បញ្ហា (The Problem)៖ ឯកសារនេះដោះស្រាយបញ្ហានៃការផ្លាស់ប្តូរពីគំរូសេដ្ឋកិច្ចលីនេអ៊ែរ (Linear economy) ប្រពៃណី ទៅកាន់គំរូសេដ្ឋកិច្ចវិលជុំ (Circular economy) នៅក្នុងប្រទេសវៀតណាម ដើម្បីកាត់បន្ថយការប្រើប្រាស់ធនធានហួសកម្រិត និងការបំពុលបរិស្ថាន។
វិធីសាស្ត្រ (The Methodology)៖ អ្នកនិពន្ធធ្វើការសង្ខេបទ្រឹស្តីនិងវិភាគទស្សនាទានសេដ្ឋកិច្ចវិលជុំនៅលើសកលលោក ដើម្បីស្នើឡើងនូវជម្រើសយុទ្ធសាស្ត្រជាក់ស្តែងដែលស្របតាមបរិបទរបស់ប្រទេសវៀតណាម។
លទ្ធផលសំខាន់ៗ (The Verdict)៖
| វិធីសាស្ត្រ (Method) | គុណសម្បត្តិ (Pros) | គុណវិបត្តិ (Cons) | លទ្ធផលគន្លឹះ (Key Result) |
|---|---|---|---|
| Waste Recycling Strategy យុទ្ធសាស្ត្រកែច្នៃ និងប្រើប្រាស់កាកសំណល់ឡើងវិញ (Waste Recycling / Reuse) |
ងាយស្រួលអនុវត្តភ្លាមៗ ចំណាយទុនវិនិយោគទាប និងមិនតម្រូវឱ្យសហគ្រាសផ្លាស់ប្តូរប្រព័ន្ធផលិតកម្មទាំងមូលរបស់ពួកគេឡើយ។ | មិនមែនគ្រប់កាកសំណល់សុទ្ធតែអាចកែច្នៃបាន គុណភាពវត្ថុធាតុដើមធ្លាក់ចុះក្រោយការកែច្នៃ និងមិនបានដោះស្រាយបញ្ហាការប្រើប្រាស់ធនធានហួសកម្រិតពីប្រភពដើមទេ។ | ស័ក្តិសមសម្រាប់ការអនុវត្តបឋម ជាពិសេសក្នុងវិស័យកសិកម្ម និងឧស្សាហកម្មកែច្នៃ ដែលមានសំណល់ងាយស្រួលប្រមូលផ្តុំ។ |
| Industrial Ecology / Closed-loop Strategy យុទ្ធសាស្ត្រប្រព័ន្ធអេកូឡូស៊ីឧស្សាហកម្ម (Industrial Ecology) ឬរង្វិលជុំផលិតកម្មបិទជិត |
កាត់បន្ថយការប្រើប្រាស់ធនធានតាំងពីដំណាក់កាលរចនាផលិតផល ធ្វើឱ្យការកែច្នៃមានប្រសិទ្ធភាពខ្ពស់ និងផ្តល់អត្ថប្រយោជន៍សេដ្ឋកិច្ចក្នុងរយៈពេលវែង។ | ទាមទារឱ្យមានការរចនាប្រព័ន្ធផលិតកម្មឡើងវិញទាំងស្រុង ដែលត្រូវការទុនហិរញ្ញវត្ថុខ្ពស់ និងសមត្ថភាពបច្ចេកវិទ្យាទំនើប។ | កាត់បន្ថយការប្រើប្រាស់ធនធាន និងការបំពុលបានច្រើន ប៉ុន្តែនៅតែបន្តបង្កើតកាកសំណល់ក្នុងកម្រិតតិចតួច។ |
| Eco-efficiency / Cradle-to-Cradle Strategy យុទ្ធសាស្ត្រប្រសិទ្ធភាពប្រព័ន្ធអេកូឡូស៊ី (Eco-efficiency) ឬពីលំអរទៅលំអរ (Cradle-to-cradle) |
គ្មានការបញ្ចេញកាកសំណល់ពុល (Zero toxic waste) ផ្តោតលើការប្រើប្រាស់ថាមពលកកើតឡើងវិញ និងមានឥទ្ធិពលវិជ្ជមានដល់បរិស្ថានទាំងស្រុង (Regenerative)។ | ទាមទារបច្ចេកវិទ្យាទំនើបបំផុត ការចំណាយកប់ពពក និងតម្រូវឱ្យក្រុមហ៊ុនគ្រប់គ្រងខ្សែសង្វាក់ផ្គត់ផ្គង់ និងអតិថិជនទាំងមូល។ | ជាគោលដៅឧត្តមគតិដ៏ល្អបំផុតសម្រាប់បរិស្ថាន តែពិបាកនឹងអនុវត្តឱ្យបានទូលំទូលាយភ្លាមៗនៅក្នុងប្រទេសកំពុងអភិវឌ្ឍន៍។ |
ការចំណាយលើធនធាន (Resource Cost)៖ ការផ្លាស់ប្តូរទៅកាន់សេដ្ឋកិច្ចវិលជុំទាមទារនូវការវិនិយោគយ៉ាងច្រើនលើបច្ចេកវិទ្យា ហិរញ្ញវត្ថុ និងយន្តការច្បាប់ ទោះបីជាឯកសារមិនបានបញ្ជាក់តួលេខនៃការចំណាយជាក់លាក់ក៏ដោយ។
ឯកសារសិក្សានេះផ្តោតជាចម្បងលើទិដ្ឋភាពទ្រឹស្តីសកល និងការជ្រើសរើសគោលនយោបាយសម្រាប់បរិបទសេដ្ឋកិច្ចប្រទេសវៀតណាម ដោយផ្អែកលើច្បាប់ការពារបរិស្ថានឆ្នាំ២០២០។ ដោយសារប្រទេសកម្ពុជាមានកម្រិតអភិវឌ្ឍន៍សេដ្ឋកិច្ច និងបញ្ហាប្រឈមបរិស្ថានប្រហាក់ប្រហែលនឹងប្រទេសវៀតណាម ការវិភាគនេះមានសារៈសំខាន់ខ្លាំងណាស់ក្នុងការយកមកធ្វើជាគំរូ។ ទោះយ៉ាងណា ការរចនាគោលនយោបាយនៅកម្ពុជា ត្រូវគិតគូរពីដែនកំណត់នៃធនធានហិរញ្ញវត្ថុរបស់រដ្ឋ និងសមត្ថភាពបច្ចេកទេសរបស់សហគ្រាសធុនតូចនិងមធ្យម (SMEs) ក្នុងស្រុក។
ជម្រើសយុទ្ធសាស្ត្រចម្រុះដែលរួមបញ្ចូលការកែច្នៃកាកសំណល់ ការផ្លាស់ប្តូរប្រព័ន្ធផលិតកម្ម និងការពង្រីកថាមពលកកើតឡើងវិញ គឺពិតជាអាចយកមកអនុវត្តប្រកបដោយប្រសិទ្ធភាពនៅប្រទេសកម្ពុជា។
ការចាប់ផ្តើមពីចំណុចសាមញ្ញដូចជាការរៀបចំយន្តការកែច្នៃសំណល់ គួបផ្សំនឹងការវិនិយោគលើថាមពលព្រះអាទិត្យ គឺជាជំហានដំបូងដ៏រឹងមាំមួយសម្រាប់កម្ពុជាក្នុងការធ្វើបរិវត្តកម្មឆ្ពោះទៅរកសេដ្ឋកិច្ចបៃតង។
ដើម្បីអនុវត្តតាមការសិក្សានេះ និស្សិតគួរអនុវត្តតាមជំហានខាងក្រោម៖
| ពាក្យបច្ចេកទេស | ការពន្យល់ជាខេមរភាសា (Khmer Explanation) | និយមន័យសាមញ្ញ (Simple Definition) |
|---|---|---|
| Circular economy | ប្រព័ន្ធសេដ្ឋកិច្ចដែលរចនាឡើងដើម្បីលុបបំបាត់កាកសំណល់ និងប្រើប្រាស់ធនធានឱ្យបានយូរអង្វែងតាមរយៈការកែច្នៃ ការប្រើប្រាស់ឡើងវិញ និងការជួសជុលជាជាងការបោះចោល។ | ដូចជាការយកដបទឹកបរិសុទ្ធចាស់ទៅលាង និងចាក់ទឹកប្រើម្តងទៀត ឬកែច្នៃជាវត្ថុផ្សេង ជាជាងបោះចោលទៅក្នុងធុងសំរាម។ |
| Linear economy | គំរូសេដ្ឋកិច្ចប្រពៃណីដែលពឹងផ្អែកលើការទាញយកធនធានមកផលិត ហើយបោះចោលជាកាកសំណល់នៅពេលប្រើប្រាស់រួច (យក-ផលិត-បោះចោល) ដែលធ្វើឱ្យហិនហោចធនធានធម្មជាតិយ៉ាងឆាប់រហ័ស។ | ដូចជាការទិញនំមួយកញ្ចប់ ហូបនំអស់ ហើយបោះសំបកកញ្ចប់នោះចោលទៅក្នុងបរិស្ថាន ដែលមិនអាចប្រើការអ្វីបានទៀត។ |
| Cradle to cradle | ទស្សនាទាននៃការរចនាប្រព័ន្ធផលិតកម្មដែលគ្មានពាក្យថា 'កាកសំណល់' ពោលគឺរាល់វត្ថុធាតុដែលសល់ពីការប្រើប្រាស់ ត្រូវក្លាយជាវត្ថុធាតុដើមសុវត្ថិភាពសម្រាប់វដ្តជីវិតរបស់ផលិតផលផ្សេងទៀតទាំងស្រុង។ | ដូចជាស្លឹកឈើជ្រុះទៅដី ក្លាយជាជីជាតិរលួយបំប៉នដើមឈើឱ្យលូតលាស់វិញ គឺគ្មានអ្វីត្រូវខ្ជះខ្ជាយឡើយនៅក្នុងធម្មជាតិ។ |
| Industrial ecology | ការសិក្សាពីលំហូរនៃសម្ភារៈ និងថាមពលនៅក្នុងប្រព័ន្ធឧស្សាហកម្ម ដើម្បីបង្កើនប្រសិទ្ធភាព និងកាត់បន្ថយផលប៉ះពាល់បរិស្ថាន ដោយយកកាកសំណល់ពីរោងចក្រមួយធ្វើជាវត្ថុធាតុដើមឱ្យរោងចក្រមួយទៀត (រង្វិលជុំបិទជិត)។ | ដូចជាការយកកន្ទក់ដែលសល់ពីរោងម៉ាស៊ីនកិនស្រូវ ទៅធ្វើជាចំណីជ្រូកនៅកសិដ្ឋានចិញ្ចឹមសត្វដែលនៅជិតនោះ។ |
| Eco-efficiency | ការបង្កើតតម្លៃសេដ្ឋកិច្ចបន្ថែម (ផលិតទំនិញឬសេវាកម្មបានច្រើនជាងមុន) ជាមួយនឹងការកាត់បន្ថយការប្រើប្រាស់ធនធានធម្មជាតិ និងការកាត់បន្ថយការបញ្ចេញកាកសំណល់ពុលទៅក្នុងបរិស្ថាន។ | ដូចជាការផលិតឡានដែលប្រើសាំងតិចជាងមុន២ដង តែអាចបើកបរបានចម្ងាយឆ្ងាយជាងមុន និងបញ្ចេញផ្សែងពុលតិច។ |
| Waste recycling | ដំណើរការប្រមូល ចំណាត់ថ្នាក់ និងកែច្នៃកាកសំណល់ដែលត្រូវបោះចោល ឱ្យក្លាយទៅជាវត្ថុធាតុដើមថ្មីសម្រាប់ការផលិតទំនិញផ្សេងៗ ដើម្បីកាត់បន្ថយការទាញយកធនធានធម្មជាតិថ្មីពីផែនដី។ | ដូចជាការប្រមូលសំបកកំប៉ុងស្រាបៀរ រួចយកទៅរំលាយដើម្បីផលិតជាកំប៉ុងថ្មី ឬសម្ភារៈប្រើប្រាស់ផ្សេងទៀតធ្វើពីអាលុយមីញ៉ូម។ |
| Recycled energy | ការទាញយកថាមពល (ដូចជាអគ្គិសនី ឬកម្តៅ) ពីប្រភពដែលអាចកកើតឡើងវិញ ឬពីដំណើរការដុតបំផ្លាញកាកសំណល់ (Waste-to-Energy) ដើម្បីកាត់បន្ថយការពឹងផ្អែកលើឥន្ធនៈផូស៊ីលដូចជាធ្យូងថ្ម ឬប្រេង។ | ដូចជាការយកសំរាមនៅទីក្រុងទៅដុតក្នុងឡបច្ចេកវិទ្យាទំនើប ដើម្បីបញ្ចេញកម្តៅសម្រាប់ផលិតជាចរន្តអគ្គិសនីប្រើប្រាស់ក្នុងផ្ទះ។ |
អត្ថបទដែលបានបោះពុម្ពនៅលើ KhmerResearch ដែលទាក់ទងនឹងប្រធានបទនេះ៖
ប្រធានបទ និងសំណួរស្រាវជ្រាវដែលទាក់ទងនឹងឯកសារនេះ ដែលអ្នកអាចស្វែងរកបន្ថែម៖
