បញ្ហា (The Problem)៖ ឯកសារនេះសិក្សាអំពីផលប៉ះពាល់នៃការប្រែប្រួលអាកាសធាតុ (ជាពិសេសការប្រែប្រួលសីតុណ្ហភាព និងទឹកភ្លៀង) ទៅលើផលិតភាពកសិកម្ម និងជីវភាពរស់នៅរបស់កសិករខ្នាតតូចនៅក្នុងតំបន់អាងទន្លេបឹង Victoria ក្នុងប្រទេសតង់ហ្សានី។
វិធីសាស្ត្រ (The Methodology)៖ ការសិក្សានេះបានប្រើប្រាស់ការវាយតម្លៃចម្រុះរួមមានការវិភាគនិន្នាការអាកាសធាតុ និងការវាយតម្លៃហានិភ័យសេដ្ឋកិច្ចសង្គមរបស់សហគមន៍។
លទ្ធផលសំខាន់ៗ (The Verdict)៖
| វិធីសាស្ត្រ (Method) | គុណសម្បត្តិ (Pros) | គុណវិបត្តិ (Cons) | លទ្ធផលគន្លឹះ (Key Result) |
|---|---|---|---|
| Climate Trend Analysis (Meteorological Data) ការវិភាគនិន្នាការអាកាសធាតុដោយប្រើទិន្នន័យឧតុនិយម |
ផ្តល់ទិន្នន័យ និងភស្តុតាងវិទ្យាសាស្ត្រច្បាស់លាស់អំពីបម្រែបម្រួលកម្រិតទឹកភ្លៀង និងសីតុណ្ហភាពក្នុងរយៈពេលវែង (៣០ឆ្នាំ)។ | ទាមទារទិន្នន័យប្រវត្តិសាស្ត្រដែលជារឿយៗមិនមានគ្រប់គ្រាន់ ឬដាច់កង់នៅតាមស្ថានីយ៍មួយចំនួនក្នុងប្រទេសកំពុងអភិវឌ្ឍ។ | បានរកឃើញថាហានិភ័យនៃបរិមាណទឹកភ្លៀងតាមរដូវធ្លាក់ចុះក្រោមកម្រិតមធ្យម ៤០០មីលីម៉ែត្រ មានប្រូបាប៊ីលីតេចន្លោះពី ៤០% ទៅ ៤៧% សម្រាប់ស្ថានីយ៍គោលដៅ។ |
| Socioeconomic Analysis (Household Surveys & PRA Tools) ការវិភាគសេដ្ឋកិច្ចសង្គមតាមរយៈការស្ទង់មតិគ្រួសារ និងការវាយតម្លៃបែបចូលរួម |
ជួយស្វែងយល់ពីផលប៉ះពាល់ជាក់ស្តែងលើជីវភាពកសិករ និងយុទ្ធសាស្ត្របន្សាំនានា (ដូចជាការប្តូរពូជដំណាំ) ដែលសហគមន៍កំពុងអនុវត្តផ្ទាល់។ | ទិន្នន័យពឹងផ្អែកលើការចងចាំ និងការយល់ឃើញរបស់ប្រជាជនដែលអាចមានភាពលំអៀង និងមិនច្បាស់លាស់ទាំងស្រុងតាមក្បួនខ្នាតវិទ្យាសាស្ត្រ។ | ប្រជាជនពី ៩១% ទៅ ១០០% នៅក្នុងភូមិគោលដៅមានការយល់ដឹងពីការប្រែប្រួលអាកាសធាតុ ហើយបានរាយការណ៍ពីការថយចុះទិន្នផល ការកើនឡើងសីតុណ្ហភាព និងការយាយីពីសត្វចង្រៃ (ដូចជាសត្វស្លាប Quelea quelea)។ |
ការចំណាយលើធនធាន (Resource Cost)៖ ការសិក្សានេះទាមទារការរួមបញ្ចូលគ្នារវាងទិន្នន័យឧតុនិយមរយៈពេលវែង និងការចុះប្រមូលទិន្នន័យពីសហគមន៍ផ្ទាល់ ដែលតម្រូវឱ្យមានធនធានកម្មវិធីវិភាគ និងពេលវេលាសមរម្យ។
ការសិក្សានេះត្រូវបានធ្វើឡើងផ្តោតលើតំបន់អាងទន្លេបឹង Victoria ក្នុងប្រទេសតង់ហ្សានី ដោយប្រមូលទិន្នន័យពីកសិករខ្នាតតូច។ ដោយសារលក្ខខណ្ឌភូមិសាស្ត្ររបស់ប្រទេសតង់ហ្សានីមានលក្ខណៈជាក់លាក់ លទ្ធផលនៃប្រូបាប៊ីលីតេទឹកភ្លៀងមិនអាចយកមកអនុវត្តផ្ទាល់នៅកម្ពុជាបានទេ ប៉ុន្តែវិធីសាស្ត្រ និងប្រភេទនៃហានិភ័យកសិកម្ម (ការរាំងស្ងួត សត្វល្អិត) គឺមានភាពប្រហាក់ប្រហែលគ្នាយ៉ាងខ្លាំងមកនឹងបរិបទកសិករខ្នាតតូចនៅកម្ពុជា។
វិធីសាស្ត្រនិងក្របខណ្ឌនៃការវាយតម្លៃហានិភ័យចម្រុះនេះមានអត្ថប្រយោជន៍យ៉ាងខ្លាំងសម្រាប់ការសិក្សាពីផលប៉ះពាល់អាកាសធាតុនៅកម្ពុជា ជាពិសេសសម្រាប់សហគមន៍កសិកម្មដែលពឹងផ្អែកលើទឹកភ្លៀង។
ជារួម ការរួមបញ្ចូលគ្នានូវទិន្នន័យវិទ្យាសាស្ត្រ (ឧតុនិយម) និងទិន្នន័យសង្គម (បទពិសោធន៍កសិករ) គឺជាវិធីសាស្ត្រវាយតម្លៃដ៏ទូលំទូលាយមួយ ដែលរដ្ឋាភិបាល និងអង្គការអភិវឌ្ឍន៍នៅកម្ពុជាអាចយកទៅអនុវត្តដើម្បីកសាងភាពធន់នឹងអាកាសធាតុ។
ដើម្បីអនុវត្តតាមការសិក្សានេះ និស្សិតគួរអនុវត្តតាមជំហានខាងក្រោម៖
| ពាក្យបច្ចេកទេស | ការពន្យល់ជាខេមរភាសា (Khmer Explanation) | និយមន័យសាមញ្ញ (Simple Definition) |
|---|---|---|
| Trend analysis (ការវិភាគនិន្នាការ) | ដំណើរការនៃការប្រើប្រាស់ទិន្នន័យប្រវត្តិសាស្ត្រ (ដូចជាកម្រិតទឹកភ្លៀង ឬសីតុណ្ហភាព) ក្នុងរយៈពេលយូរ ដើម្បីស្វែងរកទម្រង់ ឬការផ្លាស់ប្តូរជាប្រចាំដែលកំពុងកើតឡើង ថាតើវាកំពុងតែកើនឡើង ថយចុះ ឬនៅថេរ។ | ដូចជាការតាមដានពិន្ទុប្រឡងប្រចាំខែរបស់អ្នកសិស្សម្នាក់ក្នុងរយៈពេលពេញមួយឆ្នាំ ដើម្បីមើលថាគាត់រៀនពូកែជាងមុន ឬខ្សោយជាងមុន។ |
| Anomaly (ភាពមិនប្រក្រតី / គម្លាតពីកម្រិតមធ្យម) | ក្នុងអាកាសធាតុវិទ្យា វាសំដៅលើទំហំនៃភាពខុសគ្នា (ខ្ពស់ជាង ឬទាបជាង) នៃសីតុណ្ហភាព ឬបរិមាណទឹកភ្លៀងក្នុងខែ ឬឆ្នាំណាមួយ បើធៀបទៅនឹងកម្រិតមធ្យមភាគយូរអង្វែងរបស់វា។ វាជួយឲ្យអ្នកស្រាវជ្រាវដឹងពីកម្រិតនៃការប្រែប្រួលអាកាសធាតុខុសពីធម្មតា។ | ដូចជាពេលដែលយើងតែងតែចំណាយលុយ ១ម៉ឺនរៀលជារៀងរាល់ថ្ងៃ តែថ្ងៃមួយយើងចំណាយដល់ ៣ម៉ឺនរៀល នោះ ២ម៉ឺនរៀលដែលលើសនោះគឺជាភាពមិនប្រក្រតី។ |
| Innovation System (ប្រព័ន្ធនវានុវត្តន៍) | បណ្តាញអន្តរកម្មនៃអង្គការ ស្ថាប័ន កសិករ វិស័យឯកជន និងអ្នកស្រាវជ្រាវ ដែលធ្វើការរួមគ្នាដើម្បីបង្កើត ចែករំលែក និងប្រើប្រាស់បច្ចេកវិទ្យា ចំណេះដឹង និងវិធីសាស្ត្រធ្វើកសិកម្មថ្មីៗឱ្យមានប្រសិទ្ធភាពក្នុងការបន្សាំទៅនឹងការប្រែប្រួលអាកាសធាតុ។ | ដូចជាក្រុមការងារមួយដែលមានអ្នកបង្កើតរូបមន្ត អ្នកផលិត អ្នកផ្សព្វផ្សាយ និងអ្នកលក់ សហការគ្នាដើម្បីបញ្ចេញផលិតផលថ្មីមួយទៅកាន់ទីផ្សារឱ្យបានជោគជ័យ។ |
| Focus Group Discussion (ការពិភាក្សាក្រុមតូច) | វិធីសាស្ត្រស្រាវជ្រាវបែបគុណវិស័យមួយ ដោយប្រមូលផ្តុំមនុស្សមួយក្រុមតូច (ឧទាហរណ៍ កសិករ ៨ ទៅ ១២នាក់) មកជជែកពិភាក្សាគ្នាលើប្រធានបទជាក់លាក់ណាមួយ ដើម្បីស្វែងយល់ពីបទពិសោធន៍ ការយល់ឃើញ និងយុទ្ធសាស្ត្រដោះស្រាយបញ្ហារបស់ពួកគេរួមគ្នា។ | ដូចជាការហៅសិស្សមួយក្រុមមកអង្គុយជុំគ្នា ដើម្បីសួរពីចំណាប់អារម្មណ៍ និងបញ្ហានៃការសិក្សាមុខវិជ្ជាណាមួយ ជាជាងសួរពួកគេម្តងម្នាក់ៗ។ |
| Coping and adaptation strategies (យុទ្ធសាស្ត្រទប់ទល់ និងបន្សាំ) | សកម្មភាពបណ្តោះអាសន្នដើម្បីដោះស្រាយបញ្ហាភ្លាមៗ (ទប់ទល់ ឧ. ការធ្វើចំណាកស្រុកដើម្បីរកអាហារ) និងការផ្លាស់ប្តូរទម្លាប់ ឬប្រព័ន្ធជាអចិន្ត្រៃយ៍ (បន្សាំ ឧ. ការដាំពូជដំណាំដែលធន់នឹងភាពរាំងស្ងួត) ដែលកសិករអនុវត្តដើម្បីរស់រានមានជីវិតក្នុងស្ថានភាពប្រែប្រួលអាកាសធាតុ។ | ដូចជាការប្រើឆ័ត្រពេលភ្លៀងធ្លាក់ម្តងម្កាល (ទប់ទល់) ធៀបនឹងការសាងសង់ដំបូលផ្ទះឱ្យរឹងមាំ និងមានប្រព័ន្ធបង្ហូរទឹកល្អដើម្បីការពាររដូវវស្សាទាំងមូល (បន្សាំ)។ |
| Eutrophication (ការកើនឡើងសារធាតុចិញ្ចឹមជ្រុលក្នុងទឹក) | បាតុភូតដែលប្រភពទឹក (ដូចជាបឹង) ទទួលបានបរិមាណសារធាតុចិញ្ចឹមច្រើនហួសហេតុ (ច្រើនតែមកពីជីកសិកម្មហូរចូល) បណ្តាលឱ្យសារាយដុះលូតលាស់ខ្លាំង ដែលធ្វើឱ្យបាត់បង់អុកស៊ីសែនក្នុងទឹក និងសម្លាប់មច្ឆជាតិឬប្រព័ន្ធអេកូឡូស៊ីក្នុងទឹក។ | ដូចជាការដាក់ជីលើសកម្រិតទៅលើកូនឈើ ដែលធ្វើឱ្យស្មៅចង្រៃជុំវិញដុះលូតលាស់យ៉ាងលឿន ដណ្តើមយកទឹក និងពន្លឺ រហូតធ្វើឱ្យកូនឈើនោះងាប់។ |
| Time slice climatology analysis (ការវិភាគអាកាសធាតុវិទ្យាតាមចន្លោះពេល) | បច្ចេកទេសស្រាវជ្រាវដោយយកទិន្នន័យអាកាសធាតុដ៏ច្រើនលើសលប់មកកាត់បំបែកជាចន្លោះពេលជាក់លាក់ណាមួយ (ឧទាហរណ៍ ១០ឆ្នាំ ឬ ៣០ឆ្នាំម្តង) ដើម្បីយកមកប្រៀបធៀបគ្នា និងសង្កេតមើលការផ្លាស់ប្តូរនិន្នាការរយៈពេលវែងបានកាន់តែច្បាស់។ | ដូចជាការថតរូបខ្លួនឯងជារៀងរាល់ថ្ងៃ ហើយយកតែរូបថតនៅចុងឆ្នាំនីមួយៗមកប្រៀបធៀបគ្នា ដើម្បីមើលថាយើងលូតលាស់ និងប្រែប្រួលកម្រិតណាក្នុងរយៈពេល៥ឆ្នាំ។ |
អត្ថបទដែលបានបោះពុម្ពនៅលើ KhmerResearch ដែលទាក់ទងនឹងប្រធានបទនេះ៖
ប្រធានបទ និងសំណួរស្រាវជ្រាវដែលទាក់ទងនឹងឯកសារនេះ ដែលអ្នកអាចស្វែងរកបន្ថែម៖
