បញ្ហា (The Problem)៖ តើការប្រើប្រាស់សារធាតុចម្រាញ់ពីគ្រាប់ស្តៅទម្រង់ផ្សេងៗមានប្រសិទ្ធភាពកម្រិតណាក្នុងការទប់ស្កាត់ និងកម្ចាត់រុយសណ្ដែក (Beanflies) ដែលជាសត្វល្អិតចង្រៃបំផ្លាញកូនដំណាំសណ្ដែកបាយ?
វិធីសាស្ត្រ (The Methodology)៖ ការសិក្សានេះត្រូវបានធ្វើឡើងតាមរយៈការពិសោធន៍ផ្ទាល់នៅវាលស្រែ ដោយប្រៀបធៀបប្រសិទ្ធភាពនៃទម្រង់ផ្សេងៗគ្នានៃការប្រើប្រាស់គ្រាប់ស្តៅទៅលើដំណាំសណ្ដែកបាយ។
លទ្ធផលសំខាន់ៗ (The Verdict)៖
| វិធីសាស្ត្រ (Method) | គុណសម្បត្តិ (Pros) | គុណវិបត្តិ (Cons) | លទ្ធផលគន្លឹះ (Key Result) |
|---|---|---|---|
| Aqueous Neem Seed Kernel Extract (ANSKE) spray 5% & 10% ការបាញ់ទឹកចម្រាញ់ពីគ្រាប់ស្តៅ (ANSKE) កំហាប់ ៥% និង ១០% |
មានប្រសិទ្ធភាពខ្ពស់ក្នុងការកម្ចាត់រុយសណ្ដែកទាំងពីរប្រភេទ ស្មើនឹងការប្រើថ្នាំគីមី។ ជាសារធាតុធម្មជាតិ កាត់បន្ថយការប្រើប្រាស់គីមី និងមានសុវត្ថិភាពចំពោះបរិស្ថាន។ | ទាមទារពេលវេលាក្នុងការរៀបចំ និងត្រាំ។ ប្រសិនបើបាញ់លើសពី ៤ដង វាអាចបណ្ដាលឱ្យពុលដល់កូនដំណាំ (Phytotoxicity) ដែលធ្វើឱ្យស្លឹកឡើងក្រហម ឬក្រិន។ | មិនមានវត្តមានរុយ Ophiomyia phaseoli លើដំណាំ និងមានរុយ Melanagromyza sojae តិចតួចបំផុត (២.៥-៣.០ ក្បាល/៤០ដើម) ស្រដៀងនឹងការប្រើថ្នាំគីមី Monocrotophos។ |
| Neem seed powder application in soil ការប្រើប្រាស់ម្សៅគ្រាប់ស្តៅរោយក្បែរគល់ ឬលាយជាមួយគ្រាប់ពូជ |
ងាយស្រួលក្នុងការអនុវត្ត និងមិនងាយបង្កឱ្យមានការពុលដល់ស្លឹករុក្ខជាតិដោយផ្ទាល់។ | មិនមានប្រសិទ្ធភាពក្នុងការទប់ស្កាត់រុយសណ្ដែកប្រភេទ M. sojae និងមានប្រសិទ្ធភាពតិចតួចបំផុតលើប្រភេទ O. phaseoli។ | អត្រានៃការបំផ្លាញដោយសត្វល្អិតនៅតែមានកម្រិតខ្ពស់ មិនខុសគ្នាច្រើនពីឡូតិ៍ដែលមិនបានប្រើប្រាស់អ្វីសោះ (Untreated check)។ |
| Chemical Insecticides (Monocrotophos & Carbofuran) ការប្រើប្រាស់ថ្នាំសម្លាប់សត្វល្អិតគីមី (Monocrotophos និង Carbofuran) |
មានប្រសិទ្ធភាពខ្ពស់ និងរហ័សក្នុងការសម្លាប់សត្វល្អិតចង្រៃ។ ងាយស្រួលរកទិញនៅលើទីផ្សារ។ | ប៉ះពាល់ដល់បរិស្ថាន សុខភាពកសិករ និងអាចធ្វើឱ្យសត្វល្អិតបង្កើតភាពស៊ាំ (Resistance) បើប្រើប្រាស់រយៈពេលយូរ។ | ការប្រើ Monocrotophos អាចគ្រប់គ្រងចំនួនរុយសណ្ដែកបានយ៉ាងល្អ ប៉ុន្តែមិនអាចកម្ចាត់បាន ១០០% ទេ (នៅសល់ O. phaseoli ១.០ ក្បាល និង M. sojae ១.០-៨.០ ក្បាល/៤០ដើម)។ |
ការចំណាយលើធនធាន (Resource Cost)៖ ការស្រាវជ្រាវនេះមិនបានបញ្ជាក់លម្អិតពីការចំណាយជាថវិកានោះទេ ប៉ុន្តែទាមទារធនធានក្នុងស្រុកដែលអាចរកបានងាយស្រួល ឧបករណ៍កែច្នៃសាមញ្ញ និងកម្លាំងពលកម្ម។
ការសិក្សានេះត្រូវបានធ្វើឡើងនៅមជ្ឈមណ្ឌលស្រាវជ្រាវដំណាំវាលស្រែ ខេត្តឆៃណាត (Chai Nat Field Crops Research Center) ប្រទេសថៃ ក្នុងរដូវវស្សាឆ្នាំ១៩៩៤-១៩៩៥។ លទ្ធផលនេះផ្តោតលើអាកាសធាតុ និងប្រភេទដីនៅតំបន់នោះ ដែលអាចមានភាពខុសគ្នាខ្លះពីលក្ខខណ្ឌនៅកម្ពុជា។ ទោះជាយ៉ាងណាក៏ដោយ ដោយសារកម្ពុជាមានលក្ខខណ្ឌកសិ-អាកាសធាតុស្រដៀងគ្នានឹងប្រទេសថៃ លទ្ធផលនៃការប្រើប្រាស់ថ្នាំជីវសាស្ត្រនេះអាចយកមកអនុវត្តបានប្រកបដោយទំនុកចិត្តខ្ពស់។
វិធីសាស្ត្រនៃការប្រើប្រាស់ថ្នាំចម្រាញ់ពីគ្រាប់ស្តៅនេះមានសក្ដានុពលខ្លាំងសម្រាប់វិស័យកសិកម្មនៅប្រទេសកម្ពុជា ជាពិសេសសម្រាប់ការដាំដុះដំណាំសរីរាង្គ។
ជារួម ការកែច្នៃគ្រាប់ស្តៅជាថ្នាំសម្លាប់សត្វល្អិតជីវសាស្ត្រ (Botanical insecticide) គឺជាដំណោះស្រាយដែលមានតម្លៃថោក សុវត្ថិភាព និងមាននិរន្តរភាពសម្រាប់កសិករខ្នាតតូចនៅកម្ពុជា។
ដើម្បីអនុវត្តតាមការសិក្សានេះ និស្សិតគួរអនុវត្តតាមជំហានខាងក្រោម៖
| ពាក្យបច្ចេកទេស | ការពន្យល់ជាខេមរភាសា (Khmer Explanation) | និយមន័យសាមញ្ញ (Simple Definition) |
|---|---|---|
| Aqueous Neem Seed Kernel Extract - ANSKE (សារធាតុចម្រាញ់ពីសាច់គ្រាប់ស្តៅដោយប្រើទឹក) | ជាការយកសាច់ខាងក្នុងនៃគ្រាប់ស្តៅមកកិន និងត្រាំក្នុងទឹកដើម្បីទាញយកសារធាតុសកម្ម (ដូចជា Azadirachtin) សម្រាប់យកទៅបាញ់សម្លាប់ ឬទប់ស្កាត់ការលូតលាស់ និងការបន្តពូជរបស់សត្វល្អិតចង្រៃ។ | ដូចជាការឆុងតែ ដោយយកស្លឹកតែ (គ្រាប់ស្តៅ) ត្រាំទឹកដើម្បីបានទឹកតែ (ថ្នាំសម្លាប់សត្វល្អិតធម្មជាតិ) យកទៅប្រើប្រាស់។ |
| Phytotoxicity (ភាពពុលដល់រុក្ខជាតិ) | គឺជាបាតុភូតដែលសារធាតុគីមី ឬថ្នាំសម្លាប់សត្វល្អិត (ទោះជាធម្មជាតិក៏ដោយ) បង្កឱ្យមានផលប៉ះពាល់អវិជ្ជមានដល់រុក្ខជាតិ ដូចជាធ្វើឱ្យស្លឹកឡើងពណ៌លឿង ក្រហម ខ្លោច ឬក្រិនមិនលូតលាស់ នៅពេលប្រើក្នុងកំហាប់ខ្លាំងពេក ឬបាញ់ញឹកញាប់ពេក។ | ដូចជាការលេបថ្នាំសង្កូវច្រើនពេក ដែលជំនួសឱ្យការជាសះស្បើយ បែរជាធ្វើឱ្យរាងកាយយើងពុល ឬមានអាការៈអាក្រក់ជាងមុន។ |
| Ophiomyia phaseoli & Melanagromyza sojae (រុយសណ្ដែក ឬដង្កូវរុយចោះដើមសណ្ដែក) | ជាប្រភេទសត្វល្អិតចង្រៃម្យ៉ាងដែលមេអំបៅ/រុយពេញវ័យរបស់វាពងដាក់លើស្លឹក ហើយនៅពេលញាស់ ដង្កូវតូចៗនឹងស៊ីចោះចូលទៅក្នុងដើមសណ្ដែក ដែលធ្វើឱ្យប្រព័ន្ធដឹកនាំទឹកនិងអាហាររបស់រុក្ខជាតិខូចខាត បណ្ដាលឱ្យកូនសណ្ដែកស្វិត ក្រិន ឬងាប់។ | ដូចជាសត្វកណ្តៀរដែលស៊ីកកេរខាងក្នុងសសរឈើនៃផ្ទះ ដែលធ្វើឱ្យផ្ទះនោះទ្រុឌទ្រោម និងអាចបាក់ស្រុតបានយ៉ាងងាយ។ |
| Monocrotophos (ម៉ូណូក្រូតូហ្វូស - ថ្នាំសម្លាប់សត្វល្អិតគីមី) | ជាប្រភេទថ្នាំសម្លាប់សត្វល្អិតគីមីសរីរាង្គផូស្វាត (Organophosphate) ដែលមានប្រសិទ្ធភាពខ្ពស់ និងជ្រាបចូលទៅក្នុងប្រព័ន្ធរុក្ខជាតិ (Systemic) សម្រាប់សម្លាប់សត្វល្អិតដែលស៊ី ឬបឺតជញ្ជក់រុក្ខជាតិ (បច្ចុប្បន្នត្រូវបានហាមឃាត់នៅប្រទេសជាច្រើនដោយសារការពុលខ្លាំងដល់មនុស្សនិងបរិស្ថាន)។ | ដូចជាថ្នាំពុលដ៏ខ្លាំងក្លាដែលចាក់ចូលទៅក្នុងសរសៃឈាមរុក្ខជាតិ ពេលសត្វល្អិតមកខាំស៊ី វានឹងពុលងាប់ភ្លាមៗ។ |
| Surfactant / Spreader (សារធាតុចាប់ស្លឹក ឬសារធាតុជំនួយការតោងជាប់) | ជាសារធាតុគីមីបន្ថែម (ឧទាហរណ៍ Latron CS-7) ដែលគេលាយចូលទៅក្នុងទឹកថ្នាំ ដើម្បីកាត់បន្ថយកម្លាំងកកិតនៃផ្ទៃទឹក ជួយឱ្យទឹកថ្នាំរាលដាលសាយភាយបានល្អ និងតោងជាប់រឹងមាំទៅនឹងផ្ទៃស្លឹករុក្ខជាតិ ទោះបីជាមានភ្លៀងធ្លាក់ ឬស្រោចទឹកក៏ដោយ។ | ដូចជាការប្រើសាប៊ូលាយជាមួយទឹក ដែលជួយឱ្យទឹកអាចជ្រាបចូល និងសម្អាតជាតិខ្លាញ់នៅលើចានបានល្អជាងការប្រើទឹកទទេកែងៗ។ |
| Randomized Complete Block (RCB) design (ការរចនាការពិសោធន៍ជាប្លុកចៃដន្យពេញលេញ) | គឺជាវិធីសាស្ត្ររៀបចំឡូត៍ពិសោធន៍ក្នុងវិស័យកសិកម្ម ដោយបែងចែកដីជាផ្នែកៗ (ប្លុក) ដែលមានលក្ខណៈដីដូចគ្នា ហើយនៅក្នុងប្លុកនីមួយៗ វិធីសាស្ត្រពិសោធន៍ទាំងអស់ (Treatments) ត្រូវបានចាត់តាំងដោយចៃដន្យ ដើម្បីកាត់បន្ថយឥទ្ធិពលនៃភាពខុសគ្នានៃដីទៅលើលទ្ធផល។ | ដូចជាការចែកសិស្សជាក្រុមៗតាមកម្រិតសមត្ថភាពស្មើៗគ្នា មុននឹងសាកល្បងវិធីសាស្ត្របង្រៀនថ្មីៗ ដើម្បីធានាថាលទ្ធផលមិនលម្អៀងដោយសារក្រុមណាមួយពូកែជាងពីដំបូង។ |
| Side dressing (ការដាក់ជី ឬថ្នាំតាមគែមរុក្ខជាតិ) | ជាបច្ចេកទេសកសិកម្មដែលគេដាក់ជី ឬសារធាតុផ្សេងៗ (ដូចជាម្សៅគ្រាប់ស្តៅ) នៅតាមបណ្តោយចន្លោះជួរ ឬក្បែរគល់រុក្ខជាតិដែលកំពុងលូតលាស់ ដើម្បីឱ្យឫសអាចស្រូបយកបានដោយមិនប៉ះពាល់ ឬរលាកដល់ស្លឹកនិងដើមផ្ទាល់។ | ដូចជាការបញ្ចុកអាហារនៅក្បែរមាត់ទារក ជំនួសឱ្យការចាក់វាពីលើក្បាល ដើម្បីឱ្យទារកងាយស្រួលទំពារស៊ី និងមិនប្រឡាក់ខ្លួន។ |
| Botanical insecticide (ថ្នាំសម្លាប់សត្វល្អិតជីវសាស្ត្រ ឬថ្នាំពុលពីរុក្ខជាតិ) | ជាប្រភេទថ្នាំសម្លាប់សត្វល្អិត ឬទប់ស្កាត់សត្វល្អិតដែលចម្រាញ់ចេញពីរុក្ខជាតិធម្មជាតិដោយផ្ទាល់ ដែលមិនសូវមានផលប៉ះពាល់យូរអង្វែងដល់បរិស្ថាន កសិករ និងអ្នកបរិភោគ ដូចថ្នាំគីមីសិប្បនិម្មិត។ | ដូចជាការប្រើប្រាស់ម្ទេស ឬខ្ទឹមសបុកលាយទឹក ដើម្បីដេញស្រមោច ឬសត្វល្អិតចេញពីផ្ទះបាយតាមបែបសរីរាង្គធម្មជាតិ។ |
អត្ថបទដែលបានបោះពុម្ពនៅលើ KhmerResearch ដែលទាក់ទងនឹងប្រធានបទនេះ៖
ប្រធានបទ និងសំណួរស្រាវជ្រាវដែលទាក់ទងនឹងឯកសារនេះ ដែលអ្នកអាចស្វែងរកបន្ថែម៖
