំណួរស្រាវជ្រាវដែលទាក់ទងនឹងឯកសារនេះ ដែលអ្នកអាចស្វែងរកបន្ថែម៖
