បញ្ហា (The Problem)៖ ឯកសារនេះដោះស្រាយបញ្ហានៃការស្វែងរកខ្សែឡាយ (Inbred lines) ដែលមានទិន្នផលខ្ពស់និងមានស្ថិរភាពសម្រាប់ការផលិតគ្រាប់ពូជពោតកូនកាត់ពាណិជ្ជកម្ម ដែលជាឧបសគ្គចម្បងសម្រាប់កម្មវិធីបង្កាត់ពូជខ្នាតតូចនិងថ្មីថ្មោងដោយសារវាត្រូវការពេលវេលានិងទីតាំងច្រើន។
វិធីសាស្ត្រ (The Methodology)៖ ការសិក្សានេះបានអនុវត្តវិធីសាស្ត្រជ្រើសរើស S1-full sib ដែលបានកែច្នៃ ដើម្បីអភិវឌ្ឍខ្សែឡាយចម្រុះ (Composite lines) ដោយប្រើប្រាស់ពូជពោតកូនកាត់ពាណិជ្ជកម្មចំនួន ៦ ប្រភេទ។
លទ្ធផលសំខាន់ៗ (The Verdict)៖
| វិធីសាស្ត្រ (Method) | គុណសម្បត្តិ (Pros) | គុណវិបត្តិ (Cons) | លទ្ធផលគន្លឹះ (Key Result) |
|---|---|---|---|
| Modified S1-full sib selection (Composite Line Method) វិធីសាស្ត្រជ្រើសរើស S1-full sib ដែលបានកែច្នៃ (វិធីសាស្ត្រខ្សែឡាយចម្រុះ) |
មានភាពបត់បែន ចំណេញពេលវេលានិងទីធ្លា (មិនបាច់កាត់ជិត ៥-៦ ជំនាន់) និងផ្តល់លទ្ធផលល្អប្រសើរលើទិន្នផល ភាពឆាប់ផ្តល់ផល និងកម្ពស់ដើម។ វាជួយរក្សាបាននូវភាពចម្រុះនៃប្រភពពូជ (Germplasm) បានល្អប្រសើរ។ | ខ្សែឡាយដែលទទួលបាននៅមានភាពខុសគ្នាខ្លាំង (Heterogeneous) និងទាមទារការសិក្សាបន្ថែមដើម្បីបញ្ជាក់ពីប្រសិទ្ធភាពយូរអង្វែងសម្រាប់ការផលិតពូជកូនកាត់ជំនាន់ដើម។ | ខ្សែឡាយចម្រុះជំនាន់ទី១ (C#1) មានទិន្នផលមធ្យម ៥.០០ តោន/ហិកតា ហើយពូជកូនកាត់ល្អបំផុតជារួមទទួលបានពីវិធីសាស្ត្រនេះ។ |
| Conventional Line Selection (Inbred Line Method - S3) វិធីសាស្ត្រជ្រើសរើសខ្សែឡាយធម្មតា (ខ្សែឡាយកាត់ជិត S3) |
បង្កើតបានខ្សែឡាយដែលមានភាពស្មើសាច់ល្អ (Uniform lines) ដោយសារកម្រិតនៃភាពដូចគ្នានៃសែន (Homozygosity) ខ្ពស់ ដែលជាស្តង់ដារងាយស្រួលសម្រាប់ការផលិតគ្រាប់ពូជពាណិជ្ជកម្ម។ | ត្រូវការពេលវេលានិងទីធ្លាច្រើន (ទាមទារការបង្កាត់ជិតច្រើនជំនាន់) ព្រមទាំងប្រឈមនឹងការធ្លាក់ចុះគុណភាពដោយសារការបង្កាត់ជិត (Inbreeding depression) ដែលធ្វើឱ្យបាត់បង់ប្រភពពូជខ្លះ (ឧ. Pioneer 3012)។ | ខ្សែឡាយ S3 មានទិន្នផលមធ្យម ៣.៤៨ តោន/ហិកតា តែនៅពេលបង្កាត់សាកល្បង (Testcross) ផ្តល់ទិន្នផលប្រហាក់ប្រហែលនឹងខ្សែឡាយចម្រុះដែរ។ |
ការចំណាយលើធនធាន (Resource Cost)៖ ការអនុវត្តវិធីសាស្ត្រនេះតម្រូវឱ្យមានធនធានកសិកម្មជាមូលដ្ឋាន ទីធ្លាដាំដុះគ្រប់គ្រាន់ និងពេលវេលាសមស្របសម្រាប់ការតាមដានការបង្កាត់ពូជជាប្រចាំ។
ការសិក្សានេះត្រូវបានធ្វើឡើងនៅកសិដ្ឋានសុវណ្ណ ខេត្តនគររាជសីមា ប្រទេសថៃ ក្នុងរដូវប្រាំង ដែលប្រើប្រាស់ពូជពោតកូនកាត់ពាណិជ្ជកម្មចំនួន ៦ ប្រភេទ។ ទិន្នន័យនេះមានភាពពាក់ព័ន្ធនិងមានសារៈសំខាន់ណាស់សម្រាប់ប្រទេសកម្ពុជា ដោយសារតំបន់ដាំដុះពោតនៅកម្ពុជា (ជាពិសេសភាគពាយ័ព្យ) មានលក្ខខណ្ឌអាកាសធាតុនិងដីប្រហាក់ប្រហែលគ្នានឹងតំបន់ពិសោធន៍នេះ។
វិធីសាស្ត្រនេះពិតជាមានសក្តានុពលខ្ពស់សម្រាប់កម្មវិធីបង្កាត់ពូជដំណាំនៅកម្ពុជា ជាពិសេសសម្រាប់ស្ថាប័នដែលមានធនធាននិងពេលវេលាមានកំណត់។
សរុបមក ការអនុវត្តវិធីសាស្ត្រខ្សែឡាយចម្រុះអាចជួយកម្ពុជាកាត់បន្ថយការពឹងផ្អែកលើគ្រាប់ពូជពោតពាណិជ្ជកម្មនាំចូលតម្លៃថ្លៃ តាមរយៈការជំរុញការផលិតពូជកូនកាត់ក្នុងស្រុកបានលឿននិងមានប្រសិទ្ធភាព។
ដើម្បីអនុវត្តតាមការសិក្សានេះ និស្សិតគួរអនុវត្តតាមជំហានខាងក្រោម៖
| ពាក្យបច្ចេកទេស | ការពន្យល់ជាខេមរភាសា (Khmer Explanation) | និយមន័យសាមញ្ញ (Simple Definition) |
|---|---|---|
| Composite line (ខ្សែឡាយចម្រុះ) | ជាខ្សែឡាយដែលត្រូវបានបង្កើតឡើងតាមរយៈការបង្កាត់កាត់បញ្ចូលគ្នានូវដើមពូជ ឬខ្សែឡាយដែលត្រូវបានជ្រើសរើសច្រើនប្រភេទបញ្ចូលគ្នា ដើម្បីរក្សាបាននូវភាពចម្រុះនៃសែន (Genetic diversity) ព្រមទាំងបង្កើនលក្ខណៈល្អប្រសើរដោយមិនចាំបាច់ឆ្លងកាត់ការបង្កាត់ជិតច្រើនជំនាន់។ | ដូចជាការលាយបញ្ចូលគ្នានូវគ្រឿងផ្សំល្អៗពីប្រភពផ្សេងៗគ្នា ដើម្បីបង្កើតជារូបមន្តថ្មីមួយដែលមានស្ថិរភាព និងរក្សាបានរសជាតិចម្រុះ។ |
| Inbred line (ខ្សែឡាយកាត់ជិត) | ជាខ្សែឡាយដែលទទួលបានពីការបង្កាត់ផ្កាឯង (Self-pollination) ផ្ទួនៗគ្នាច្រើនជំនាន់ (ឧទាហរណ៍ ៥ ទៅ ៦ ជំនាន់) ដែលធ្វើឱ្យដើមដំណាំមានលក្ខណៈសែនដូចគ្នាទាំងស្រុង (Homozygous) ប៉ុន្តែវាច្រើនតែងាយរងការធ្លាក់ចុះនូវភាពរឹងមាំ ឬទិន្នផល។ | ដូចជាការរៀបការតែក្នុងរង្វង់គ្រួសារបងប្អូនឯងតៗគ្នាច្រើនជំនាន់ ដែលធ្វើឱ្យកូនចៅមានមុខមាត់ឬលក្ខណៈដូចគ្នាទាំងស្រុង តែងាយនឹងចុះខ្សោយកម្លាំង។ |
| S1-full sib selection (ការជ្រើសរើស S1-full sib) | ជាវិធីសាស្ត្របង្កាត់ពូជដែលដំណាំត្រូវបានឱ្យបង្កាត់ផ្កាឯងម្តងសិន (S1) បន្ទាប់មកគេជ្រើសរើសដើម S1 ណាដែលល្អបំផុតនៅក្នុងគ្រួសារតែមួយ យកមកបង្កាត់បញ្ចូលគ្នា (Full-sib) ដើម្បីប្រមូលផ្តុំសែនល្អៗដោយមិនធ្វើឱ្យបាត់បង់ភាពចម្រុះខ្លាំងពេក។ | ដូចជាការឱ្យសិស្សម្នាក់ៗប្រឡងតេស្តសមត្ថភាពរៀងខ្លួនសិន រួចទើបជ្រើសរើសសិស្សពូកែៗក្នុងថ្នាក់តែមួយឱ្យធ្វើការជាក្រុមជាមួយគ្នាដើម្បីបង្កើតស្នាដៃធំ។ |
| Testcross (ការបង្កាត់សាកល្បង) | ជាការយកខ្សែឡាយថ្មីដែលយើងមិនទាន់ដឹងពីសមត្ថភាពច្បាស់លាស់ ទៅបង្កាត់ជាមួយខ្សែឡាយគោល (Tester) មួយដែលគេស្គាល់លក្ខណៈច្បាស់រួចទៅហើយ ដើម្បីវាយតម្លៃថាតើខ្សែឡាយថ្មីនោះមានសក្តានុពលផ្តល់ទិន្នផលខ្ពស់កម្រិតណានៅពេលក្លាយជាពូជកូនកាត់។ | ដូចជាការយកកីឡាករថ្មីម្នាក់ទៅលេងចាប់គូជាមួយកីឡាករជើងចាស់ដ៏ឆ្នើមម្នាក់ ដើម្បីចង់ដឹងថាកីឡាករថ្មីនោះមានសមត្ថភាពសហការជាក្រុមបានល្អកម្រិតណា។ |
| Diallel cross (ការបង្កាត់ខ្វែងគ្រប់ទិស) | ជាទម្រង់នៃការរៀបចំការបង្កាត់ពូជ ដែលខ្សែឡាយមេបាទាំងអស់ត្រូវបានយកទៅបង្កាត់ផ្គូផ្គងគ្នាគ្រប់ជម្រើសទាំងអស់ ដើម្បីវាយតម្លៃថាតើការផ្គូផ្គងមួយណាដែលផ្តល់លទ្ធផលល្អជាងគេបំផុត និងដើម្បីសិក្សាពីសមត្ថភាពផ្សំរបស់ខ្សែឡាយនីមួយៗ។ | ដូចជាការរៀបចំការប្រកួតកីឡាវិលជុំ ដែលក្រុមនីមួយៗត្រូវប្រកួតជាមួយគ្រប់ក្រុមទាំងអស់ ដើម្បីរកឱ្យឃើញថាក្រុមណាខ្លាំងជាងគេ និងការផ្គូផ្គងមួយណាដែលស៊ីចង្វាក់គ្នាបំផុត។ |
| Honeycomb arrangement (ការរៀបចំទម្រង់សំបុកឃ្មុំ) | ជាការរចនាប្លង់ដាំដុះដោយប្រើក្រឡាត្រីកោណសម័ង្ស ដែលផ្តល់ឱ្យរុក្ខជាតិនីមួយៗនូវគម្លាតស្មើៗគ្នាពីគ្រប់ទិសទី (ឧទាហរណ៍ ០.៨៦៦ ម៉ែត្រ) ក្នុងគោលបំណងកាត់បន្ថយការដណ្តើមជីជាតិគ្នា ជួយឱ្យការជ្រើសរើសពូជមានភាពសុក្រឹតផ្អែកលើសែនពិតប្រាកដ។ | ដូចជាការរៀបចំកន្លែងអង្គុយប្រឡងរបស់សិស្សឱ្យមានគម្លាតស្មើៗគ្នានៅគ្រប់ទិសទី ដើម្បីកុំឱ្យពួកគេរំខាន ឬលួចចម្លងគ្នា ដែលជួយឱ្យការវាយតម្លៃសមត្ថភាពពិតប្រាកដមានភាពយុត្តិធម៌។ |
| Combining ability (សមត្ថភាពផ្សំ / សមត្ថភាពបង្កាត់បញ្ចូល) | ជាសមត្ថភាពរបស់ខ្សែឡាយមេបាមួយ ក្នុងការផ្ទេរលក្ខណៈល្អៗរបស់ខ្លួនទៅឱ្យកូនកាត់ជំនាន់ក្រោយ (Hybrid) នៅពេលដែលវាត្រូវបានបង្កាត់ជាមួយខ្សែឡាយផ្សេងទៀត ដែលវាចែកចេញជាសមត្ថភាពទូទៅ (General) និងសមត្ថភាពជាក់លាក់ (Specific)។ | ដូចជាទេពកោសល្យរបស់អ្នកចម្រៀងម្នាក់ ដែលអាចច្រៀងឆ្លើយឆ្លងជាមួយដៃគូណាក៏ពីរោះ (General) ឬមានភាពពីរោះលេចធ្លោខ្លាំងមែនទែនតែពេលច្រៀងជាមួយដៃគូជាក់លាក់ណាម្នាក់ (Specific)។ |
អត្ថបទដែលបានបោះពុម្ពនៅលើ KhmerResearch ដែលទាក់ទងនឹងប្រធានបទនេះ៖
ប្រធានបទ និងសំណួរស្រាវជ្រាវដែលទាក់ទងនឹងឯកសារនេះ ដែលអ្នកអាចស្វែងរកបន្ថែម៖
