បញ្ហា (The Problem)៖ ជំងឺអង់ត្រាក់ណូស (Anthracnose) ដែលបង្កឡើងដោយផ្សិត Colletotrichum gloeosporioides គឺជាបញ្ហាចម្បងដែលធ្វើឱ្យធ្លាក់ចុះគុណភាព និងអាយុកាលរក្សាទុករបស់ម្ទេសផ្អែម។ បច្ចុប្បន្នមានតម្រូវការក្នុងការស្វែងរកវិធីសាស្ត្រដែលមានសុវត្ថិភាព ដើម្បីជំនួសការប្រើប្រាស់ថ្នាំគីមីកសិកម្ម។
វិធីសាស្ត្រ (The Methodology)៖ ការសិក្សានេះបានធ្វើការវាយតម្លៃលើប្រសិទ្ធភាពនៃសារធាតុដែលមានសុវត្ថិភាពទូទៅ (GRAS) រួមផ្សំជាមួយការព្យាបាលដោយកម្ដៅ (ទឹកក្ដៅ) ក្នុងការគ្រប់គ្រងជំងឺអង់ត្រាក់ណូសលើផ្លែម្ទេសផ្អែមដែលទើបប្រមូលផល។
លទ្ធផលសំខាន់ៗ (The Verdict)៖
| វិធីសាស្ត្រ (Method) | គុណសម្បត្តិ (Pros) | គុណវិបត្តិ (Cons) | លទ្ធផលគន្លឹះ (Key Result) |
|---|---|---|---|
| Control (Water at Room Temperature) ការត្រួតពិនិត្យ (ជ្រលក់ទឹកធម្មតា គ្មានកម្ដៅ) |
មិនចំណាយថវិកាលើសារធាតុគីមី ឬឧបករណ៍កម្ដៅ និងងាយស្រួលបំផុតក្នុងការអនុវត្ត។ | គ្មានប្រសិទ្ធភាពក្នុងការទប់ស្កាត់មេរោគផ្សិត ធ្វើឱ្យកសិផលខូចខាតស្ទើរតែទាំងស្រុង។ | អត្រាកើតជំងឺ ៩៧.៥០% និងការទប់ស្កាត់ភាពធ្ងន់ធ្ងរនៃជំងឺ ០%។ |
| Chemical Fungicide (Prochloraz 500 mg/l) ថ្នាំសម្លាប់ផ្សិតគីមី (Prochloraz កំហាប់ ៥០០ mg/l) |
មានប្រសិទ្ធភាពខ្ពស់ក្នុងការសម្លាប់មេរោគផ្សិត និងត្រូវបានប្រើប្រាស់ទូទៅក្នុងវិស័យកសិកម្មបច្ចុប្បន្ន។ | បន្សល់ទុកនូវសារធាតុគីមីពុលដែលអាចប៉ះពាល់ដល់សុខភាពអ្នកបរិភោគ និងបរិស្ថាន ព្រមទាំងពិបាកក្នុងការនាំចេញ។ | ការទប់ស្កាត់ភាពធ្ងន់ធ្ងរនៃជំងឺបាន ៨៤.៨៦% (អត្រាកើតជំងឺ ៥០%)។ |
| GRAS Substance Alone (Oxalic acid 250 mg/l) ការប្រើសារធាតុសុវត្ថិភាពតែឯង (អាស៊ីតអុកសាលីក កំហាប់ ២៥០ mg/l) |
មានសុវត្ថិភាពខ្ពស់សម្រាប់អ្នកបរិភោគ និងមិនប៉ះពាល់ដល់បរិស្ថាន។ | ប្រសិទ្ធភាពនៃការទប់ស្កាត់ជំងឺនៅមានកម្រិតទាបនៅឡើយ បើប្រៀបធៀបទៅនឹងការប្រើប្រាស់ថ្នាំគីមី។ | ការទប់ស្កាត់ភាពធ្ងន់ធ្ងរនៃជំងឺបានត្រឹមតែ ៦២.៤៥% ប៉ុណ្ណោះ។ |
| GRAS + Heat Treatment (Potassium Sorbate 500 mg/l + 53°C) សារធាតុសុវត្ថិភាព + ទឹកក្ដៅ (ប៉ូតាស្យូមស័របែត ៥០០ mg/l រយៈពេល ៧ នាទី) |
មានប្រសិទ្ធភាពខ្ពស់បំផុតក្នុងការទប់ស្កាត់ជំងឺ (ខ្ពស់ជាងថ្នាំគីមី) ធានាសុវត្ថិភាពចំណីអាហារ និងរក្សាគុណភាពបានយូរ។ | ទាមទារឱ្យមានការគ្រប់គ្រងសីតុណ្ហភាពទឹក និងពេលវេលាឱ្យបានសុក្រឹត ដើម្បីចៀសវាងការខូចខាតផ្លែម្ទេស។ | ការទប់ស្កាត់ភាពធ្ងន់ធ្ងរនៃជំងឺបានរហូតដល់ ៩១.៤៥% (អត្រាកើតជំងឺទាបបំផុតត្រឹម ៣៥%)។ |
ការចំណាយលើធនធាន (Resource Cost)៖ ការអនុវត្តវិធីសាស្ត្រនេះទាមទារឧបករណ៍មន្ទីរពិសោធន៍កសិកម្មទូទៅ និងសារធាតុគីមីដែលមានសុវត្ថិភាពសម្រាប់ចំណីអាហារ ដែលមានតម្លៃសមរម្យ។
ការសិក្សានេះត្រូវបានធ្វើឡើងដោយនាយកដ្ឋានកសិកម្មនៃប្រទេសថៃ ដែលមានលក្ខខណ្ឌអាកាសធាតុត្រូពិច និងប្រព័ន្ធកសិកម្មស្រដៀងទៅនឹងប្រទេសកម្ពុជា។ ការធ្វើតេស្តត្រូវបានធ្វើឡើងនៅសីតុណ្ហភាពបន្ទប់ធម្មតា (២៥°C) ក្រោយការព្យាបាល ដែលនេះឆ្លុះបញ្ចាំងយ៉ាងច្បាស់ពីស្ថានភាពជាក់ស្តែងនៅកម្ពុជា ដែលភាគច្រើនពុំមានប្រព័ន្ធឃ្លាំងត្រជាក់ (Cold chain) គ្រប់គ្រាន់នៅឡើយ។
វិធីសាស្ត្រនេះមានសក្តានុពលខ្ពស់ និងស័ក្តិសមបំផុតសម្រាប់វិស័យកសិកម្ម និងការនាំចេញនៅកម្ពុជា ដើម្បីកាត់បន្ថយការពឹងផ្អែកលើថ្នាំគីមី។
សរុបមក ការរួមផ្សំរវាងសារធាតុមានសុវត្ថិភាព (GRAS) និងទឹកក្ដៅ គឺជាដំណោះស្រាយដែលមានប្រសិទ្ធភាពខ្ពស់ ចំណាយតិច ងាយស្រួលអនុវត្ត និងស្របតាមស្តង់ដារសុវត្ថិភាពចំណីអាហារសម្រាប់កម្ពុជា។
ដើម្បីអនុវត្តតាមការសិក្សានេះ និស្សិតគួរអនុវត្តតាមជំហានខាងក្រោម៖
| ពាក្យបច្ចេកទេស | ការពន្យល់ជាខេមរភាសា (Khmer Explanation) | និយមន័យសាមញ្ញ (Simple Definition) |
|---|---|---|
| Generally Recognized as Safe (GRAS) (សារធាតុដែលមានសុវត្ថិភាពទូទៅ) | ជាចំណាត់ថ្នាក់ដែលទទួលស្គាល់ដោយរដ្ឋបាលចំណីអាហារនិងឱសថសហរដ្ឋអាមេរិក (FDA) ដែលបញ្ជាក់ថាសារធាតុគីមី ឬសារធាតុបន្ថែមក្នុងអាហារណាមួយមានសុវត្ថិភាពសម្រាប់ការប្រើប្រាស់ និងបរិភោគដោយមិនបង្កផលប៉ះពាល់ដល់សុខភាព។ នៅក្នុងការសិក្សានេះ គេប្រើវាដើម្បីជំនួសថ្នាំសម្លាប់មេរោគផ្សិតគីមីពុល។ | ដូចជាការប្រើប្រាស់អំបិល ឬស្ករដើម្បីរក្សាទុកសាច់ក្រក ដែលយើងដឹងច្បាស់ថាវាមានសុវត្ថិភាពក្នុងការហូបចុក មិនដូចជាការប្រើប្រាស់ថ្នាំគីមីពុលនោះទេ។ |
| Anthracnose (ជំងឺអង់ត្រាក់ណូស ឬជំងឺកុ้งហែង) | ជាប្រភេទជំងឺរុក្ខជាតិដែលបង្កឡើងដោយមេរោគផ្សិត (ជាពិសេសពពួកមេរោគផ្សិត Colletotrichum) ដែលធ្វើឱ្យមានស្នាមអុចៗពណ៌ខ្មៅ ឬត្នោតរាងខូងនៅលើស្លឹក ដើម និងជាពិសេសលើផ្លែឈើទុំ ធ្វើឱ្យកសិផលខូចគុណភាពនិងឆាប់រលួយ។ | ដូចជាជំងឺសើស្បែក ឬដំបៅដែលស៊ីរូងចូលទៅក្នុងសាច់ផ្លែឈើ ធ្វើឱ្យវាលែងមានសោភ័ណភាពនិងរលួយពីខាងក្នុងមក។ |
| Colletotrichum gloeosporioides (មេរោគផ្សិតខូលឡេតូទ្រីកូម គ្លូអូស្ប៉ូរីអូអ៊ីដេស) | ជាឈ្មោះវិទ្យាសាស្ត្ររបស់មេរោគផ្សិតចម្បងដែលបង្កឱ្យមានជំងឺអង់ត្រាក់ណូសនៅលើរុក្ខជាតិ និងផ្លែឈើជាច្រើនប្រភេទ រួមទាំងម្ទេសផ្អែមផងដែរ។ វាច្រើនសំងំលាក់ខ្លួនតាំងពីផ្លែនៅខ្ចី និងបញ្ចេញរោគសញ្ញានៅពេលផ្លែចាប់ផ្តើមទុំ។ | ដូចជាចោរលួចលាក់ខ្លួនក្នុងផ្ទះតាំងពីថ្ងៃ ហើយរង់ចាំរហូតដល់យប់ (ពេលផ្លែទុំ) ទើបចេញធ្វើសកម្មភាពបំផ្លិចបំផ្លាញ។ |
| Latent infection (ការចូលបំផ្លាញបែបលាក់កំបាំង / ការចម្លងរោគជាសម្ងាត់) | គឺជាដំណើរការដែលមេរោគផ្សិតបានចូលទៅទុំនិងជ្រៀតចូលក្នុងជាលិការបស់ផ្លែឈើតាំងពីវានៅខ្ចី ប៉ុន្តែវាមិនទាន់វិវឌ្ឍ ឬបង្ហាញរោគសញ្ញាឱ្យយើងឃើញនោះទេ។ វាចាប់ផ្តើមធ្វើសកម្មភាពបំផ្លាញឱ្យចេញជារោគសញ្ញាខូចខាតតែនៅពេលដែលផ្លែឈើនោះទុំនិងចុះខ្សោយប្រព័ន្ធការពារប៉ុណ្ណោះ។ | ដូចជាគ្រាប់មីនដែលកប់ក្រោមដី វាសម្ងំស្ងៀមមិនទាន់ផ្ទុះឡើយ រហូតទាល់តែមានអ្នកដើរជាន់ទើបវាផ្ទុះ និងបង្កការខូចខាត។ |
| Potassium sorbate (ប៉ូតាស្យូមស័របែត) | ជាប្រភេទអំបិលនៃអាស៊ីតស័រប៊ីក ដែលគេនិយមប្រើប្រាស់ជាទូទៅក្នុងឧស្សាហកម្មចំណីអាហារ ដើម្បីធ្វើជាសារធាតុថែរក្សាអាហារ (Food preservative) កុំឱ្យឆាប់ខូច ដោយវាមានសមត្ថភាពខ្ពស់ក្នុងការទប់ស្កាត់ការលូតលាស់របស់មេរោគផ្សិត និងដំបែ។ | ដូចជាឆ្មាំយាមទ្វារឃ្លាំងចំណីអាហារ ដែលចាំរារាំងមិនឱ្យពពួកមេរោគផ្សិត និងបាក់តេរីអាក្រក់ចូលមកស៊ីបំផ្លាញអាហាររបស់យើងបាន។ |
| Spore suspension (សូលុយស្យុងព្យួរស្ប៉ូរ ឬទឹកលាយស្ប៉ូរមេរោគផ្សិត) | គឺជាល្បាយរាវដែលគេយកស្ប៉ូរ (ពូជ ឬស៊ុតរបស់មេរោគផ្សិត) ទៅលាយជាមួយនឹងទឹក ឬសូលុយស្យុងណាមួយ ដើម្បីបង្កើតជាកំហាប់មេរោគជាក់លាក់មួយ សម្រាប់យកទៅប្រើប្រាស់ក្នុងការពិសោធន៍ចម្លងរោគសិប្បនិម្មិតទៅលើផ្លែឈើ។ | ដូចជាការលាយគ្រាប់ពូជស្មៅទៅក្នុងធុងទឹក ដើម្បីយកទៅស្រោចសាចលើដី ឱ្យវាដុះឡើងសម្រាប់ការពិសោធន៍។ |
| Prochloraz (ប្រូក្លូរ៉ាហ្ស / ថ្នាំសម្លាប់ផ្សិតគីមី) | ជាប្រភេទថ្នាំគីមីកសិកម្មសម្លាប់មេរោគផ្សិត (Fungicide) ដ៏មានប្រសិទ្ធភាពដែលគេប្រើប្រាស់យ៉ាងទូលំទូលាយដើម្បីគ្រប់គ្រងជំងឺរុក្ខជាតិ ប៉ុន្តែវាអាចបន្សល់ទុកនូវសារធាតុពុលដែលអាចប៉ះពាល់ដល់សុខភាពមនុស្ស និងបរិស្ថាន ប្រសិនបើប្រើប្រាស់មិនបានត្រឹមត្រូវ។ | ដូចជាការប្រើប្រាស់ថ្នាំអង់ទីប៊ីយ៉ូទិកកម្រិតធ្ងន់ដើម្បីសម្លាប់មេរោគ វាជាសះស្បើយលឿន តែអាចបន្សល់ទុកផលប៉ះពាល់ដល់សុខភាពរាងកាយនៅថ្ងៃក្រោយ។ |
| Disease severity (ភាពធ្ងន់ធ្ងរនៃជំងឺ) | ជារង្វាស់ដែលបង្ហាញពីកម្រិតនៃការខូចខាត ឬទំហំនៃផ្ទៃដំបៅដែលបង្កឡើងដោយជំងឺនៅលើផ្នែកណាមួយនៃរុក្ខជាតិ ឬផ្លែឈើ (ឧទាហរណ៍៖ ការវាស់ទំហំអង្កត់ផ្ចិតនៃស្នាមអុចៗរបស់ជំងឺអង់ត្រាក់ណូសនៅលើផ្លែម្ទេស) ផ្ទុយពីអត្រាកើតជំងឺ (Disease incidence) ដែលគ្រាន់តែរាប់ចំនួនផ្លែដែលឈឺ។ | ប្រសិនបើ 'អត្រាកើតជំងឺ' គឺជារាប់ចំនួនមនុស្សប៉ុន្មាននាក់ដែលត្រូវភ្លើងឆេះផ្ទះ នោះ 'ភាពធ្ងន់ធ្ងរនៃជំងឺ' គឺជារង្វាស់ថាតើផ្ទះនីមួយៗនោះត្រូវភ្លើងឆេះអស់ប៉ុន្មានភាគរយ។ |
អត្ថបទដែលបានបោះពុម្ពនៅលើ KhmerResearch ដែលទាក់ទងនឹងប្រធានបទនេះ៖
ប្រធានបទ និងសំណួរស្រាវជ្រាវដែលទាក់ទងនឹងឯកសារនេះ ដែលអ្នកអាចស្វែងរកបន្ថែម៖
