បញ្ហា (The Problem)៖ ការខូចខាត និងការបាត់បង់ទិន្នផលគ្រាប់ពោតក្នុងអំឡុងពេលស្តុកទុកដោយសារសត្វល្អិតចង្រៃ គឺជាបញ្ហាប្រឈមដ៏ធំមួយនៅក្នុងតំបន់ត្រូពិចដែលមានសំណើម ដូចជាភាគនិរតីនៃប្រទេសនីហ្សេរីយ៉ា ដែលទាមទារឱ្យមានវិធីសាស្ត្រស្តុកទុកមានប្រសិទ្ធភាព។
វិធីសាស្ត្រ (The Methodology)៖ ការសិក្សានេះប្រើប្រាស់ការពិសោធន៍ក្នុងមន្ទីរពិសោធន៍រយៈពេល១២ខែ ដោយរៀបចំជាការពិសោធន៍កត្តា (Factorial experiment) ដើម្បីវាយតម្លៃប្រសិទ្ធភាពនៃវិធីសាស្ត្រស្តុកទុកផ្សេងៗគ្នាទៅលើគ្រាប់ពោត។
លទ្ធផលសំខាន់ៗ (The Verdict)៖
| វិធីសាស្ត្រ (Method) | គុណសម្បត្តិ (Pros) | គុណវិបត្តិ (Cons) | លទ្ធផលគន្លឹះ (Key Result) |
|---|---|---|---|
| Storage with Fumigation (Phostoxin) ការស្តុកទុកដោយប្រើថ្នាំឆ្អើរកម្ចាត់សត្វល្អិត (Phostoxin) |
ការពារគ្រាប់ពូជពីសត្វល្អិតចង្រៃបានយ៉ាងមានប្រសិទ្ធភាពខ្ពស់បំផុត និងរក្សាបាននូវគុណភាពទម្ងន់គ្រាប់ពូជបានល្អក្នុងរយៈពេលយូរ។ វាអាចប្រើប្រាស់បានជាមួយប្រភេទធុងស្តុកទុកជាច្រើន។ | ទាមទារការចំណាយទិញសារធាតុគីមី និងទាមទារឱ្យមានការប្រុងប្រយ័ត្នខ្ពស់ចំពោះសុខភាព និងសុវត្ថិភាពនៅពេលអនុវត្ត។ | អត្រានៃការបាត់បង់ទម្ងន់មានកម្រិតទាបជាង ៥% ហើយមានចំនួនគ្រាប់ពូជដែលនៅល្អច្រើនជាងគេ។ |
| Unfumigated Storage in Tin / Earthen Pots ការស្តុកទុកក្នុងធុងសំណប៉ាហាំង ឬឆ្នាំងដីដោយមិនប្រើថ្នាំឆ្អើរ |
ជាវិធីសាស្ត្រងាយស្រួល ចំណាយតិច ព្រោះសម្ភារៈមានស្រាប់នៅក្នុងតំបន់ និងមិនប៉ះពាល់ដល់សុខភាពពីសារធាតុគីមី។ | គ្មានប្រសិទ្ធភាពក្នុងការទប់ស្កាត់ការកើនឡើងនៃសត្វល្អិត ដែលបណ្តាលឱ្យខូចខាតទិន្នផលយ៉ាងធ្ងន់ធ្ងរ។ វាមិនស័ក្តិសមសម្រាប់ការស្តុកទុករយៈពេលយូរនោះទេ។ | បណ្តាលឱ្យគ្រាប់ពូជរងការខូចខាតធ្ងន់ធ្ងរពី ៤០% ទៅ ១០០% និងបាត់បង់ទម្ងន់លើសពី ១០%។ |
| Improved Tolerant Varieties (DMR-LSR-W & Y) ការប្រើប្រាស់ពូជពោតកែលម្អដែលធន់នឹងសត្វល្អិត (DMR-LSR-W និង Y) |
ពូជទាំងនេះមានលក្ខណៈសម្បត្តិរូបវន្ត (ដូចជាភាពរឹងនៃគ្រាប់) ដែលអាចទប់ទល់នឹងសត្វល្អិតដោយធម្មជាតិ ទោះបីជាមិនប្រើសារធាតុគីមីក៏ដោយ។ វាជួយសន្សំសំចៃថ្លៃដើម។ | កសិករអាចមានការលំបាកក្នុងការផ្លាស់ប្តូរទម្លាប់ពីការប្រើប្រាស់ពូជក្នុងស្រុក ឬពិបាកក្នុងការស្វែងរកពូជថ្មីនេះនៅលើទីផ្សារដំបូង។ | រក្សាបានទម្ងន់គ្រាប់ពូជបានល្អ (ជាមធ្យមប្រមាណ ២៥ ក្រាម) ដោយមានភាគរយនៃការស៊ូទ្រាំនឹងសត្វល្អិតខ្ពស់រហូតដល់ជិត ១០០% ក្នុងលក្ខខណ្ឌមួយចំនួន។ |
ការចំណាយលើធនធាន (Resource Cost)៖ ការសិក្សានេះមិនបានបញ្ជាក់លម្អិតពីតម្លៃជាទឹកប្រាក់នោះទេ ប៉ុន្តែបានផ្តោតលើការប្រើប្រាស់សម្ភារៈក្នុងស្រុក និងថ្នាំគីមីដែលមានតម្លៃសមរម្យ។
ការសិក្សានេះត្រូវបានធ្វើឡើងនៅក្នុងលក្ខខណ្ឌអាកាសធាតុត្រូពិចសើម នីក្រុង Ibadan ភាគនិរតីនៃប្រទេសនីហ្សេរីយ៉ា ជាមួយនឹងការសាកល្បងលើសំណាកតូច (១០០ គ្រាប់ក្នុងមួយធុង)។ ដោយសារប្រទេសកម្ពុជាមានអាកាសធាតុត្រូពិចសើម និងបញ្ហាសត្វល្អិតបំផ្លាញគ្រាប់ធញ្ញជាតិស្រដៀងគ្នា ការរកឃើញពីការស្រាវជ្រាវនេះមានតម្លៃយ៉ាងខ្លាំងក្នុងការឆ្លុះបញ្ចាំងពីបញ្ហានៅកម្ពុជា។ ទោះជាយ៉ាងណាក៏ដោយ លទ្ធផលអាចនឹងមានភាពខុសគ្នាបន្តិចបន្តួចអាស្រ័យលើពូជពោតក្នុងស្រុករបស់កម្ពុជា។
វិធីសាស្ត្រដែលបានលើកឡើងនៅក្នុងឯកសារនេះ គឺមានសារៈប្រយោជន៍ និងអាចយកមកអនុវត្តបានយ៉ាងល្អសម្រាប់វិស័យកសិកម្មនៅប្រទេសកម្ពុជា។
ការបោះបង់ចោលនូវការស្តុកទុកក្នុងធុងចំហ ឬមិនបានប្រុងប្រយ័ត្ន ហើយងាកមកប្រើប្រាស់ធុងស្តុកទុកដែលមានការបិទជិតរួមផ្សំនឹងវិធានការគ្រប់គ្រងសត្វល្អិតត្រឹមត្រូវ នឹងជួយសង្គ្រោះទិន្នផល និងសេដ្ឋកិច្ចកសិករកម្ពុជាបានយ៉ាងច្រើន។
ដើម្បីអនុវត្តតាមការសិក្សានេះ និស្សិតគួរអនុវត្តតាមជំហានខាងក្រោម៖
| ពាក្យបច្ចេកទេស | ការពន្យល់ជាខេមរភាសា (Khmer Explanation) | និយមន័យសាមញ្ញ (Simple Definition) |
|---|---|---|
| Phostoxin (ថ្នាំឆ្អើរកម្ចាត់សត្វល្អិត Phostoxin) | គឺជាប្រភេទសារធាតុគីមី (ថ្នាំឆ្អើរ ឬ Fumigant) ដែលបញ្ចេញឧស្ម័នពុលដើម្បីសម្លាប់សត្វល្អិតចង្រៃដែលមាននៅក្នុងជង្រុក ឬធុងស្តុកទុកគ្រាប់ធញ្ញជាតិ ដោយមិនធ្វើឱ្យខូចគុណភាពគ្រាប់ពូជ។ | ដូចជាការដុតធូបមូសបិទទ្វារក្នុងបន្ទប់ ដើម្បីសម្លាប់មូសទាំងអស់ដោយផ្សែងរបស់វាអ៊ីចឹងដែរ។ |
| Analysis of variance (ANOVA) (ការវិភាគវ៉ារ្យ៉ង់) | គឺជាវិធីសាស្ត្រស្ថិតិដែលប្រើដើម្បីប្រៀបធៀបមធ្យមភាគនៃក្រុមទិន្នន័យចាប់ពី៣ឡើងទៅ ដើម្បីកំណត់ថាតើមានភាពខុសគ្នាគួរឱ្យកត់សម្គាល់ (Significant difference) រវាងលទ្ធផលនៃវិធីសាស្ត្រនីមួយៗឬទេ (ឧទាហរណ៍ ការប្រៀបធៀបប្រភេទធុងស្តុកទុកទាំង៤)។ | ដូចជាការប្រៀបធៀបពិន្ទុសិស្ស៣ថ្នាក់ផ្សេងគ្នា ដើម្បីរកមើលថាតើវិធីបង្រៀនរបស់គ្រូទាំង៣នាក់នោះមានឥទ្ធិពលខុសគ្នាឬអត់។ |
| Pearson correlation coefficient (មេគុណសហសម្ព័ន្ធភៀរសុន) | ជារង្វាស់ស្ថិតិដែលបង្ហាញពីទំនាក់ទំនងនិងទិសដៅរវាងអថេរពីរ (ឧទាហរណ៍ ទំនាក់ទំនងរវាងចំនួនសត្វល្អិត និងការបាត់បង់ទម្ងន់គ្រាប់ពោត)។ ប្រសិនបើវាវិជ្ជមាន នោះអថេរទាំងពីរកើនឡើងព្រមគ្នា ហើយបើអវិជ្ជមាន វាកើនឡើងផ្ទុយគ្នា។ | ដូចជាការវាស់វែងទំនាក់ទំនងរវាងកម្ពស់និងទម្ងន់របស់មនុស្ស គឺកាលណាមនុស្សកាន់តែខ្ពស់ ជាទូទៅទម្ងន់ក៏កាន់តែធ្ងន់តាមហ្នឹងដែរ។ |
| Second order interaction (អន្តរកម្មលំដាប់ទីពីរ) | ក្នុងស្ថិតិ វាគឺជាឥទ្ធិពលរួមបញ្ចូលគ្នានៃកត្តា៣ថ្នាក់ (ឧទាហរណ៍ វិធីស្តុកទុក x ការប្រើថ្នាំ x ពូជពោត) ទៅលើលទ្ធផលចុងក្រោយ ដែលបង្ហាញថាឥទ្ធិពលនៃកត្តាមួយមិនអាចផ្តាច់ចេញពីកត្តាពីរផ្សេងទៀតបានទេ។ | ដូចជារសជាតិនៃមុខម្ហូបមួយមុខ វាមិនត្រឹមតែអាស្រ័យលើប្រភេទសាច់ (កត្តា១) ឬគ្រឿងទេស (កត្តា២) ទេ ប៉ុន្តែវាក៏អាស្រ័យលើរបៀបចម្អិន (កត្តា៣) ផងដែរ បើខ្វះមួយណា ឬប្តូរមួយណា រសជាតិនឹងប្រែប្រួលខុសពីការរំពឹងទុក។ |
| Tolerance level (កម្រិតភាពធន់នឹងសត្វល្អិត) | នៅក្នុងការស្រាវជ្រាវនេះ វាសំដៅលើភាគរយនៃគ្រាប់ពូជដែលនៅល្អ មិនរងការបំផ្លាញទោះបីជាស្ថិតក្នុងបរិស្ថានដែលមានសត្វល្អិតក៏ដោយ ដែលជាទូទៅត្រូវបានកំណត់ដោយលក្ខណៈហ្សែន ភាពរឹង និងរចនាសម្ព័ន្ធរូបវន្តនៃគ្រាប់ពូជនោះ។ | ដូចជាមនុស្សដែលមានប្រព័ន្ធការពាររាងកាយរឹងមាំ ទោះបីជានៅក្បែរអ្នកផ្តាសាយ ក៏មិនងាយឆ្លងជំងឺដែរ។ |
| Diatomaceous earth (ម្សៅផូស៊ីលសារាយសមុទ្រ) | ជាប្រភេទម្សៅធម្មជាតិធ្វើពីផូស៊ីលសារាយសមុទ្រតូចៗ ដែលត្រូវបានគេប្រើជាជម្រើសជំនួសថ្នាំសម្លាប់សត្វល្អិតគីមី។ វាធ្វើឱ្យសត្វល្អិតដែលលូនកាត់ដាច់រលាត់ស្បែក និងងាប់ដោយសារការបាត់បង់ជាតិទឹក។ | ដូចជាការរោយកម្ទេចកញ្ចក់ល្អិតៗលើឥដ្ឋ ដើម្បីការពារកុំឱ្យខ្យង ឬសត្វល្អិតទន់ៗវារកាត់បាន ព្រោះវានឹងមុតងាប់។ |
| Organophosphate insecticides (ថ្នាំសម្លាប់សត្វល្អិតអ័រហ្គាណូផូស្វាត) | ជាក្រុមថ្នាំសម្លាប់សត្វល្អិតគីមីដែលសកម្ម និងត្រូវបានប្រើប្រាស់យ៉ាងទូលំទូលាយដោយមានឥទ្ធិពលទៅរំខានដល់ប្រព័ន្ធសរសៃប្រសាទរបស់សត្វល្អិត ធ្វើឱ្យពួកវាស្លាប់។ | ដូចជាការកាត់ផ្តាច់ខ្សែភ្លើងនៅក្នុងម៉ាស៊ីនរថយន្ត ដើម្បីឱ្យម៉ាស៊ីននោះគាំងលែងដំណើរការទាំងស្រុង។ |
អត្ថបទដែលបានបោះពុម្ពនៅលើ KhmerResearch ដែលទាក់ទងនឹងប្រធានបទនេះ៖
ប្រធានបទ និងសំណួរស្រាវជ្រាវដែលទាក់ទងនឹងឯកសារនេះ ដែលអ្នកអាចស្វែងរកបន្ថែម៖
