បញ្ហា (The Problem)៖ ការសិក្សានេះដោះស្រាយបញ្ហានៃការប្រើប្រាស់ជីគីមីទូទៅលើសកម្រិតសម្រាប់ការដាំដុះបន្លែនៅតំបន់ខ្ពង់រាបភាគខាងជើងនៃប្រទេសថៃ ដែលនាំឱ្យមានការខាតបង់ថវិកាដោយមិនចាំបាច់ និងធ្វើឱ្យគុណភាពដីចុះខ្សោយ។
វិធីសាស្ត្រ (The Methodology)៖ ការស្រាវជ្រាវនេះត្រូវបានអនុវត្តតាមរយៈការធ្វើតេស្តគុណភាពដី និងការពិសោធន៍វាលចំនួនពីរ ដោយប្រៀបធៀបអត្រាប្រើប្រាស់ជីចំនួន ៥ ផ្សេងៗគ្នាដើម្បីស្វែងរកវិធីសាស្ត្រដែលសមស្របបំផុត។
លទ្ធផលសំខាន់ៗ (The Verdict)៖
| វិធីសាស្ត្រ (Method) | គុណសម្បត្តិ (Pros) | គុណវិបត្តិ (Cons) | លទ្ធផលគន្លឹះ (Key Result) |
|---|---|---|---|
| NPK (Common Practice) ការអនុវត្តទូទៅរបស់កសិករ (ប្រើជី NPK ពេញលេញ) |
ផ្តល់ទិន្នផលខ្ពស់ និងងាយស្រួលអនុវត្តដោយមិនចាំបាច់មានការវិភាគគុណភាពដីជាមុន។ | ចំណាយខ្ពស់លើជីដែលមិនចាំបាច់ (P និង K) ដែលនាំឱ្យកើនថ្លៃដើម និងអាចធ្វើឱ្យដីខូចគុណភាពនៅពេលអនាគត។ | ទទួលបានទិន្នផលស្រស់ ២៧៣៥ គ.ក/រ៉ៃ (នៅមជ្ឈមណ្ឌល) និង ២៣៤១ គ.ក/រ៉ៃ (នៅកសិដ្ឋាន)។ |
| SPA (Soil analysis and crop removal rate) ការដាក់ជីតាមការវិភាគដី និងតម្រូវការដំណាំ (SPA) |
កាត់បន្ថយថ្លៃដើមជីបានយ៉ាងច្រើនដោយមិនប្រើជី P និង K ព្រមទាំងបន្ថយបរិមាណ N និងជួយកាត់បន្ថយការខូចគុណភាពដី ខណៈទិន្នផលរក្សាបានកម្រិតល្អ។ | ទាមទារឱ្យមានឧបករណ៍ និងចំណេះដឹងក្នុងការធ្វើតេស្តគុណភាពដីជាមុន ព្រមទាំងការគណនាអត្រាស្រូបយកសារធាតុចិញ្ចឹមរបស់ដំណាំ។ | ទទួលបានទិន្នផលស្រស់ ២៧៨៨ គ.ក/រ៉ៃ (នៅមជ្ឈមណ្ឌល) និង ២២៥៦ គ.ក/រ៉ៃ (នៅកសិដ្ឋាន) ដែលមិនមានភាពខុសគ្នាគួរឱ្យកត់សម្គាល់ពីវិធីសាស្រ្ត NPK ឡើយ។ |
| N (Nitrogen only application) ការប្រើតែជីអាសូត (N) |
ចំណាយតិចបំផុតលើការទិញជីគីមី ដោយសារកាត់ចោលជី P និង K ទាំងស្រុង។ | អាចធ្វើឱ្យបាត់បង់តុល្យភាពសារធាតុចិញ្ចឹម ប្រសិនបើដីខ្វះខាតជាមុន ដែលនាំឱ្យទិន្នផលធ្លាក់ចុះទាបជាងគេ។ | ទទួលបានទិន្នផលស្រស់ត្រឹមតែ ២០២៨ គ.ក/រ៉ៃ (នៅមជ្ឈមណ្ឌល) ដែលទាបជាងគេបំផុតក្នុងចំណោមវិធីសាស្ត្រទាំងអស់។ |
ការចំណាយលើធនធាន (Resource Cost)៖ ការសិក្សានេះទាមទារធនធានជាមូលដ្ឋានសម្រាប់ការវិភាគគុណភាពដី និងការរៀបចំជីគីមីសម្រាប់ការពិសោធន៍កសិកម្ម។
ការសិក្សានេះធ្វើឡើងនៅតំបន់ខ្ពង់រាបភាគខាងជើងនៃប្រទេសថៃ ក្នុងរដូវវស្សា លើដីដែលមានកម្រិតសារធាតុសរីរាង្គ និងជីជាតិ (P, K) ខ្ពស់ស្រាប់ និងមាន pH ៤.៤-៧.២។ សម្រាប់ប្រទេសកម្ពុជា ព័ត៌មាននេះមានសារៈសំខាន់ខ្លាំង ព្រោះតំបន់ដាំបន្លែមួយចំនួនដូចជា ខេត្តមណ្ឌលគិរី រតនគិរី ឬតំបន់ខ្ពង់រាបផ្សេងៗ អាចមានលក្ខខណ្ឌដីស្រដៀងគ្នា ដែលទាមទារការវិភាគដីជាមុន ដើម្បីជៀសវាងការប្រើជីលើសកម្រិត។
វិធីសាស្ត្រគណនាជីតាមតម្រូវការជាក់ស្តែង (SPA) នេះ គឺមានប្រយោជន៍ និងអាចយកមកអនុវត្តបាននៅក្នុងវិស័យកសិកម្មកម្ពុជា ដើម្បីបង្កើនប្រសិទ្ធភាពសេដ្ឋកិច្ច។
សរុបមក ការផ្លាស់ប្តូរទម្លាប់ពីការដាក់ជីតាមការប៉ាន់ស្មាន មកប្រើការធ្វើតេស្តដី និងគណនាតាមរូបមន្ត SPA នឹងជួយកាត់បន្ថយចំណាយផលិតកម្ម និងរក្សាគុណភាពដីសម្រាប់កសិករកម្ពុជាបានយ៉ាងមានប្រសិទ្ធភាព។
ដើម្បីអនុវត្តតាមការសិក្សានេះ និស្សិតគួរអនុវត្តតាមជំហានខាងក្រោម៖
| ពាក្យបច្ចេកទេស | ការពន្យល់ជាខេមរភាសា (Khmer Explanation) | និយមន័យសាមញ្ញ (Simple Definition) |
|---|---|---|
| SPA (Soil analysis and crop removal) | វិធីសាស្ត្រគណនាបរិមាណជីដែលត្រូវដាក់ ដោយផ្អែកលើការវិភាគកម្រិតសារធាតុចិញ្ចឹមដែលមានស្រាប់ក្នុងដី បូកផ្សំជាមួយបរិមាណសារធាតុចិញ្ចឹមដែលដំណាំនឹងស្រូបយក និងប៉ះប៉ូវការបាត់បង់ដោយការលេចជ្រាបកម្រិត ៣០%។ | ដូចជាការគណនាថវិកាប្រចាំខែ ដោយពិនិត្យមើលលុយសល់ក្នុងកាបូប (ដី) និងលុយដែលត្រូវចំណាយ (តម្រូវការដំណាំ) ដើម្បីដកលុយពីធនាគារ (ជី) មកបំពេញបន្ថែមឱ្យល្មម។ |
| Available P (Available Phosphorus) | បរិមាណសារធាតុផូស្វ័រនៅក្នុងដីដែលស្ថិតក្នុងទម្រង់ងាយស្រួល ដែលឫសរុក្ខជាតិអាចស្រូបយកទៅប្រើប្រាស់បានភ្លាមៗសម្រាប់ការលូតលាស់ដោយមិនចាំបាច់ឆ្លងកាត់ដំណើរការបំប្លែងស្មុគស្មាញ។ | ដូចជាម្ហូបដែលឆ្អិនស្រាប់នៅលើតុ ដែលមនុស្សអាចបរិភោគបានភ្លាមៗ មិនមែនជាវត្ថុធាតុដើមដែលមិនទាន់ចម្អិននៅក្នុងទូទឹកកកឡើយ។ |
| Exchangeable K (Exchangeable Potassium) | ទម្រង់នៃប៉ូតាស្យូមដែលតោងជាប់នឹងភាគល្អិតដីខាប់ៗ ហើយអាចដោះដូរចូលទៅក្នុងទឹកក្នុងដី (Soil solution) បានយ៉ាងងាយស្រួល ដើម្បីឱ្យរុក្ខជាតិស្រូបយកទៅប្រើប្រាស់។ | ដូចជាប្រាក់កាសដែលដាក់ក្នុងហោប៉ៅ ងាយស្រួលយកមកចាយវាយភ្លាមៗ មិនមែនជាប្រាក់ដែលកកស្ទះក្នុងគណនីធនាគារមានកាលកំណត់នោះទេ។ |
| RCB (Randomized Complete Block design) | ការរចនាការពិសោធន៍កសិកម្មដោយបែងចែកដីជាប្លុក (Block) ហើយក្នុងប្លុកនីមួយៗ វិធីសាស្ត្រព្យាបាល (Treatments) ត្រូវបានចាត់តាំងដោយចៃដន្យ ដើម្បីកាត់បន្ថយឥទ្ធិពលនៃភាពមិនស្មើគ្នានៃគុណភាពដីលើលទ្ធផលស្រាវជ្រាវ។ | ដូចជាការបែងចែកសិស្សជាក្រុមៗតាមកម្រិតសមត្ថភាព រួចទើបចាប់ឆ្នោតចែកកិច្ចការឱ្យធ្វើ ដើម្បីធានាថាការវាយតម្លៃពិន្ទុមានភាពយុត្តិធម៌ដោយមិនលំអៀង។ |
| Leaching loss | ការបាត់បង់សារធាតុចិញ្ចឹម (ជាពិសេស អាសូត ឬប៉ូតាស្យូម) ពីក្នុងស្រទាប់ដីខាងលើ ដោយសារទឹកភ្លៀង ឬទឹកស្រោចស្រព លេចជ្រាបនាំយកសារធាតុទាំងនោះចុះទៅស្រទាប់ដីជ្រៅហួសពីប្រព័ន្ធឫសរុក្ខជាតិ ដែលរុក្ខជាតិមិនអាចយកមកប្រើបានទៀត។ | ដូចជាការឆុងកាហ្វេ ដែលទឹកហូរច្រោះយកជាតិកាហ្វេចេញពីម្សៅកាហ្វេធ្លាក់ចុះទៅក្នុងកែវខាងក្រោមបាត់។ |
| Marketable yield | ទិន្នផលដំណាំសរុបបន្ទាប់ពីបានកាត់ចេញនូវផ្នែកដែលខូចខាត ចាស់ ឬមិនបានស្តង់ដារ (ដូចជាស្លឹកក្រៅរបស់ស្ពៃ) ដែលជាផ្នែកមានគុណភាពអាចយកទៅលក់នៅលើទីផ្សារបានពិតប្រាកដ។ | ដូចជាប្រាក់ខែសុទ្ធដែលទទួលបានបន្ទាប់ពីកាត់ពន្ធ និងការចំណាយផ្សេងៗរួចរាល់ ដែលយើងអាចយកមកចាយវាយបានពិតប្រាកដ។ |
| Composite sample | គំរូដីដែលទទួលបានពីការយកដីពីទីតាំងផ្សេងៗគ្នាជាច្រើនចំណុច (យ៉ាងតិច ៥ ចំណុច) ក្នុងចម្ការតែមួយ មកលាយបញ្ចូលគ្នាឱ្យសព្វ ដើម្បីទទួលបានគំរូមួយដែលតំណាងឱ្យលក្ខណៈទូទៅនៃចម្ការនោះទាំងមូលសម្រាប់ការយកទៅវិភាគ។ | ដូចជាការភ្លក់សម្លរ ដោយកូរគ្រឿងផ្សំទាំងអស់បញ្ចូលគ្នាសិន ទើបដួសមួយស្លាបព្រាមកភ្លក់ ដើម្បីដឹងពីរសជាតិសម្លរមួយឆ្នាំងទាំងមូល។ |
អត្ថបទដែលបានបោះពុម្ពនៅលើ KhmerResearch ដែលទាក់ទងនឹងប្រធានបទនេះ៖
ប្រធានបទ និងសំណួរស្រាវជ្រាវដែលទាក់ទងនឹងឯកសារនេះ ដែលអ្នកអាចស្វែងរកបន្ថែម៖
