បញ្ហា (The Problem)៖ ឯកសារនេះសិក្សាពីបញ្ហានៃការដាំដុះដើមប៉ោ (Kenaf ឬ Hibiscus sabdariffa var. altissima) នៅលើដីប្រភេទកូរ៉ាត់ (Korat soil) ដែលជាដីខ្សាច់លាយដីឥដ្ឋខ្វះជីជាតិ និងស្វែងរកកម្រិតនៃការប្រើប្រាស់ជីគីមី និងជីលាមកសត្វដែលសមស្របដើម្បីបង្កើនទិន្នផលសរសៃ។
វិធីសាស្ត្រ (The Methodology)៖ ការស្រាវជ្រាវនេះត្រូវបានអនុវត្តតាមទម្រង់ពិសោធន៍បំបែកឡូតិ៍ (Split Plot Design) ដោយធ្វើឡើងវិញចំនួន ៤ ដងនៅខេត្តមហាសារខាម (Mahasarakarm)។
លទ្ធផលសំខាន់ៗ (The Verdict)៖
| វិធីសាស្ត្រ (Method) | គុណសម្បត្តិ (Pros) | គុណវិបត្តិ (Cons) | លទ្ធផលគន្លឹះ (Key Result) |
|---|---|---|---|
| Control (No Fertilizer) ការមិនប្រើប្រាស់ជី (ទុកជាសំណាកធៀប) |
មិនតម្រូវឱ្យមានការចំណាយថវិកាលើការទិញជីគីមី ឬជីសរីរាង្គ។ | ដើមប៉ោលូតលាស់មិនបានល្អ ផ្តល់ទិន្នផលសរសៃទាបបំផុត ហើយធ្វើឱ្យដីកាន់តែខ្សោះជីជាតិ។ | ទទួលបានទិន្នផលសរសៃស្ងួតទាបបំផុតត្រឹមតែ ២១៤ គីឡូក្រាមក្នុងមួយរ៉ៃប៉ុណ្ណោះ។ |
| Chemical Fertilizer Only (15-15-15) ការប្រើប្រាស់តែជីគីមីរូបមន្ត ១៥-១៥-១៥ |
រុក្ខជាតិអាចស្រូបយកសារធាតុចិញ្ចឹមបានលឿន ជួយឱ្យលូតលាស់បានឆាប់រហ័ស។ | ការប្រើប្រាស់រយៈពេលយូរដោយគ្មានជីសរីរាង្គ នឹងធ្វើឱ្យរចនាសម្ព័ន្ធដីខូច ណែន កាត់បន្ថយសមត្ថភាពរក្សាទឹក និងមានតម្លៃថ្លៃ។ | ទិន្នផលសរសៃស្ងួតកើនឡើងចន្លោះពី ៤៦២ ទៅ ៥២៤ គីឡូក្រាម/រ៉ៃ អាស្រ័យលើបរិមាណជីដែលបានប្រើ។ |
| Optimal Combination (25 kg/rai Chemical + 200 kg/rai Manure) ការប្រើប្រាស់ជីចម្រុះក្នុងកម្រិតសមស្រប (ជីគីមី ២៥ គ.ក្រ + លាមកសត្វ ២០០ គ.ក្រ) |
ជីលាមកសត្វជួយកែលម្អរចនាសម្ព័ន្ធដីខ្សាច់ឱ្យធូរ និងរក្សាសំណើមបានល្អ ចំណែកជីគីមីផ្តល់សារធាតុបំប៉នបន្ទាន់ ដែលផ្តល់ប្រសិទ្ធភាពសេដ្ឋកិច្ចខ្ពស់។ | ត្រូវការកម្លាំងពលកម្មបន្ថែមក្នុងការដឹកជញ្ជូន និងរៀបចំដាក់ជីលាមកសត្វនៅលើដីផ្ទៃដីធំ។ | ផ្តល់ទិន្នផលសរសៃស្ងួតខ្ពស់រហូតដល់ ៥៤០ គីឡូក្រាម/រ៉ៃ ដែលជាកម្រិតចំណេញ និងសមស្របបំផុត។ |
ការចំណាយលើធនធាន (Resource Cost)៖ ការសិក្សានេះផ្តោតលើការរួមបញ្ចូលគ្នានូវធនធានក្នុងស្រុក (លាមកសត្វ) និងជីគីមីក្នុងកម្រិតមធ្យម ដើម្បីកាត់បន្ថយថ្លៃដើម និងបង្កើនប្រសិទ្ធភាពសេដ្ឋកិច្ច។
ការសិក្សានេះត្រូវបានធ្វើឡើងនៅក្នុងខេត្តមហាសារខាម ប្រទេសថៃ ដែលផ្តោតលើប្រភេទដីខ្សាច់កូរ៉ាត់ (Korat soil) ក្នុងលក្ខខណ្ឌអាកាសធាតុរដូវវស្សា។ ដោយសារកម្ពុជាមានតំបន់ដីខ្សាច់ និងអាកាសធាតុប្រហាក់ប្រហែលគ្នាច្រើន លទ្ធផលនេះមានសក្តានុពលខ្ពស់ក្នុងការយកមកអនុវត្ត ប៉ុន្តែទាមទារឱ្យមានការសាកល្បងកែសម្រួលបរិមាណទៅតាមកម្រិតសារធាតុចិញ្ចឹមជាក់ស្តែងនៃតំបន់នីមួយៗក្នុងស្រុក។
វិធីសាស្ត្រនៃការប្រើប្រាស់ជីចម្រុះ (សរីរាង្គ និងគីមី) នេះ គឺមានអត្ថប្រយោជន៍ និងសក្តិសមបំផុតសម្រាប់ស្ថានភាពវិស័យកសិកម្មនៅប្រទេសកម្ពុជា។
ការប្រើប្រាស់វិធីសាស្ត្ររួមបញ្ចូលគ្នានូវជីសរីរាង្គក្នុងស្រុក និងជីគីមីបន្តិចបន្តួច មិនត្រឹមតែជួយបង្កើនទិន្នផលប៉ុណ្ណោះទេ ថែមទាំងជួយការពារបរិស្ថានដី និងសន្សំសំចៃថវិកាកសិករកម្ពុជាបានយ៉ាងមានប្រសិទ្ធភាព។
ដើម្បីអនុវត្តតាមការសិក្សានេះ និស្សិតគួរអនុវត្តតាមជំហានខាងក្រោម៖
| ពាក្យបច្ចេកទេស | ការពន្យល់ជាខេមរភាសា (Khmer Explanation) | និយមន័យសាមញ្ញ (Simple Definition) |
|---|---|---|
| Split Plot Design (ទម្រង់ពិសោធន៍បំបែកឡូតិ៍) | ជាវិធីសាស្ត្ររៀបចំការពិសោធន៍ក្នុងវិស័យកសិកម្ម ដែលកត្តាស្រាវជ្រាវមួយ (ឧ. ជីលាមកសត្វ) ត្រូវបានអនុវត្តលើផ្ទៃដីធំ (Main plot) ហើយកត្តាមួយទៀត (ឧ. ជីគីមី) ត្រូវបានអនុវត្តលើផ្ទៃដីតូចៗបំបែកចេញពីផ្ទៃដីធំនោះ (Sub-plot) ដើម្បីងាយស្រួលគ្រប់គ្រង និងប្រៀបធៀប។ | ដូចជាការបែងចែកសាលារៀនមួយជាអគារធំៗ (Main plot) រួចបែងចែកជាបន្ទប់តូចៗក្នុងអគារនោះ (Sub-plot) ដើម្បីសាកល្បងកត្តាពីរផ្សេងគ្នាក្នុងពេលតែមួយ។ |
| Interaction (អន្តរកម្ម ឬប្រតិកម្មរួម) | នៅក្នុងស្ថិតិ និងការស្រាវជ្រាវកសិកម្ម ពាក្យនេះសំដៅលើឥទ្ធិពលនៃការប្រើប្រាស់កត្តាពីរ ឬច្រើនរួមបញ្ចូលគ្នា (ឧទាហរណ៍ ជីគីមី និងជីលាមកសត្វ) ដែលបង្កើតបានជាលទ្ធផលថ្មីមួយ ខុសប្លែកពីការបូកបញ្ចូលគ្នានៃលទ្ធផលដែលទទួលបានពីការប្រើប្រាស់កត្តាទាំងនោះដាច់ដោយឡែកពីគ្នា។ | ដូចជាការញ៉ាំថ្នាំពីរមុខព្រមគ្នា ដែលថ្នាំនីមួយៗពូកែម្យ៉ាង តែពេលប្រើចូលគ្នា វាជួយពន្លឿនការព្យាបាលឱ្យជាសះស្បើយលឿនជាងមុនទ្វេដង។ |
| Farmyard manure (ជីលាមកសត្វ ឬជីកសិដ្ឋាន) | ជាប្រភេទជីសរីរាង្គដែលបានមកពីកាកសំណល់ ឬលាមកសត្វស្រុក (ដូចជា គោ ក្របី ជ្រូក មាន់) លាយជាមួយកម្ទេចកម្ទីរុក្ខជាតិ។ វាមិនត្រឹមតែផ្តល់សារធាតុចិញ្ចឹមទេ តែថែមទាំងជួយកែលម្អរចនាសម្ព័ន្ធដីឱ្យធូរ រក្សាសំណើម និងបង្កើនអតិសុខុមប្រាណក្នុងដី។ | ដូចជាការលាបឡេផ្តល់សំណើមដល់ស្បែក (ដី) ដែលធ្វើឱ្យស្បែកទន់ មានជាតិទឹក និងជួយឱ្យសេរ៉ូមបំប៉ន (ជីគីមី) ជ្រាបចូលបានល្អប្រសើរ។ |
| Banding method (ការដាក់ជីតាមចង្អូរ ឬជាជួរ) | ជាបច្ចេកទេសដាក់ជីដោយជីកជាចង្អូរតូចៗ ឬឆ្នូតៗនៅក្បែរគល់រុក្ខជាតិ ឬតាមបណ្តោយរងដំណាំ ជាជាងការបាចរាយសាយពេញផ្ទៃដី។ វិធីនេះជួយឱ្យឫសរុក្ខជាតិស្រូបយកជីបានងាយស្រួល និងកាត់បន្ថយការហូរច្រោះ ឬហួតបាត់បង់។ | ដូចជាការបញ្ចុកចំណីអាហារផ្ទាល់ដល់មាត់ទារក ជាជាងការរាយអាហារពេញតុដែលធ្វើឱ្យខ្ជះខ្ជាយ។ |
| Korat soil / Loamy Paleustults (ប្រភេទដីកូរ៉ាត់ ឬដីខ្សាច់លាយដីឥដ្ឋ) | ជាប្រភេទដីម្យ៉ាងដែលមានទម្រង់ជាដីខ្សាច់លាយដីឥដ្ឋ ខ្វះជីជាតិធម្មជាតិ ខ្វះសារធាតុសរីរាង្គ និងមិនសូវរក្សាទឹកបានល្អ ដែលទាមទារការកែលម្អជាចាំបាច់ (ដូចជាការថែមជីលាមកសត្វ) ទើបអាចដាំដុះបានផលល្អ។ | ដូចជាអេប៉ុងដែលចាស់ហើយសឹករេចរឹល ដែលមិនអាចស្រូប ឬទប់ទឹកបានយូរនោះទេ ត្រូវការកែច្នៃបន្ថែមទើបប្រើការកើត។ |
| 15-15-15 chemical fertilizer (ជីគីមីរូបមន្ត ១៥-១៥-១៥) | ជាប្រភេទជីគីមីចម្រុះដែលមានផ្ទុកនូវសារធាតុចិញ្ចឹមគោលទាំង៣ ក្នុងសមាមាត្រស្មើគ្នាគឺ អាសូត (N) ១៥%, ផូស្វ័រ (P2O5) ១៥% និងប៉ូតាស្យូម (K2O) ១៥%។ វាជួយជំរុញការលូតលាស់ស្លឹក ដើម និងឫសរុក្ខជាតិឱ្យមានតុល្យភាពល្អ។ | ដូចជាអាហារបំប៉នវីតាមីនចម្រុះ (Multivitamins) ដែលមានសារធាតុសំខាន់ៗ៣មុខស្មើគ្នា ជួយប៉ូវកម្លាំងរាងកាយទាំងមូលឱ្យលូតលាស់បានល្អក្នុងពេលតែមួយ។ |
| Thai green stem kenaf / Hibiscus sabdariffa var. altissima (ដើមប៉ោបៃតងថៃ) | ជាប្រភេទដំណាំឧស្សាហកម្មម្យ៉ាងដែលគេដាំដុះដើម្បីយកសរសៃពីសំបកដើមរបស់វា សម្រាប់យកទៅត្បាញជាបាវ ទាញជាខ្សែ ឬផលិតវត្ថុធាតុដើមផ្សេងៗ។ ពូជនេះមានដើមពណ៌បៃតង លូតលាស់ខ្ពស់ និងមានភាពធន់នឹងអាកាសធាតុ។ | ដូចជាការដាំដើមចេកយកធាងទៅចងរបស់របរអញ្ចឹងដែរ ប៉ុន្តែដើមប៉ោនេះមានសរសៃស្វិតជាង និងអាចយកទៅត្បាញជាបាវក្រចៅបាន។ |
អត្ថបទដែលបានបោះពុម្ពនៅលើ KhmerResearch ដែលទាក់ទងនឹងប្រធានបទនេះ៖
ប្រធានបទ និងសំណួរស្រាវជ្រាវដែលទាក់ទងនឹងឯកសារនេះ ដែលអ្នកអាចស្វែងរកបន្ថែម៖
