បញ្ហា (The Problem)៖ ឯកសារនេះបង្ហាញពីការស្រាវជ្រាវ និងការអភិវឌ្ឍពូជសណ្តែកបាយខ្មៅ (Blackgram) ថ្មីមួយប្រភេទដែលផ្តល់ទិន្នផលខ្ពស់ និងស័ក្តិសមបំផុតសម្រាប់ការបណ្តុះជាសណ្តែកបណ្តុះ ដើម្បីឆ្លើយតបទៅនឹងតម្រូវការទីផ្សារ និងកសិករ។
វិធីសាស្ត្រ (The Methodology)៖ ការសិក្សាត្រូវបានធ្វើឡើងតាមរយៈការបង្កាត់ពូជ ការវាយតម្លៃទិន្នផលនៅតាមស្ថានីយ៍ពិសោធន៍ និងការសាកល្បងផ្ទាល់នៅលើចម្ការកសិករ។
លទ្ធផលសំខាន់ៗ (The Verdict)៖
| វិធីសាស្ត្រ (Method) | គុណសម្បត្តិ (Pros) | គុណវិបត្តិ (Cons) | លទ្ធផលគន្លឹះ (Key Result) |
|---|---|---|---|
| Chai Nat 80 (New Blackgram Variety) ពូជសណ្តែកបាយខ្មៅ Chai Nat 80 (ពូជថ្មី) |
ផ្តល់ទិន្នផលខ្ពស់ គ្រាប់ធំ និងដើមឈរត្រង់គ្មានរោមដែលធ្វើឱ្យងាយស្រួលប្រមូលផល។ ផ្តល់សមាមាត្រសណ្តែកបណ្តុះខ្ពស់ មានរសជាតិឆ្ងាញ់ ស្រួយ និងគ្មានក្លិនឆ្អាប។ | ទោះបីជាផ្តល់ទិន្នផលខ្ពស់ ប៉ុន្តែអាចតម្រូវឱ្យមានការគ្រប់គ្រងទឹកបានល្អនៅរដូវប្រាំង ដើម្បីទទួលបានទិន្នផលអតិបរមា ជៀសវាងការខូចខាតគ្រាប់ពូជ។ | ទិន្នផលមធ្យម ២៥០ គ.ក្រ/រ៉ៃ (ខ្ពស់ជាង ១៤%), សមាមាត្របណ្តុះ ១:៦, ទម្ងន់ ៥៧.៥ ក្រាម/១០០០គ្រាប់។ |
| Phitsanuloke 2 (Standard Recommended Variety) ពូជសណ្តែកបាយខ្មៅ Phitsanuloke 2 (ពូជស្តង់ដារ) |
ជាពូជស្តង់ដារដែលត្រូវបានណែនាំ និងប្រើប្រាស់ជាទូទៅនាពេលកន្លងមក ដែលអាចសម្របខ្លួនបានក្នុងលក្ខខណ្ឌបរិស្ថានទូទៅ។ | មានលក្ខណៈដើមវារ និងមានរោមលើស្លឹកនិងផ្លែដែលធ្វើឱ្យពិបាកប្រមូលផល។ សណ្តែកបណ្តុះមានក្លិនឆ្អាប និងផ្តល់សមាមាត្របណ្តុះទាបជាង។ | ទិន្នផលមធ្យម ២២០ គ.ក្រ/រ៉ៃ, សមាមាត្របណ្តុះ ១:៥, ទម្ងន់ ៥១.៧ ក្រាម/១០០០គ្រាប់។ |
ការចំណាយលើធនធាន (Resource Cost)៖ ការស្រាវជ្រាវនេះមិនតម្រូវឱ្យមានបច្ចេកវិទ្យាស្មុគស្មាញឡើយ ប៉ុន្តែទាមទារធនធានកសិកម្មជាមូលដ្ឋាន ស្ថានីយ៍ពិសោធន៍ និងកិច្ចសហការជាមួយកសិករ។
ការសិក្សានេះត្រូវបានអនុវត្តយ៉ាងទូលំទូលាយនៅតាមខេត្តជាច្រើននៅភាគកណ្តាល និងភាគខាងជើងនៃប្រទេសថៃ (ដូចជា Chai Nat, Phetchabun, Nakhon Sawan) ចាប់ពីឆ្នាំ ១៩៩៥ ដល់ ២០០០ ដោយមានទាំងការសាកល្បងនៅស្ថានីយ៍ និងក្នុងចម្ការកសិករផ្ទាល់។ ទោះបីជាទិន្នន័យមានប្រភពមកពីប្រទេសថៃក៏ដោយ ប៉ុន្តែលក្ខខណ្ឌអាកាសធាតុ និងប្រភេទដីនៅក្នុងតំបន់ទាំងនោះមានភាពស្រដៀងគ្នាខ្លាំងទៅនឹងតំបន់ពាយ័ព្យនៃប្រទេសកម្ពុជា ដែលធ្វើឱ្យលទ្ធផលនេះអាចយកមកអនុវត្តបានយ៉ាងមានប្រសិទ្ធភាព។
ពូជ Chai Nat 80 នេះមានសក្តានុពលខ្ពស់ណាស់សម្រាប់វិស័យកសិកម្មនៅប្រទេសកម្ពុជា ជាពិសេសសម្រាប់ការដាំដុះដើម្បីផ្គត់ផ្គង់ទីផ្សារសណ្តែកបណ្តុះ។
ការណែនាំពូជសណ្តែកបាយខ្មៅដែលមានលក្ខណៈសម្បត្តិដូច Chai Nat 80 មកកាន់កម្ពុជា នឹងជួយបង្កើនប្រសិទ្ធភាពផលិតកម្ម លើកកម្ពស់ជីវភាពកសិករ និងឆ្លើយតបនឹងតម្រូវការទីផ្សារម្ហូបអាហារបានយ៉ាងប្រសើរ។
ដើម្បីអនុវត្តតាមការសិក្សានេះ និស្សិតគួរអនុវត្តតាមជំហានខាងក្រោម៖
| ពាក្យបច្ចេកទេស | ការពន្យល់ជាខេមរភាសា (Khmer Explanation) | និយមន័យសាមញ្ញ (Simple Definition) |
|---|---|---|
| Blackgram / Vigna mungo (សណ្តែកបាយខ្មៅ) | ជាប្រភេទសណ្តែកម្យ៉ាងដែលមានលក្ខណៈរូបសាស្ត្រស្រដៀងសណ្តែកបាយ ប៉ុន្តែមានសំបកពណ៌ខ្មៅ។ នៅក្នុងវិស័យកសិកម្ម គេនិយមដាំវាដើម្បីយកគ្រាប់ទៅបណ្តុះជាសណ្តែកបណ្តុះ ព្រោះវាផ្តល់ទិន្នផលបណ្តុះខ្ពស់ និងមានភាពស្រួយឆ្ងាញ់ជាងសណ្តែកធម្មតា។ | ដូចជាសណ្តែកបាយធម្មតាដែរ ប៉ុន្តែវាពាក់អាវពណ៌ខ្មៅ ហើយពេលយកទៅបណ្តុះ វាលូតលាស់បានធំល្អ និងស្រួយឆ្ងាញ់ជាង។ |
| Randomized Complete Block / RCB (ចំណាត់ប្លុកដោយចៃដន្យ) | ជាប្លង់ពិសោធន៍ក្នុងវិស័យក្សេត្រសាស្ត្រ ដែលគេបែងចែកដីជាប្លុកតូចៗ ហើយនៅក្នុងប្លុកនីមួយៗគេរៀបចំការដាំពូជសណ្តែកខុសៗគ្នាដោយការចាប់ឆ្នោតចៃដន្យ ដើម្បីលុបបំបាត់ភាពលម្អៀងដែលបណ្តាលមកពីគុណភាពដីមិនស្មើគ្នា។ | ដូចជាការចែកសិស្សចម្រុះកម្រិតចូលក្នុងក្រុមផ្សេងៗគ្នាដោយចាប់ឆ្នោត ដើម្បីឱ្យការប្រកួតប្រជែងរវាងក្រុមមានភាពយុត្តិធម៌ មិនមែនឈ្នះដោយសារក្រុមនោះមានសិស្សពូកែស្រាប់។ |
| Stability parameters (ប៉ារ៉ាម៉ែត្រស្ថិរភាពទិន្នផល) | គឺជារង្វាស់គណិតវិទ្យា (តាមវិធីសាស្ត្ររបស់ Eberhart និង Russell) ដើម្បីវាយតម្លៃថា តើពូជដំណាំមួយអាចរក្សាទិន្នផលបានថេរកម្រិតណា នៅពេលយកទៅដាំក្នុងលក្ខខណ្ឌអាកាសធាតុ និងតំបន់ដីខុសៗគ្នាជាច្រើនកន្លែង។ | ដូចជារថយន្តប្រភេទ Off-road ដែលអាចបើកបរបានយ៉ាងរលូនទោះជាលើផ្លូវកៅស៊ូ ឬផ្លូវលំរដិបរដុប ដោយមិនងាយរអាក់រអួលតាមស្ថានភាពផ្លូវ។ |
| Colletotrichum truncatum / Anthracnose (មេរោគផ្សិត Colletotrichum truncatum / ជំងឺអង់ត្រាក់ណូស) | ជាប្រភេទមេរោគផ្សិតម្យ៉ាងដែលបង្កឱ្យមានជំងឺអង់ត្រាក់ណូសលើដំណាំសណ្តែក ដោយវាបំផ្លាញកោសិការុក្ខជាតិ បង្កើតជាស្នាមអុចៗពណ៌ត្នោត ឬខ្មៅនៅលើស្លឹក ដើម និងផ្លែ ដែលនាំឱ្យរុក្ខជាតិងាប់ ឬធ្លាក់ចុះទិន្នផលយ៉ាងខ្លាំង។ | ដូចជាជំងឺកមរមាស់ ឬដំបៅដែលកើតលើស្បែកមនុស្ស ធ្វើឱ្យស្បែកខូចខាតរាលដាល ដូចគ្នានឹងស្លឹកសណ្តែកដែលត្រូវផ្សិតនេះស៊ីរហូតដល់ធ្លុះធ្លាយ។ |
| Disease Index / DI (សន្ទស្សន៍ជំងឺ) | ជារូបមន្តគណនាដែលអ្នកស្រាវជ្រាវប្រើដើម្បីវាយតម្លៃកម្រិតនៃភាពធ្ងន់ធ្ងរនៃការឆ្លងជំងឺលើរុក្ខជាតិ ដោយគិតបញ្ចូលគ្នានូវចំនួនស្លឹកដែលឆ្លងជំងឺ និងទំហំនៃផ្ទៃស្លឹកដែលខូចខាត ដើម្បីផ្តល់ជាពិន្ទុរួមមួយ។ | ដូចជាកាតពិន្ទុសុខភាព ដែលគ្រូពេទ្យវាយតម្លៃពីកម្រិតភាពធ្ងន់ធ្ងរនៃជំងឺរបស់អ្នកជំងឺ ដើម្បីដឹងថាតើគាត់ឈឺធ្ងន់កម្រិតណា។ |
| Seed-to-sprout ratio (សមាមាត្រគ្រាប់ពូជទៅនឹងសណ្តែកបណ្តុះ) | គឺជាការវាស់វែងប្រសិទ្ធភាពសេដ្ឋកិច្ចនៃការបណ្តុះសណ្តែក ដោយប្រៀបធៀបទម្ងន់នៃសណ្តែកបណ្តុះដែលប្រមូលបាន ទៅនឹងទម្ងន់គ្រាប់ពូជស្ងួតដែលបានប្រើប្រាស់ដំបូង (ឧទាហរណ៍ អត្រា ១:៦ មានន័យថា គ្រាប់ពូជ ១គីឡូក្រាម អាចបណ្តុះបានសណ្តែកបណ្តុះ ៦គីឡូក្រាម)។ | ដូចជាការយកប្រាក់ ១ដុល្លារ ទៅវិនិយោគទិញទំនិញលក់បន្ត ហើយទទួលបានប្រាក់ចំណូលមកវិញ ៦ដុល្លារអញ្ចឹងដែរ។ |
| Hypocotyl (ដើមកំណើត ឬដើមខាងក្រោមស្លឹកសេក) | គឺជាផ្នែកនៃដើមរបស់កូនរុក្ខជាតិដែលទើបនឹងដុះពន្លកចេញពីគ្រាប់ ស្ថិតនៅចន្លោះឫស និងស្លឹកដំបូង (cotyledons)។ នៅក្នុងបរិបទនៃសណ្តែកបណ្តុះ ផ្នែក Hypocotyl នេះហើយគឺជាតួដើមសពណ៌ស ដែលយើងតែងតែយកមកបរិភោគ។ | ដូចជាដងខ្លួនរបស់ទារកដែលទើបតែកើត តភ្ជាប់ចន្លោះក្បាល (ស្លឹក) និងជើង (ឫស)។ |
| Leaf pubescence (រោមលើស្លឹក) | គឺជាលក្ខណៈរូបសាស្ត្ររបស់រុក្ខជាតិដែលបញ្ចេញរោមល្អិតៗដុះនៅលើផ្ទៃស្លឹក ដើម ឬផ្លែ។ រោមទាំងនេះជួយការពាររុក្ខជាតិពីសត្វល្អិត និងការបាត់បង់ជាតិទឹក ប៉ុន្តែសម្រាប់ពូជសណ្តែកខ្លះ ការគ្មានរោម (Glabrous) គឺផ្តល់ភាពងាយស្រួលដល់កសិករក្នុងការប្រមូលផលដោយមិនរមាស់។ | ដូចជារោមនៅលើផ្លែគីវី ឬស្លឹកល្ពៅ ដែលជួយការពារវាពីសត្វល្អិត ប៉ុន្តែអាចធ្វើឱ្យយើងរមាស់បើយើងប៉ះវាដោយផ្ទាល់។ |
អត្ថបទដែលបានបោះពុម្ពនៅលើ KhmerResearch ដែលទាក់ទងនឹងប្រធានបទនេះ៖
ប្រធានបទ និងសំណួរស្រាវជ្រាវដែលទាក់ទងនឹងឯកសារនេះ ដែលអ្នកអាចស្វែងរកបន្ថែម៖
