បញ្ហា (The Problem)៖ ការប្រើប្រាស់ជីគីមីច្រើនហួសកំណត់ និងការដុតសំណល់កសិកម្មចោលដោយមិនបានទាញយកប្រយោជន៍ នៅក្នុងប្រទេសវៀតណាម បានបង្កឱ្យមានការបំពុលបរិស្ថាន និងការបញ្ចេញឧស្ម័នផ្ទះកញ្ចក់យ៉ាងធ្ងន់ធ្ងរ ដែលទាមទារឱ្យមានដំណោះស្រាយការគ្រប់គ្រងសំណល់ប្រកបដោយចីរភាព។
វិធីសាស្ត្រ (The Methodology)៖ ការសិក្សានេះបានធ្វើការប្រមូល និងវិភាគទិន្នន័យពីបរិមាណកាកសំណល់សត្វ និងសំណល់ដំណាំ ដើម្បីគណនាសក្តានុពលនៃសារធាតុចិញ្ចឹមដែលអាចយកមកជំនួសជីគីមី ព្រមទាំងវាយតម្លៃលើការអនុវត្តប្រព័ន្ធកសិកម្មវិលជុំ។
លទ្ធផលសំខាន់ៗ (The Verdict)៖
| វិធីសាស្ត្រ (Method) | គុណសម្បត្តិ (Pros) | គុណវិបត្តិ (Cons) | លទ្ធផលគន្លឹះ (Key Result) |
|---|---|---|---|
| Chemical Fertilizers (Baseline) ការប្រើប្រាស់ជីគីមី (វិធីសាស្ត្រទូទៅ) |
ផ្តល់សារធាតុចិញ្ចឹមរហ័សដល់រុក្ខជាតិ និងងាយស្រួលក្នុងការរកទិញនិងប្រើប្រាស់ក្នុងកសិកម្មបែបប្រពលវប្បកម្ម។ | ការប្រើប្រាស់ហួសកម្រិតបណ្តាលឱ្យខូចគុណភាពដី បំពុលបរិស្ថាន បញ្ចេញឧស្ម័នផ្ទះកញ្ចក់ និងទាមទារចំណាយខ្ពស់លើការនាំចូល។ | បណ្តាលឱ្យដីខ្វះសារធាតុសរីរាង្គធ្ងន់ធ្ងរ ខណៈកសិករចំណាយប្រាក់យ៉ាងច្រើន (ប្រមាណ ៤,៥ ពាន់លានដុល្លារអាមេរិកក្នុងមួយឆ្នាំបើធៀបនឹងសក្តានុពលជីសរីរាង្គនៅវៀតណាម)។ |
| Organic Fertilizers from Animal/Crop Wastes ការផលិតជីសរីរាង្គពីកាកសំណល់សត្វ និងដំណាំ |
កាត់បន្ថយការបំពុលបរិស្ថាន កែលម្អគុណភាពដី (pH, CEC) និងកាត់បន្ថយការពឹងផ្អែកលើជីគីមីនាំចូល។ | ទាមទារកម្លាំងពលកម្មក្នុងការប្រមូលនិងកែច្នៃ ព្រមទាំងមានឧបសគ្គលើស្ថាប័ននិងលិខិតអនុញ្ញាតផ្សេងៗក្នុងការផលិតជាលក្ខណៈពាណិជ្ជកម្ម។ | អាចផ្តល់សារធាតុសរីរាង្គស្មើនឹង ៨៥,៤ លានតោន អ៊ុយរ៉េ ៣,០៦ លានតោន និងសន្សំការចំណាយលើជីគីមីរហូតដល់ ៤,៥ ពាន់លានដុល្លារក្នុងមួយឆ្នាំ។ |
| Straw Incorporation ការភ្ជួរលប់ចំបើងទៅក្នុងដី |
ជួយរក្សាសារធាតុកាបូន (ប្រមាណ ៤៦% នៃចំបើង) និងសារធាតុចិញ្ចឹមឱ្យនៅកប់ក្នុងដី ដែលល្អសម្រាប់ភាពមានជីជាតិនៃដីយូរអង្វែង។ | ការរលួយនៃចំបើងអាចបញ្ចេញឧស្ម័ន CH4 និង H2S ដែលអាចពុលដល់សាបព្រួសស្រូវខ្ចី និងធ្វើឱ្យដីកាន់តែមានជាតិអាស៊ីត (ជូរ) ប្រសិនបើមិនគ្រប់គ្រងបានល្អ។ | ទោះជាផ្តល់អត្ថប្រយោជន៍លើសរីរាង្គដី ប៉ុន្តែវាបន្សល់ទុកនូវផលវិបាកដោយការបញ្ចេញឧស្ម័នពុលកំឡុងពេលបំបែករលួយ (Decomposition)។ |
| Stove Gasification and Carbonization (Biochar) ការផលិតធ្យូងជីវៈ (Biochar) និងឧស្ម័នកម្តៅតាមរយៈចង្រ្កាន |
ផ្តល់អត្ថប្រយោជន៍ច្រើនយ៉ាង ដូចជាផ្តល់ថាមពលកម្តៅស្អាត កាត់បន្ថយការបញ្ចេញឧស្ម័នមេតាន បង្កើនកម្រិត pH របស់ដី និងបង្កើនសមត្ថភាពផ្លាស់ប្តូរកាចុង (CEC)។ | ទាមទារការវិនិយោគទិញចង្រ្កានជាមុន និងត្រូវការបច្ចេកទេសត្រឹមត្រូវដើម្បីដុតក្នុងលក្ខខណ្ឌអុកស៊ីសែនទាបបំផុតដើម្បីបានធ្យូងជីវៈដែលមានគុណភាព។ | ចង្រ្កាន MHH-003 កាត់បន្ថយការបំពុល CH4 បាន ១០០% ហើយការប្រើប្រាស់ធ្យូងជីវៈ (៣០០០-៤៥០០ គីឡូក្រាម/ហិកតា) បានបង្កើនទិន្នផលស្រូវខ្ពស់បំផុត និងកែលម្អគុណភាពដីរិចរិល។ |
ការចំណាយលើធនធាន (Resource Cost)៖ ការអនុវត្តសេដ្ឋកិច្ចវិលជុំក្នុងកសិកម្មទាមទារឱ្យមានការវិនិយោគលើបរិក្ខារបច្ចេកទេស ការផ្លាស់ប្តូរទម្លាប់ និងការគាំទ្រផ្នែកគោលនយោបាយ ទោះបីជាមានធនធានវត្ថុធាតុដើមច្រើនក៏ដោយ។
ការសិក្សានេះប្រមូលទិន្នន័យពីតំបន់កសិកម្មក្នុងប្រទេសវៀតណាម (ដូចជាតំបន់ដីសណ្តទន្លេក្រហម តំបន់ដីសណ្តទន្លេមេគង្គ និងទិន្នន័យស្ថិតិជាតិរបស់ក្រសួងកសិកម្មវៀតណាម) ក៏ដូចជាការធ្វើតេស្តសាកល្បងនៅខេត្តថៃប៊ិញ។ ដោយសារប្រទេសកម្ពុជាមានលក្ខខណ្ឌអាកាសធាតុ ប្រភេទដំណាំ (ស្រូវ ដំឡូងមី អំពៅ) និងប្រព័ន្ធចិញ្ចឹមសត្វស្រដៀងគ្នាយ៉ាងខ្លាំង ទិន្នន័យនិងលទ្ធផលទាំងនេះមានភាពពាក់ព័ន្ធនិងអាចយកមកឆ្លុះបញ្ចាំងពីសក្តានុពលនៅកម្ពុជាបានយ៉ាងល្អ។
វិធីសាស្ត្រគំរូសេដ្ឋកិច្ចវិលជុំនៅក្នុងឯកសារនេះ គឺមានសារៈសំខាន់ និងអាចយកមកអនុវត្តបានយ៉ាងមានប្រសិទ្ធភាពនៅក្នុងបរិបទវិស័យកសិកម្មរបស់ប្រទេសកម្ពុជា។
ការអនុវត្តប្រព័ន្ធកសិកម្មវិលជុំនេះ នឹងជួយប្រទេសកម្ពុជាឱ្យកាត់បន្ថយការពឹងផ្អែកលើការនាំចូលជីគីមី បង្កើនប្រាក់ចំណូលដល់កសិករ និងស្តារគុណភាពដីដែលកំពុងរិចរិលបានយ៉ាងមានប្រសិទ្ធភាព។
ដើម្បីអនុវត្តតាមការសិក្សានេះ និស្សិតគួរអនុវត្តតាមជំហានខាងក្រោម៖
| ពាក្យបច្ចេកទេស | ការពន្យល់ជាខេមរភាសា (Khmer Explanation) | និយមន័យសាមញ្ញ (Simple Definition) |
|---|---|---|
| Circular Economy (សេដ្ឋកិច្ចវិលជុំ) | ប្រព័ន្ធសេដ្ឋកិច្ចដែលផ្តោតលើការកាត់បន្ថយសំណល់ដោយយកធនធានដែលប្រើប្រាស់រួច (ដូចជាកាកសំណល់កសិកម្ម) មកកែច្នៃ និងប្រើប្រាស់ឡើងវិញជារង្វិលជុំ ដើម្បីបង្កើតជាផលិតផលថ្មី (ដូចជាជីសរីរាង្គ) ដោយមិនបញ្ចេញចោលទៅក្នុងបរិស្ថាន ដែលផ្ទុយពីសេដ្ឋកិច្ចបែបប្រើប្រាស់រួចបោះចោល។ | ដូចជាការយកដបទឹកប្លាស្ទិកចាស់ៗទៅកែច្នៃធ្វើជាសរសៃអំបោះសម្រាប់ដេរខោអាវ ជាជាងបោះវាចោលក្នុងធុងសម្រាម។ |
| Biochar (ធ្យូងជីវៈ) | ប្រភេទធ្យូងដែលផលិតចេញពីការដុតកាកសំណល់សរីរាង្គ (ដូចជាអង្កាម ឬចំបើង) ក្នុងលក្ខខណ្ឌអុកស៊ីសែនទាបបំផុត។ វាត្រូវបានគេយកទៅលាយជាមួយដីដើម្បីកែលម្អគុណភាពដី រក្សាសំណើម កាត់បន្ថយជាតិអាស៊ីត (ដីជូរ) និងស្តុកទុកកាបូនមិនឱ្យហើរទៅក្នុងបរិយាកាសដើម្បីកាត់បន្ថយការប្រែប្រួលអាកាសធាតុ។ | ដូចជាអេប៉ុងដែលគេកប់ក្នុងដីសម្រាប់បឺតស្រូបនិងរក្សាទឹកព្រមទាំងជីជាតិទុកឱ្យរុក្ខជាតិប្រើប្រាស់បន្តិចម្តងៗ។ |
| Gasification (ការបំប្លែងជាឧស្ម័ន) | ដំណើរការដុតកម្តៅកាកសំណល់រឹង (ដូចជាចំបើង ឬអង្កាម) ក្នុងកម្រិតសីតុណ្ហភាពខ្ពស់និងអុកស៊ីសែនទាប ដើម្បីបំប្លែងពួកវាឱ្យទៅជាឧស្ម័នដែលអាចឆេះបានសម្រាប់ប្រើប្រាស់ជាថាមពល (ចម្អិនអាហារ ឬផលិតអគ្គិសនី) ខណៈសំណល់ដែលនៅសល់នឹងក្លាយជាធ្យូងជីវៈ។ | ដូចជាការស្ងោរទឹកឱ្យក្លាយជាចំហាយទឹក ដើម្បីយកកម្លាំងចំហាយនោះទៅរុញម៉ាស៊ីនឱ្យដើរ។ |
| Cation exchange capacity / CEC (សមត្ថភាពផ្លាស់ប្តូរកាចុង) | រង្វាស់ដែលបង្ហាញពីសមត្ថភាពរបស់ដីក្នុងការចាប់យក និងរក្សាសារធាតុចិញ្ចឹម (ជាទម្រង់អ៊ីយ៉ុងវិជ្ជមាន ឬកាចុង ដូចជា កាល់ស្យូម ម៉ាញ៉េស្យូម ប៉ូតាស្យូម) មិនឱ្យហូរច្រោះតាមទឹក ដើម្បីទុកឱ្យឫសរុក្ខជាតិស្រូបយក។ ដីដែលមាន CEC ខ្ពស់ គឺជាដីដែលមានជីជាតិល្អ។ | ដូចជាទំហំនៃឃ្លាំងស្តុកឥវ៉ាន់; ឃ្លាំងកាន់តែធំ (CEC ខ្ពស់) អាចស្តុកជីជាតិបានកាន់តែច្រើនសម្រាប់ឱ្យដំណាំស៊ី។ |
| Farm Yard Manure / FYM (ជីលាមកសត្វកសិដ្ឋាន) | ជីសរីរាង្គធម្មជាតិដែលបានមកពីការលាយបញ្ចូលគ្នារវាងលាមកសត្វ (រឹងនិងរាវ) ទឹកនោមសត្វ និងសំណល់ទ្រនាប់ក្រោល (ដូចជាចំបើង ឬកាកសំណល់រុក្ខជាតិផ្សេងៗ) ដែលត្រូវបានទុកឱ្យពុកផុយតាមបែបធម្មជាតិមុននឹងយកទៅដាក់ក្នុងចម្ការ។ | ដូចជាការធ្វើម្ហូបពិសេសមួយឆ្នាំង ដោយយកគ្រឿងផ្សំដែលសល់ពីផ្ទះបាយ និងលាមកសត្វមកចម្អិន (បន្ទុំ) ចូលគ្នាឱ្យក្លាយជាអាហារបំប៉នដ៏មានឱជារសសម្រាប់រុក្ខជាតិ។ |
| Anaerobic digester (ឡជីវឧស្ម័ន ឬឧបករណ៍រំលាយដោយគ្មានអុកស៊ីសែន) | ឧបករណ៍ ឬអាងបិទជិតដែលប្រើសម្រាប់ផ្ទុកកាកសំណល់សរីរាង្គ (ដូចជាលាមកសត្វ និងទឹកស្មោកគ្រោក) ដើម្បីឱ្យបាក់តេរីបំបែកសំណល់ទាំងនោះក្នុងលក្ខខណ្ឌគ្មានខ្យល់ (អុកស៊ីសែន) ដែលបង្កើតបានជាជីវឧស្ម័នសម្រាប់ដុត និងកាកសំណល់រាវសម្រាប់ធ្វើជី។ | ដូចជាក្រពះរបស់មនុស្សយើង ដែលរំលាយអាហារនៅក្នុងទីងងឹតគ្មានខ្យល់ រួចបញ្ចេញជាថាមពលសម្រាប់រាងកាយ។ |
| Straw incorporation (ការភ្ជួរលប់ចំបើងទៅក្នុងដី) | វិធីសាស្ត្រកសិកម្មមួយដែលកសិករមិនដុតចំបើងចោលបន្ទាប់ពីច្រូតកាត់រួច ប៉ុន្តែពួកគេប្រើត្រាក់ទ័រភ្ជួរលាយបញ្ចូលចំបើងនិងគល់ជញ្ជ្រាំងទាំងនោះទៅក្នុងដីផ្ទាល់ ដើម្បីឱ្យវារលួយក្លាយជាជីជាតិនិងបង្កើនសារធាតុកាបូនក្នុងដីវិញ។ ទោះយ៉ាងណា បើការបំបែករលួយនោះមិនល្អ វាអាចបញ្ចេញឧស្ម័នពុលដូចជាមេតានជាដើម។ | ដូចជាការលាក់លុយសន្សំទៅក្នុងកូនជ្រូក; យើងកប់ចំបើងទៅក្នុងដីដើម្បីសន្សំជីជាតិទុកសម្រាប់រដូវដាំដុះក្រោយ។ |
អត្ថបទដែលបានបោះពុម្ពនៅលើ KhmerResearch ដែលទាក់ទងនឹងប្រធានបទនេះ៖
ប្រធានបទ និងសំណួរស្រាវជ្រាវដែលទាក់ទងនឹងឯកសារនេះ ដែលអ្នកអាចស្វែងរកបន្ថែម៖
