បញ្ហា/ប្រធានបទ (The Problem/Topic)៖ របាយការណ៍នេះដោះស្រាយបញ្ហាភាពងាយរងគ្រោះនៃវិស័យកសិកម្មនៅភាគកណ្តាលនៃប្រទេសថៃចំពោះការប្រែប្រួលអាកាសធាតុ ដូចជាគ្រោះរាំងស្ងួត និងទឹកជំនន់ ដែលប៉ះពាល់យ៉ាងខ្លាំងដល់ទិន្នផលនិងជីវភាពរបស់កសិករខ្នាតតូច។
វិធីសាស្ត្រ (Approach)៖ ការសិក្សានេះប្រើប្រាស់វិធីសាស្ត្រស្រាវជ្រាវបែបគុណវិស័យ ដោយផ្តោតលើការវិភាគករណីសិក្សាអំពីការអនុវត្តល្អរបស់សហគមន៍កសិករខ្នាតតូចចំនួនពីរក្រុមនៅតំបន់ភាគកណ្តាល។
សេចក្តីសន្និដ្ឋានសំខាន់ៗ (Key Conclusions)៖
របាយការណ៍នេះបង្ហាញពីផលប៉ះពាល់យ៉ាងធ្ងន់ធ្ងរនៃការប្រែប្រួលអាកាសធាតុទៅលើវិស័យកសិកម្មនៅភាគកណ្តាលប្រទេសថៃ និងគូសបញ្ជាក់ពីភាពជោគជ័យនៃការបន្ស៊ាំខ្លួនផ្អែកលើសហគមន៍។ កសិករខ្នាតតូចបានប្រើប្រាស់ចំណេះដឹងក្នុងស្រុក និងបច្ចេកទេសថ្មីៗដើម្បីទប់ទល់នឹងគ្រោះរាំងស្ងួត និងទឹកជំនន់ ប្រកបដោយប្រសិទ្ធភាព។
| ការរកឃើញ (Finding) | ព័ត៌មានលម្អិត (Detail) | ភស្តុតាង (Evidence) |
|---|---|---|
| ផលប៉ះពាល់អាកាសធាតុលើដំណាំសំខាន់ៗ (Climate Impacts on Major Crops) | ការកើនឡើងកម្តៅ និងភាពមិនប្រាកដប្រជានៃទឹកភ្លៀងបានធ្វើឱ្យប៉ះពាល់ដល់ទិន្នផលស្រូវ ដំឡូងមី អំពៅ និងពោត ដោយបង្កឱ្យមានជំងឺ ហានិភ័យទឹកជំនន់ និងគ្រោះរាំងស្ងួត។ | សីតុណ្ហភាពនៅខែមេសាអាចឡើងដល់ ៤២-៤៣ អង្សាសេ ហើយការខូចខាតសេដ្ឋកិច្ចប្រចាំឆ្នាំដោយសារអាកាសធាតុអាចស្មើនឹង ៥% នៃផលិតផលក្នុងស្រុកសរុប (GDP)។ |
| ការសាបព្រោះស្រូវតាមរងដើម្បីទប់ទល់គ្រោះរាំងស្ងួត (Furrow-seeded Rice Adaptation) | កសិករនៅស្រុក Sanam Chai Khet បានប្តូរពីការព្រោះស្រូវធម្មតា មកប្រើបច្ចេកទេសសាបព្រោះតាមរង (Furrow-seeded rice) ដែលជួយសន្សំសំចៃគ្រាប់ពូជ ធ្វើឱ្យឫសចាក់បានជ្រៅ លូតលាស់ល្អ ទាមទារទឹកតិច និងងាយស្រួលដកស្មៅ។ | ការអនុវត្តនេះទុកគម្លាតចន្លោះរណ្តៅពី ៥០ ទៅ ១០០ សង់ទីម៉ែត្រ និងចន្លោះរង ១ ម៉ែត្រ ដែលជួយកាត់បន្ថយការពឹងផ្អែកលើទឹកភ្លៀង។ |
| ការដាំដុះចម្រុះលើរងដើម្បីទប់ទល់ទឹកជំនន់ និងកម្តៅ (Diversified Ridge Farming) | សហគមន៍ Khlong Chinda បានដោះស្រាយបញ្ហាទឹកជំនន់ដោយការដាំដំណាំចម្រុះលើរងដើម្បីពង្រឹងទួល និងបន្ធូរកម្តៅដល់ដំណាំ (ឧទាហរណ៍៖ ទាញមែកត្របែកឱ្យងោករកទឹក) ព្រមទាំងបង្កើតផែនទីហានិភ័យសហគមន៍។ | កសិករបានដាំរុក្ខជាតិចម្រុះជាង ៥០ ប្រភេទនៅលើរង និងបានចូលរួមថវិកាគ្នាទិញម៉ាស៊ីនបូមទឹក និងប្រេងឥន្ធនៈដើម្បីបូមទឹកចេញក្នុងអំឡុងពេលទឹកជំនន់ឆ្នាំ ២០១១។ |
របាយការណ៍នេះបានផ្តល់អនុសាសន៍ឱ្យផ្លាស់ប្តូរពីការគ្រប់គ្រងគ្រោះមហន្តរាយពីថ្នាក់លើ មកជាការគាំទ្រដល់សមត្ថភាពបន្ស៊ាំ និងភាពជាម្ចាស់របស់សហគមន៍នៅថ្នាក់មូលដ្ឋានវិញ។
| គោលដៅ (Target) | សកម្មភាព (Action) | អាទិភាព (Priority) |
|---|---|---|
| រាជរដ្ឋាភិបាល (Government) | ត្រូវបង្កើតមជ្ឈមណ្ឌលព័ត៌មានអាកាសធាតុថ្នាក់សហគមន៍ និងចែកចាយទិន្នន័យឧតុនិយម ព្រមទាំងព័ត៌មានទីផ្សារឱ្យបានទាន់ពេលវេលាដល់កសិករ។ | ខ្ពស់ (High) |
| រាជរដ្ឋាភិបាល (Government) | ត្រូវដោះស្រាយបញ្ហារចនាសម្ព័ន្ធសេដ្ឋកិច្ចដែលមិនស្មើភាព ជាពិសេសការផ្តល់ប័ណ្ណកម្មសិទ្ធិដីធ្លី ឬសិទ្ធិប្រើប្រាស់ដីធ្លីដល់កសិករខ្នាតតូចដើម្បីឱ្យពួកគេមានលទ្ធភាពវិនិយោគលើការបន្ស៊ាំអាកាសធាតុ។ | ខ្ពស់ (High) |
| អាជ្ញាធរមូលដ្ឋាន (Local Authorities) | បង្កើតមូលនិធិបង្វិលសហគមន៍ (Community revolving fund) ដើម្បីផ្តល់ហិរញ្ញប្បទានដល់កសិករក្នុងការផ្លាស់ប្តូរវិធីសាស្ត្រដាំដុះ និងទិញឧបករណ៍ការពារគ្រោះមហន្តរាយ។ | មធ្យម (Medium) |
| ស្ថាប័នស្រាវជ្រាវ (Research Institutions) | ធ្វើការស្រាវជ្រាវផ្អែកលើទីតាំងជាក់ស្តែង (Area-based research) ដើម្បីគាំទ្រសហគមន៍ក្នុងការអនុវត្តកសិកម្មប្រកបដោយចីរភាព និងធានាសន្តិសុខស្បៀង។ | មធ្យម (Medium) |
របាយការណ៍នេះមានសារៈសំខាន់ខ្លាំងសម្រាប់ប្រទេសកម្ពុជា ដោយសារកម្ពុជាមានលក្ខណៈភូមិសាស្ត្រ អាកាសធាតុ និងការពឹងផ្អែកលើវិស័យកសិកម្ម (ស្រូវ ដំឡូងមី) ស្រដៀងទៅនឹងភាគកណ្តាលនៃប្រទេសថៃ។ ការរៀនសូត្រពីការអនុវត្តផ្ទាល់របស់សហគមន៍ថៃ អាចជួយកសិករខ្នាតតូចនៅកម្ពុជាទប់ទល់នឹងភាពរាំងស្ងួត និងទឹកជំនន់ដែលកំពុងកើនឡើង។
ការផ្តល់អំណាច និងការគាំទ្រផ្នែកចំណេះដឹងដល់កសិករខ្នាតតូចនៅថ្នាក់មូលដ្ឋាន គឺជាគន្លឹះដ៏សំខាន់ក្នុងការកសាងភាពធន់នឹងអាកាសធាតុប្រកបដោយចីរភាពសម្រាប់វិស័យកសិកម្មនៅកម្ពុជា។
ដើម្បីអនុវត្តតាមអនុសាសន៍នៃរបាយការណ៍នេះ គួរអនុវត្តតាមជំហានខាងក្រោម៖
| ពាក្យបច្ចេកទេស | ការពន្យល់ជាខេមរភាសា (Khmer Explanation) | និយមន័យសាមញ្ញ (Simple Definition) |
|---|---|---|
| Community-Based Mitigation and Adaptation | ការកាត់បន្ថយ និងបន្ស៊ាំទៅនឹងការប្រែប្រួលអាកាសធាតុដោយពឹងផ្អែកលើសហគមន៍ ជាការផ្តល់អំណាច និងគាំទ្រដល់អ្នកភូមិក្នុងការប្រើប្រាស់ចំណេះដឹងមូលដ្ឋានដើម្បីដោះស្រាយបញ្ហាអាកាសធាតុដោយខ្លួនឯងជាជាងរង់ចាំតែការជួយពីរដ្ឋាភិបាលកណ្តាល។ | ដូចជាការដែលអ្នកភូមិរួមគ្នាបង្កើតទំនប់ទឹកការពារទឹកជំនន់ដោយខ្លួនឯងតាមបទពិសោធន៍ជាក់ស្តែងក្នុងតំបន់របស់ពួកគេ។ |
| Small Farmers / Smallholders | កសិករដែលមានដីបង្កបង្កើនផលតូចតាច ដែលជាក្រុមងាយរងគ្រោះខ្លាំងបំផុតពីការប្រែប្រួលអាកាសធាតុ ដោយសារពួកគេខ្វះខាតដើមទុន បច្ចេកវិទ្យា និងលទ្ធភាពទទួលបានព័ត៌មានឧតុនិយម។ | កសិករគ្រួសារដែលមានដីស្រែចម្ការតិចតួច និងធ្វើកសិកម្មសម្រាប់ចិញ្ចឹមជីវិតជាចម្បង មិនមែនជាកសិដ្ឋានពាណិជ្ជកម្មធំដុំនោះទេ។ |
| Furrow-seeded Rice | បច្ចេកទេសសាបព្រោះស្រូវតាមរង (ការធ្វើរណ្តៅតាមខ្សែបន្ទាត់) ដែលជួយសន្សំសំចៃគ្រាប់ពូជ ធ្វើឱ្យឫសស្រូវចាក់បានជ្រៅ លូតលាស់ល្អ និងទាមទារទឹកតិច ដែលស័ក្តិសមបំផុតសម្រាប់ការបន្ស៊ាំទៅនឹងគ្រោះរាំងស្ងួត។ | ដូចជាការយកគ្រាប់ពូជស្រូវទៅដាំក្នុងរណ្តៅជួរៗមានគម្លាតត្រឹមត្រូវ ជាជាងការបាចព្រោះពាសវាលពាសកាល ដើម្បីងាយស្រួលថែទាំ និងសន្សំសំចៃទឹក។ |
| Diversified Ridge Farming | ការលើករងដីឱ្យខ្ពស់ដើម្បីដាំដំណាំចម្រុះបញ្ចូលគ្នា (ដូចជាបន្លែ ដើមឈើហូបផ្លែ និងស្មៅ) ដែលជួយការពារការលិចលង់ដោយសារទឹកជំនន់ និងជួយរក្សាសំណើមឬបន្ថយកម្តៅដល់រុក្ខជាតិនៅរដូវក្តៅខ្លាំង។ | ដូចជាការលើកទួលដីខ្ពស់ៗដាំបន្លែ និងដើមឈើចម្រុះគ្នា ដើម្បីកុំឱ្យទឹកជំនន់លិចស្លាប់ និងជួយធ្វើឱ្យប្រព័ន្ធអេកូឡូស៊ីក្នុងចម្ការមានតុល្យភាព។ |
| Climate Vulnerability | កម្រិតនៃភាពងាយរងគ្រោះរបស់ប្រព័ន្ធកសិកម្ម ឬសហគមន៍ណាមួយ នៅពេលប្រឈមមុខនឹងគ្រោះមហន្តរាយអាកាសធាតុ (ដូចជាគ្រោះរាំងស្ងួត ឬទឹកជំនន់) ដោយសារកង្វះសមត្ថភាពក្នុងការទប់ទល់ ឬបន្ស៊ាំខ្លួន។ | ដូចជាផ្ទះស្លឹកដែលងាយនឹងប៉ើងរលំនៅពេលមានខ្យល់ព្យុះ បើប្រៀបធៀបនឹងផ្ទះថ្មរឹងមាំ។ |
| Community Revolving Fund | មូលនិធិសហគមន៍ដែលអនុញ្ញាតឱ្យសមាជិកខ្ចីប្រាក់យកទៅប្រើប្រាស់ក្នុងការផ្លាស់ប្តូរវិធីសាស្ត្រដាំដុះ ឬទិញឧបករណ៍ការពារគ្រោះមហន្តរាយ ហើយសងត្រឡប់មកវិញដើម្បីឱ្យអ្នកផ្សេងទៀតអាចខ្ចីបន្តបាន។ | ដូចជាតុងទីនសហគមន៍ ឬធនាគារភូមិ ដែលប្រមូលលុយគ្នាទុកសម្រាប់ឱ្យសមាជិកខ្ចីបង្វិលដើម្បីទិញពូជដំណាំ ឬម៉ាស៊ីនបូមទឹក។ |
អត្ថបទដែលបានបោះពុម្ពនៅលើ KhmerResearch ដែលទាក់ទងនឹងប្រធានបទនេះ៖
ប្រធានបទ និងសំណួរស្រាវជ្រាវដែលទាក់ទងនឹងឯកសារនេះ ដែលអ្នកអាចស្វែងរកបន្ថែម៖
