បញ្ហា (The Problem)៖ ប្រព័ន្ធអេកូឡូស៊ីនិងជីវចម្រុះទាំងនៅលើសកលលោកនិងនៅក្នុងប្រទេសវៀតណាមកំពុងរងការរិចរិលក្នុងអត្រាដ៏គួរឱ្យព្រួយបារម្ភ ដែលបណ្តាលមកពីការអភិវឌ្ឍសេដ្ឋកិច្ច ការទាញយកធនធានហួសកម្រិត និងការប្រែប្រួលអាកាសធាតុ។
វិធីសាស្ត្រ (The Methodology)៖ ការសិក្សានេះប្រើប្រាស់វិធីសាស្ត្រស្រាវជ្រាវឯកសារ (desk research) និងការវិភាគទិន្នន័យបន្ទាប់បន្សំ ដើម្បីវាយតម្លៃពីស្ថានភាពបច្ចុប្បន្ន និងស្នើដំណោះស្រាយយុទ្ធសាស្ត្រ។
លទ្ធផលសំខាន់ៗ (The Verdict)៖
| វិធីសាស្ត្រ (Method) | គុណសម្បត្តិ (Pros) | គុណវិបត្តិ (Cons) | លទ្ធផលគន្លឹះ (Key Result) |
|---|---|---|---|
| National Biodiversity Strategy to 2030 (Policy Framework) យុទ្ធសាស្ត្រជាតិស្តីពីជីវចម្រុះដល់ឆ្នាំ២០៣០ (ក្របខ័ណ្ឌគោលនយោបាយ) |
មានអភិក្រមគ្រប់ជ្រុងជ្រោយ បញ្ចូលគោលនយោបាយជាតិស្របតាមគោលដៅអន្តរជាតិ និងលើកកម្ពស់ការចូលរួមពីវិស័យឯកជន។ | ទាមទារការសម្របសម្រួលស្ថាប័នខ្ពស់ ថវិការយៈពេលវែង និងការអនុវត្តច្បាប់ដ៏តឹងរ៉ឹងដើម្បីកុំឱ្យត្រឹមតែជាក្រដាសស្នាម។ | កំណត់ទិសដៅអភិរក្សជីវចម្រុះ ការពារតំបន់អេកូឡូស៊ីសំខាន់ៗ និងស្តារប្រព័ន្ធអេកូឡូស៊ីឡើងវិញត្រឹមឆ្នាំ២០៣០។ |
| One Billion Trees Planting Initiative (Active Restoration) គំនិតផ្តួចផ្តើមដាំដើមឈើ ១ពាន់លានដើម (ការស្តារឡើងវិញសកម្ម) |
ជាសកម្មភាពជាក់ស្តែង ងាយស្រួលទាក់ទាញការចូលរួមពីសាធារណជន និងជួយបង្កើនគម្របព្រៃឈើព្រមទាំងការស្រូបយកកាបូនដោយផ្ទាល់។ | អាចប្រឈមនឹងហានិភ័យនៃការដាំដើមឈើមិនមែនជាពូជក្នុងស្រុក (ឯកវប្បកម្ម) ដែលមានតម្លៃជីវចម្រុះទាប ប្រសិនបើមិនបានគ្រប់គ្រងត្រឹមត្រូវ។ | គោលដៅដាំដើមឈើចំនួន ១ពាន់លានដើមត្រឹមឆ្នាំ២០២៥ (៦៩០លានដើមនៅតាមទីប្រជុំជន/ជនបទ និង ៣១០លានដើមក្នុងតំបន់ព្រៃឈើ)។ |
ការចំណាយលើធនធាន (Resource Cost)៖ ការអនុវត្តដំណោះស្រាយទាំងនេះទាមទារឱ្យមានការវិនិយោគទុនធំ ការសម្របសម្រួលគោលនយោបាយជាតិ និងកសាងសមត្ថភាពមន្ត្រីជំនាញ។
ការសិក្សានេះពឹងផ្អែកលើទិន្នន័យបន្ទាប់បន្សំពីរបាយការណ៍សកល (UNEP, IPBES) និងស្ថានភាពជាក់ស្តែងនៅក្នុងប្រទេសវៀតណាម ដោយផ្តោតលើការបាត់បង់ព្រៃឈើ និងដីសើម។ ដោយសារប្រទេសកម្ពុជាមានប្រព័ន្ធអេកូឡូស៊ីស្រដៀងគ្នា (ព្រៃឈើត្រូពិច តំបន់ដីសើម និងឆ្នេរសមុទ្រ) និងប្រឈមនឹងសម្ពាធអភិវឌ្ឍន៍សេដ្ឋកិច្ច ការកាប់ព្រៃឈើ និងវារីអគ្គិសនីដូចគ្នា ទិន្នន័យ និងបទពិសោធន៍ទាំងនេះមានតម្លៃខ្លាំងសម្រាប់ការសិក្សាប្រៀបធៀប។
យុទ្ធសាស្ត្រ និងគំនិតផ្តួចផ្តើមដែលបានលើកឡើងក្នុងឯកសារនេះ អាចយកមកអនុវត្ត និងកែច្នៃបានយ៉ាងល្អនៅក្នុងបរិបទនៃការអភិរក្សនៅប្រទេសកម្ពុជា។
ការរៀនសូត្រពីភាពជោគជ័យ និងបញ្ហាប្រឈមនៃគោលនយោបាយរបស់ប្រទេសវៀតណាម នឹងជួយស្ថាប័នពាក់ព័ន្ធនៅកម្ពុជារៀបចំផែនការអភិរក្សជីវចម្រុះបានកាន់តែមានប្រសិទ្ធភាព និងចៀសវាងកំហុសឆ្គង។
ដើម្បីអនុវត្តតាមការសិក្សានេះ និស្សិតគួរអនុវត្តតាមជំហានខាងក្រោម៖
| ពាក្យបច្ចេកទេស | ការពន្យល់ជាខេមរភាសា (Khmer Explanation) | និយមន័យសាមញ្ញ (Simple Definition) |
|---|---|---|
| Ecosystem Restoration | ដំណើរការនៃការជួយស្តារឡើងវិញនូវប្រព័ន្ធអេកូឡូស៊ីដែលត្រូវបានបំផ្លាញ រិចរិល ឬបាត់បង់ ឱ្យត្រឡប់ទៅរកស្ថានភាពដើម ឬមានតុល្យភាពវិញ ដើម្បីគាំទ្រដល់ជីវចម្រុះ និងសេវាកម្មប្រព័ន្ធអេកូឡូស៊ី។ | ដូចជាការជួសជុលផ្ទះដែលខូចខាត ឬព្យាបាលរបួសឱ្យជាសះស្បើយឡើងវិញ ដើម្បីអាចដំណើរការបានល្អដូចដើម។ |
| Biodiversity | ភាពសម្បូរបែបនៃជីវិតនៅលើផែនដី ដែលរួមមានភាពខុសគ្នានៃពូជសត្វ រុក្ខជាតិ មីក្រូសរីរាង្គ និងប្រព័ន្ធអេកូឡូស៊ីដែលពួកវារស់នៅ ព្រមទាំងហ្សែនរបស់ពួកវា។ | ដូចជាបណ្ណាល័យដ៏ធំមួយដែលមានសៀវភៅរាប់លានប្រភេទខុសៗគ្នា ដែលសៀវភៅនីមួយៗមានតួនាទីរៀងៗខ្លួនក្នុងការធ្វើឱ្យបណ្ណាល័យមានភាពពេញលេញ។ |
| Alien Species | ប្រភេទសត្វ ឬរុក្ខជាតិដែលត្រូវបាននាំចូលមកពីតំបន់ផ្សេង ហើយវាអាចបន្តពូជលឿន និងបង្កការគំរាមកំហែងដល់ពូជរុក្ខជាតិឬសត្វក្នុងស្រុក (ពូជដើម) ព្រមទាំងបំផ្លាញតុល្យភាពបរិស្ថានប្រសិនបើវាក្លាយជាប្រភេទសត្វឈ្លានពាន (Invasive)។ | ដូចជាការអញ្ជើញភ្ញៀវមកលេងផ្ទះ តែភ្ញៀវនោះបែរជាដណ្តើមបន្ទប់ និងបណ្តេញម្ចាស់ផ្ទះចេញ។ |
| Wetland Ecosystem | តំបន់ដែលមានទឹកគ្របដណ្តប់ជាអចិន្ត្រៃយ៍ ឬតាមរដូវកាល (ដូចជា បឹង ស្ទឹង វាលភក់ ព្រៃកោងកាង) ដែលជាទីជម្រកដ៏សំខាន់សម្រាប់មច្ឆាជាតិ សត្វស្លាប និងជួយច្រោះទឹកកខ្វក់ព្រមទាំងទប់ស្កាត់ទឹកជំនន់។ | ដូចជាអេប៉ុង (Sponge) ធម្មជាតិ ដែលជួយស្រូបទប់ទឹកកុំឱ្យមានជំនន់ និងធ្វើជាតម្រងជួយសម្អាតទឹកមុនពេលហូរចូលសមុទ្រ ឬទន្លេ។ |
| Native Species | ប្រភេទរុក្ខជាតិ ឬសត្វដែលមានដើមកំណើត និងលូតលាស់ដោយធម្មជាតិនៅក្នុងតំបន់ភូមិសាស្ត្រណាមួយ ដោយមិនមានការអន្តរាគមន៍ពីមនុស្ស ហើយពួកវាមានភាពស៊ាំនឹងអាកាសធាតុនៅទីនោះស្រាប់។ | ដូចជាជនជាតិដើមដែលកើត និងធំដឹងក្តីនៅតំបន់នោះ ដែលធ្លាប់ស៊ាំនឹងអាកាសធាតុ និងរបៀបរស់នៅទីនោះស្រាប់។ |
| Nature-based Solutions | សកម្មភាពការពារ គ្រប់គ្រង និងស្តារប្រព័ន្ធអេកូឡូស៊ីឡើងវិញ ដើម្បីដោះស្រាយបញ្ហាប្រឈមក្នុងសង្គម (ដូចជាការប្រែប្រួលអាកាសធាតុ គ្រោះមហន្តរាយ) ដោយផ្តល់អត្ថប្រយោជន៍ទាំងមនុស្សនិងបរិស្ថាន ជំនួសឱ្យការប្រើប្រាស់ហេដ្ឋារចនាសម្ព័ន្ធបេតុង។ | ដូចជាការដាំដើមឈើដើម្បីបាំងខ្យល់ និងទប់ដីកុំឱ្យបាក់ ជាជាងការចំណាយលុយសាងសង់ជញ្ជាំងស៊ីម៉ងត៍។ |
| Endemic Species | ប្រភេទសត្វ ឬរុក្ខជាតិដែលអាចរកឃើញតែនៅក្នុងតំបន់ភូមិសាស្ត្រតូចចង្អៀតណាមួយប៉ុណ្ណោះ និងមិនមានវត្តមាននៅកន្លែងណាផ្សេងទៀតនៅលើពិភពលោកឡើយ។ ការអភិរក្សវាមានសារៈសំខាន់ណាស់ព្រោះបើងាប់ផុតពូជនៅទីនោះ គឺបាត់បង់ពីរភពលោកតែម្តង។ | ដូចជាមុខម្ហូបប្រចាំគ្រួសារមួយ ដែលអ្នកអាចញ៉ាំបានតែនៅផ្ទះនោះមួយគត់ មិនអាចរកទិញនៅហាងណាផ្សេងបានឡើយ។ |
អត្ថបទដែលបានបោះពុម្ពនៅលើ KhmerResearch ដែលទាក់ទងនឹងប្រធានបទនេះ៖
ប្រធានបទ និងសំណួរស្រាវជ្រាវដែលទាក់ទងនឹងឯកសារនេះ ដែលអ្នកអាចស្វែងរកបន្ថែម៖
