បញ្ហា (The Problem)៖ ផ្ទៃដីដាំដុះពូជស្វាយក្នុងស្រុករបស់ប្រទេសថៃកំពុងមានការថយចុះដោយសារតម្រូវការទីផ្សារមានការផ្លាស់ប្តូរ និងការនាំចូលពូជស្វាយបរទេស ដែលទាមទារឱ្យមានការអភិរក្សពូជដើមទាំងនេះជាបន្ទាន់ដើម្បីរក្សាភាពចម្រុះ។
វិធីសាស្ត្រ (The Methodology)៖ ការស្រាវជ្រាវនេះបានអនុវត្តបច្ចេកទេសបណ្តុះជាលិកាក្នុងមន្ទីរពិសោធន៍ (In vitro culture) ទៅលើជាលិកា Nucellus ដើម្បីជំរុញការបង្កើតអំប្រ៊ីយ៉ុងសូម៉ាទិច។
លទ្ធផលសំខាន់ៗ (The Verdict)៖
| វិធីសាស្ត្រ (Method) | គុណសម្បត្តិ (Pros) | គុណវិបត្តិ (Cons) | លទ្ធផលគន្លឹះ (Key Result) |
|---|---|---|---|
| MS medium in dark condition (MS-D) មជ្ឈដ្ឋាន MS ក្នុងទីងងឹត |
ទប់ស្កាត់ការបញ្ចេញសារធាតុ Phenolic ពីមុខកាត់ជាលិកាបានយ៉ាងល្អបំផុត ដែលជួយកាត់បន្ថយការប្រែពណ៌ត្នោត។ | ទាមទារឱ្យមានការប្តូរទៅមជ្ឈដ្ឋានថ្មី (Sub-culture) ទាន់ពេលវេលា បើមិនដូច្នេះទេជាលិកានៅតែអាចប្រែពណ៌បន្តិចម្តងៗ។ | ផ្តល់កម្រិតនៃការប្រែពណ៌ត្នោតទាបបំផុតជាមធ្យមត្រឹមតែ ១.០០ ប៉ុណ្ណោះ ក្រោយការបណ្តុះរយៈពេល ១២ថ្ងៃ។ |
| Antioxidant treatments (Ascorbic Acid / Activated Charcoal) ការប្រើប្រាស់សារធាតុប្រឆាំងអុកស៊ីតកម្ម (អាស៊ីត Ascorbic ឬ ធ្យូងសកម្ម) |
ជាវិធីសាស្រ្តទូទៅដែលគេនិយមប្រើដើម្បីប្រឆាំងនឹងប្រតិកម្មអុកស៊ីតកម្មក្នុងការបណ្តុះជាលិការុក្ខជាតិជាច្រើនប្រភេទ។ | មិនមានប្រសិទ្ធភាពខ្ពស់ក្នុងការកាត់បន្ថយការប្រែពណ៌ត្នោតសម្រាប់ពូជស្វាយទាំង ៨ នេះទេ បើធៀបនឹងការប្រើទីងងឹត។ | កម្រិតនៃការប្រែពណ៌ត្នោតនៅតែមានកម្រិតមធ្យមទៅខ្ពស់ចន្លោះពី ១.៣៣ ដល់ ២.០០ ក្រោយរយៈពេល ១២ថ្ងៃ។ |
| MS medium supplemented with NAA and BA មជ្ឈដ្ឋាន MS លាយអ័រម៉ូន NAA និង BA |
ជំរុញឱ្យមានការបង្កើតអំប្រ៊ីយ៉ុងសូម៉ាទិច (Somatic embryogenesis) និងការលូតលាស់ដើមនិងឫសបានយ៉ាងល្អនៅដំណាក់កាលបន្ទាប់។ | អត្រានៃភាពជោគជ័យគឺអាស្រ័យខ្លាំងទៅលើប្រភេទពូជស្វាយនីមួយៗ (Genotype-dependent)។ | ពូជ Okrong បង្កើតអំប្រ៊ីយ៉ុងបានខ្ពស់ដល់ ៧៧.៧៨% រីឯពូជ Phimsen មានការលូតលាស់ដើមល្អបំផុតដល់ ៨.៥០ សង់ទីម៉ែត្រ។ |
ការចំណាយលើធនធាន (Resource Cost)៖ ការស្រាវជ្រាវនេះទាមទារនូវឧបករណ៍មន្ទីរពិសោធន៍បណ្តុះជាលិកាស្តង់ដារ និងសារធាតុគីមីសម្រាប់ផ្សំមជ្ឈដ្ឋានលូតលាស់។
ការសិក្សានេះត្រូវបានអនុវត្តផ្តាច់មុខទៅលើពូជស្វាយក្នុងស្រុករបស់ថៃចំនួន ៨ ពូជ នៅក្នុងខេត្ត Chachoengsao ប្រទេសថៃ។ ដោយសារតែការឆ្លើយតបនឹងការបណ្តុះជាលិកា (ជាពិសេសអត្រានៃការបង្កើតអំប្រ៊ីយ៉ុង) មានភាពខុសគ្នាខ្លាំងអាស្រ័យលើពូជ (Genotype-dependent) ដូច្នេះលទ្ធផល និងកម្រិតអ័រម៉ូនដែលបានណែនាំនេះប្រហែលជាមិនអាចយកមកអនុវត្តដោយផ្ទាល់ជាមួយពូជស្វាយក្នុងស្រុករបស់កម្ពុជាបានទាំងស្រុងនោះទេ។ កម្ពុជាចាំបាច់ត្រូវធ្វើការសាកល្បង និងកែតម្រូវឡើងវិញ។
បច្ចេកទេសបណ្តុះជាលិកានេះមានសារៈសំខាន់ខ្លាំងណាស់សម្រាប់កម្ពុជា ក្នុងការអភិរក្សពូជស្វាយក្នុងស្រុក (Mangifera indica) កម្រដែលកំពុងប្រឈមនឹងការបាត់បង់ដោយសារការដាំដុះពូជពាណិជ្ជកម្មច្រើនលើសលុប។
ជារួម ឯកសារនេះផ្តល់នូវមូលដ្ឋានគ្រឹះដ៏រឹងមាំមួយសម្រាប់ការចាប់ផ្តើមកម្មវិធីអភិរក្សពូជរុក្ខជាតិកម្រនៅកម្ពុជាតាមរយៈការបណ្តុះជាលិកា ទោះបីជាត្រូវទាមទារការស្រាវជ្រាវបន្ថែមលើពូជក្នុងស្រុកជាក់លាក់ក៏ដោយ។
ដើម្បីអនុវត្តតាមការសិក្សានេះ និស្សិតគួរអនុវត្តតាមជំហានខាងក្រោម៖
| ពាក្យបច្ចេកទេស | ការពន្យល់ជាខេមរភាសា (Khmer Explanation) | និយមន័យសាមញ្ញ (Simple Definition) |
|---|---|---|
| In vitro culture (ការបណ្តុះជាលិកាក្នុងមន្ទីរពិសោធន៍) | ជាបច្ចេកទេសបណ្តុះកោសិកា ឬជាលិការុក្ខជាតិនៅក្នុងដបកែវ ឬប្រអប់ជ័រដែលមានបរិស្ថានគ្រប់គ្រងបានយ៉ាងតឹងរ៉ឹងបំផុត (គ្មានមេរោគ សីតុណ្ហភាព និងពន្លឺថេរ) និងមានផ្គត់ផ្គង់សារធាតុចិញ្ចឹមគ្រប់គ្រាន់ ដើម្បីឱ្យកោសិកាវិវឌ្ឍទៅជារុក្ខជាតិពេញលេញ។ | ដូចជាការយកកូនរុក្ខជាតិតូចៗទៅចិញ្ចឹមក្នុងទូកញ្ចក់ដែលមានម៉ាស៊ីនត្រជាក់ និងម្ហូបអាហារគ្រប់គ្រាន់ ដើម្បីឱ្យពួកវាធំធាត់ដោយសុវត្ថិភាពពីជំងឺ និងសត្វល្អិតផ្សេងៗ។ |
| Nucellus tissue (ជាលិកា Nucellus) | ជាផ្នែកមួយនៃជាលិកាខាងក្នុងគ្រាប់រុក្ខជាតិ (Ovule) ដែលមានតួនាទីផ្តល់សារធាតុចិញ្ចឹមដល់អំប្រ៊ីយ៉ុង ហើយវាត្រូវបានគេប្រើប្រាស់យ៉ាងទូលំទូលាយក្នុងការបណ្តុះជាលិកាស្វាយ ព្រោះវាអាចបង្កើតកូនថ្មីដែលមានហ្សែនដូចដើមមេបេះបិទ។ | ដូចជាកន្សោមសុកដែលរុំព័ទ្ធនិងចិញ្ចឹមកូនក្នុងផ្ទៃ ដែលក្នុងករណីរុក្ខជាតិ យើងអាចកាត់យកវាបន្តិចដើម្បីយកទៅបណ្តុះចេញជាដើមថ្មីមួយទៀតបាន។ |
| Somatic embryogenesis (ការបង្កើតអំប្រ៊ីយ៉ុងសូម៉ាទិច) | គឺជាដំណើរការដែលកោសិការាងកាយធម្មតារបស់រុក្ខជាតិ (មិនមែនកោសិកាបន្តពូជ) ត្រូវបានគេជំរុញដោយអ័រម៉ូនសិប្បនិម្មិតឱ្យវិវឌ្ឍទៅជាអំប្រ៊ីយ៉ុង ហើយលូតលាស់ក្លាយជារុក្ខជាតិមួយដើមពេញលេញ ដោយមិនបាច់ឆ្លងកាត់ការបង្កកំណើត។ | ដូចជាការយកសាច់មួយដុំតូចពីម្រាមដៃមនុស្ស ទៅបណ្តុះបង្កើតបានជាទារកថ្មីម្នាក់ទៀតដែលមានមុខមាត់ដូចគ្នាបេះបិទ (ការក្លូន)។ |
| Browning (ការប្រែពណ៌ត្នោត) | ជាបញ្ហាញឹកញាប់ក្នុងការបណ្តុះជាលិការុក្ខជាតិ ដែលកើតឡើងនៅពេលមុខកាត់ជាលិកាបញ្ចេញសារធាតុគីមីមកក្រៅ ហើយធ្វើប្រតិកម្មជាមួយអុកស៊ីហ្សែន បង្កើតជាពណ៌ត្នោត ឬខ្មៅ ដែលអាចសម្លាប់កោសិការុក្ខជាតិ និងធ្វើឱ្យការបណ្តុះបរាជ័យ។ | ដូចគ្នានឹងសាច់ផ្លែប៉ោមដែលប្រែពណ៌ទៅជាពណ៌ត្នោត និងចាប់ផ្តើមរលួយ ក្រោយពេលយើងចិតវាទុកចោលឱ្យត្រូវខ្យល់។ |
| Phenolic compounds (សមាសធាតុ Phenolic) | ជាសារធាតុគីមីដែលរុក្ខជាតិបញ្ចេញមកដើម្បីការពារខ្លួននៅពេលមានរបួស។ ប៉ុន្តែនៅក្នុងការបណ្តុះជាលិកា សារធាតុនេះបែរជាបំពុលបរិស្ថានក្នុងដបបណ្តុះ និងរារាំងការលូតលាស់របស់ជាលិកាទៅវិញ។ | ដូចជាទឹកថ្នាំដែលមឹកបញ្ចេញមកដើម្បីការពារខ្លួនពេលមានគ្រោះថ្នាក់ ប៉ុន្តែវាបែរជាធ្វើឱ្យទឹកក្នុងអាងតូចប្រឡាក់ និងធ្វើឱ្យខ្លួនឯងពុលវិញ។ |
| MS medium (មជ្ឈដ្ឋាន MS) | គឺជាល្បាយសារធាតុចិញ្ចឹមស្តង់ដារ (Murashige and Skoog) ដែលមានផ្ទុកសារធាតុរ៉ែ វីតាមីន អាស៊ីតអាមីណេ និងស្ករ ដែលចាំបាច់បំផុតសម្រាប់ការលូតលាស់របស់កោសិការុក្ខជាតិនៅក្នុងដបពិសោធន៍។ | ដូចជាទឹកដោះគោម្សៅដែលគេផ្សំឡើងយ៉ាងពិសេស ដោយមានគ្រប់វីតាមីន និងរ៉ែ ដើម្បីឆុងឱ្យទារកផឹកឱ្យឆាប់ធំធាត់។ |
| Zygotic embryos (អំប្រ៊ីយ៉ុងស៊ីហ្កូត ឬអំប្រ៊ីយ៉ុងបង្កកំណើត) | ជាអំប្រ៊ីយ៉ុងធម្មជាតិដែលកើតចេញពីការបង្កកំណើតរវាងកោសិកាឈ្មោល (លំអងផ្កា) និងកោសិកាញី ហើយត្រូវបានកាត់ចោលក្នុងការសិក្សានេះ ដើម្បីចៀសវាងការលាយឡំហ្សែនដែលធ្វើឱ្យបាត់បង់លក្ខណៈដើមរបស់ពូជ។ | ដូចជាកូនដែលកើតចេញពីការរួមផ្សំរវាងឪពុកនិងម្តាយ ដែលមានមុខមាត់កាត់ទៅរកម្នាក់បន្តិចៗ មិនមែនចម្លងចេញពីម្តាយទាំងស្រុងនោះទេ។ |
| Growth regulators (អ័រម៉ូនលូតលាស់រុក្ខជាតិ) | ជាសារធាតុគីមីសិប្បនិម្មិត (ដូចជា NAA និង BA) ដែលគេបន្ថែមចូលទៅក្នុងមជ្ឈដ្ឋានបណ្តុះ ដើម្បីបញ្ជាកោសិការុក្ខជាតិឱ្យបែងចែកខ្លួន បង្កើតឫស ឬបែកពន្លកដើមថ្មី ទៅតាមដំណាក់កាលនីមួយៗនៃការលូតលាស់។ | ដូចជាថ្នាំប៉ូវពិសេសដែលពេលយើងចាក់បញ្ចូលទៅ វាបញ្ជាឱ្យរាងកាយដុះដៃ ឬដុះជើងបានតាមតម្រូវការរបស់យើង។ |
អត្ថបទដែលបានបោះពុម្ពនៅលើ KhmerResearch ដែលទាក់ទងនឹងប្រធានបទនេះ៖
ប្រធានបទ និងសំណួរស្រាវជ្រាវដែលទាក់ទងនឹងឯកសារនេះ ដែលអ្នកអាចស្វែងរកបន្ថែម៖
