បញ្ហា (The Problem)៖ ឯកសារនេះដោះស្រាយបញ្ហានៃការស្វែងរកវិធីសាស្ត្រប្រើប្រាស់ជីដែលស័ក្តិសម និងមានប្រសិទ្ធភាពសេដ្ឋកិច្ចបំផុត (ជីគីមី ជីស្រស់ និងជីលាមកសត្វ) ដើម្បីបង្កើនទิน្នផលដំឡូងមីក្នុងលក្ខខណ្ឌដីខុសៗគ្នា។
វិធីសាស្ត្រ (The Methodology)៖ ការស្រាវជ្រាវនេះត្រូវបានធ្វើឡើងតាមរយៈការពិសោធន៍ប្រៀបធៀបការប្រើប្រាស់ជីផ្សេងៗគ្នានៅលើទីតាំងដីពីរប្រភេទខុសគ្នា ដោយធ្វើការវាស់វែងទិន្នផល និងការវិភាគតម្លៃសេដ្ឋកិច្ច។
លទ្ធផលសំខាន់ៗ (The Verdict)៖
| វិធីសាស្ត្រ (Method) | គុណសម្បត្តិ (Pros) | គុណវិបត្តិ (Cons) | លទ្ធផលគន្លឹះ (Key Result) |
|---|---|---|---|
| Chemical Fertilizer Alone ការប្រើប្រាស់ជីគីមីតែមួយមុខ (រូបមន្ត 8-8-8) |
ផ្តល់ទិន្នផលលឿន និងមានប្រសិទ្ធភាពសេដ្ឋកិច្ចខ្ពស់បំផុត (V/C ខ្ពស់) សម្រាប់ដីដែលមានជីជាតិស្រាប់ និងស្រោះទឹកល្អ។ | មិនជួយកែលម្អរចនាសម្ព័ន្ធដីរយៈពេលវែង ហើយអាចកាត់បន្ថយគុណភាពដីបើប្រើប្រាស់យូរដោយគ្មានការបន្ថែមជីសរីរាង្គ។ | នៅស្ថានីយ Roi Et (ដីល្អ) ទិន្នផលកើនឡើងខ្ពស់ ដោយមានអត្រាប្រាក់ចំណេញធៀបនឹងការចំណាយ (V/C Ratio) ស្មើនឹង ១.៩០ ដែលជាកម្រិតចំណេញខ្ពស់បំផុតនៃការពិសោធន៍នៅទីនោះ។ |
| Chemical Fertilizer + Green Manure ការប្រើប្រាស់ជីគីមី រួមផ្សំជាមួយជីស្រស់ (ដាំរុក្ខជាតិ Sunnhemp គ្របដី) |
ជួយកែលម្អរចនាសម្ព័ន្ធដី (Soil amelioration) បន្ថែមសារធាតុសរីរាង្គ និងជួយរក្សាសំណើម ដែលស័ក្តិសមបំផុតសម្រាប់កែលម្អដីខ្សោះជីជាតិ។ | ទាមទារការចំណាយពេលដាំដុះ និងពលកម្មបន្ថែម ដែលធ្វើឱ្យអត្រាចំណេញ (V/C) ទាបជាងការប្រើជីគីមីតែមួយមុខបន្តិចក្នុងរយៈពេលខ្លី។ | នៅស្ថានីយ Ubon (ដីខ្សោះជីជាតិ) ការប្រើប្រាស់រួមគ្នានេះជួយកែលម្អគុណភាពដី និងផ្តល់អត្រាចំណេញ V/C ស្មើនឹង ១.៧៧ ដែលធានាបាននូវភាពចំណេញធៀបនឹងការចំណាយលើផលិតកម្មបន្ថែម។ |
| Chemical Fertilizer + Farmyard Manure ការប្រើប្រាស់ជីគីមី រួមផ្សំជាមួយជីលាមកសត្វ (អត្រា ៥០០គ.ក្រ/រ៉ៃ) |
ផ្តល់សារធាតុចិញ្ចឹមភ្លាមៗផង និងជួយកែលម្អគុណភាពដីដោយសារធាតុសរីរាង្គផង ស័ក្តិសមសម្រាប់ដីល្បាយខ្សាច់ដែលត្រូវការការថែទាំ។ | ជីលាមកសត្វអាចមានតម្លៃខ្ពស់ មានស្មៅចង្រៃ ឬពិបាកស្វែងរកក្នុងបរិមាណច្រើនសម្រាប់ការដាំដុះទ្រង់ទ្រាយធំ។ | ទទួលបានអត្រាប្រាក់ចំណេញ (V/C) ខ្ពស់បំផុតរហូតដល់ ២.៤១ នៅស្ថានីយដីខ្សោះជីជាតិ (Ubon)។ |
ការចំណាយលើធនធាន (Resource Cost)៖ ការអនុវត្តវិធីសាស្ត្រនេះទាមទារនូវធនធានមូលដ្ឋានសម្រាប់ការធ្វើកសិកម្ម ដូចជាពូជ ជី កម្លាំងពលកម្ម ព្រមទាំងពេលវេលាសម្រាប់ការដាំជីស្រស់មុនរដូវដាំដុះ។
ការសិក្សានេះត្រូវបានធ្វើឡើងនៅស្ថានីយពិសោធន៍កសិកម្មចំនួនពីរក្នុងប្រទេសថៃ (Roi Et និង Ubon Ratchathani) ក្នុងកំឡុងឆ្នាំ ១៩៨១-១៩៨២ ដោយផ្តោតជាចម្បងលើដីល្បាយខ្សាច់។ ទិន្នន័យនេះមានសារៈសំខាន់ និងអាចយកមកអនុវត្តនៅប្រទេសកម្ពុជាបាន ដោយសារខេត្តជាប់ព្រំដែន ឬតំបន់ខ្ពង់រាបរបស់កម្ពុជាមានលក្ខខណ្ឌអាកាសធាតុ និងប្រភេទដីស្រដៀងគ្នានឹងតំបន់ឦសាននៃប្រទេសថៃ។
ការរកឃើញពីការស្រាវជ្រាវនេះមានអត្ថប្រយោជន៍ខ្លាំងណាស់សម្រាប់ការគ្រប់គ្រងជីជាតិដីក្នុងការដាំដុះដំឡូងមីនៅកម្ពុជា ដើម្បីធានាបាននូវទិន្នផលខ្ពស់ និងនិរន្តរភាពដី។
ជារួម បច្ចេកទេសចម្រុះរវាងការប្រើប្រាស់ជីសរីរាង្គ (ជីស្រស់ ឬ លាមកសត្វ) និងជីគីមី គឺជាដំណោះស្រាយប្រកបដោយចីរភាពសម្រាប់កសិករកម្ពុជាក្នុងការបង្កើនទិន្នផល និងការពារការរេចរឹលគុណភាពដីក្នុងរយៈពេលវែង។
ដើម្បីអនុវត្តតាមការសិក្សានេះ និស្សិតគួរអនុវត្តតាមជំហានខាងក្រោម៖
| ពាក្យបច្ចេកទេស | ការពន្យល់ជាខេមរភាសា (Khmer Explanation) | និយមន័យសាមញ្ញ (Simple Definition) |
|---|---|---|
| Green Manure (ជីស្រស់) | ការដាំរុក្ខជាតិ (ជាពិសេសអម្បូរសណ្តែក) រួចភ្ជួរលុបវាទៅក្នុងដីវិញនៅពេលវានៅស្រស់ និងកំពុងចេញផ្កា ដើម្បីបង្កើនសារធាតុសរីរាង្គ និងអាសូតនៅក្នុងដី។ | ដូចជាការផ្តល់វីតាមីនធម្មជាតិដល់ដីដោយផ្ទាល់ តាមរយៈការបញ្ចុកអាហាររុក្ខជាតិត្រឡប់ទៅក្នុងដីវិញ។ |
| Sunnhemp (សណ្តែកស៊ុនហេម Crotalaria juncea) | ប្រភេទរុក្ខជាតិអម្បូរសណ្តែកដែលគេនិយមដាំសម្រាប់ធ្វើជាជីស្រស់ ព្រោះវាលូតលាស់លឿន និងមានសមត្ថភាពចាប់យកឧស្ម័នអាសូតពីបរិយាកាសមកស្តុកទុកក្នុងឫស ដើម្បីធ្វើជាជីកំប៉ុសក្នុងដី។ | ដូចជារោងចក្រខ្នាតតូចដែលទាញយកជីកម្លាំងពីខ្យល់អាកាសមកបំប៉នដីដោយឥតគិតថ្លៃ។ |
| Soil amelioration (ការកែលម្អគុណភាពដី) | ដំណើរការនៃការផ្លាស់ប្តូរ ឬកែលម្អលក្ខណៈរូប និងគីមីរបស់ដី (ដូចជាការបន្ថែមជីសរីរាង្គ ការគ្រប់គ្រងសំណើម ឬរៀបចំប្រព័ន្ធរំដោះទឹក) ដើម្បីធ្វើឱ្យដីដែលខ្សោះជីជាតិក្លាយជាស័ក្តិសមសម្រាប់ការលូតលាស់របស់ដំណាំ។ | ដូចជាការជួសជុលផ្ទះចាស់ទ្រុឌទ្រោមឱ្យមានសភាពរឹងមាំ និងស្រស់ស្អាតឡើងវិញ ដើម្បីអាចរស់នៅបានស្រួល។ |
| Value/cost (V/C) (អត្រាសមាមាត្រតម្លៃនិងការចំណាយ) | សូចនាករសេដ្ឋកិច្ចដែលប្រើដើម្បីវាស់ស្ទង់ថាតើប្រាក់ចំណូលបន្ថែមដែលទទួលបានពីការអនុវត្តបច្ចេកទេសថ្មី (ដូចជាការដាក់ជី) មានទំហំធំជាងការចំណាយបន្ថែមឬទេ (បើតម្លៃ V/C > ១ មានន័យថាចំណេញ)។ | ដូចជាការគិតលេខមើលថា តើលុយដែលយើងចំណាយទិញនុយស្ទូចត្រី អាចស្ទូចបានត្រីដែលមានតម្លៃថ្លៃជាងនុយនោះឬអត់។ |
| Randomized complete block (RCB) (ប្លង់ពិសោធន៍ប្លុកចៃដន្យពេញលេញ) | វិធីសាស្ត្ររៀបចំការពិសោធន៍កសិកម្មដោយបែងចែកដីជាឡូត៍ៗ (ប្លុក) ហើយនៅក្នុងប្លុកនីមួយៗមានការអនុវត្តគ្រប់វិធីសាស្ត្រពិសោធន៍ទាំងអស់ដោយចៃដន្យ ដើម្បីកាត់បន្ថយភាពល្អៀងនៃទិន្នន័យដែលបណ្តាលមកពីភាពខុសគ្នានៃគុណភាពដីក្នុងចម្ការ។ | ដូចជាការបែងចែកសិស្សពូកែ និងខ្សោយឱ្យនៅលាយឡំគ្នាក្នុងក្រុមនីមួយៗដោយចាប់ឆ្នោត ដើម្បីឱ្យការប្រកួតប្រជែងរវាងក្រុមមានភាពយុត្តិធម៌។ |
| Sandy Loam (ដីល្បាយខ្សាច់) | ប្រភេទដីដែលមានបរិមាណខ្សាច់ច្រើនជាងដីឥដ្ឋ និងដីល្បាប់ វាមានលក្ខណៈស្រោះទឹកបានល្អ ងាយស្រួលភ្ជួររាស់ តែមិនសូវសំបូរជីជាតិ និងមិនសូវរក្សាសំណើមបានយូរទេ។ | ដូចជាកញ្ច្រែង ឬស្បៃដែលច្រោះទឹកបានលឿន តែមិនអាចផ្ទុកទឹកបានយូរ។ |
| Farmyard Manure (ជីលាមកសត្វ) | ជីសរីរាង្គដែលបានមកពីលាមកសត្វពាហនៈ (ដូចជាគោ ក្របី ជ្រូក មាន់) ច្រើនតែលាយជាមួយកាកសំណល់រុក្ខជាតិ ឬចំបើង ដែលគេទុកឱ្យពុកផុយសម្រាប់យកទៅដាក់បំប៉នដី។ | ដូចជាអាហារបំប៉នកម្លាំងបែបបុរាណដែលកសិករផ្តល់ឱ្យដីដើម្បីឱ្យដំណាំមានសុខភាពល្អ។ |
អត្ថបទដែលបានបោះពុម្ពនៅលើ KhmerResearch ដែលទាក់ទងនឹងប្រធានបទនេះ៖
ប្រធានបទ និងសំណួរស្រាវជ្រាវដែលទាក់ទងនឹងឯកសារនេះ ដែលអ្នកអាចស្វែងរកបន្ថែម៖
