បញ្ហា (The Problem)៖ ជំងឺរលួយផ្លែក្រូចក្រោយពេលប្រមូលផល ដែលបង្កឡើងដោយផ្សិត Penicillium sp. ធ្វើឱ្យខូចខាតទិន្នផលយ៉ាងច្រើន។ ការប្រើប្រាស់សារធាតុគីមីកសិកម្មដើម្បីទប់ស្កាត់ជំងឺនេះបណ្តាលឱ្យមានសំណល់ពុលប៉ះពាល់ដល់សុខភាព ដូច្នេះការសិក្សានេះស្វែងរកជម្រើសជីវសាស្រ្តជំនួសវិញ។
វិធីសាស្ត្រ (The Methodology)៖ ការសិក្សានេះបានធ្វើតេស្តភាពស័ក្តិសិទ្ធិរបស់ទឹកខ្មេះឈើចំនួន ៥ប្រភេទ និងសារធាតុចម្រាញ់ពីរុក្ខជាតិចំនួន ២ប្រភេទ ទៅលើការលូតលាស់របស់ផ្សិតបង្កជំងឺក្នុងមន្ទីរពិសោធន៍ និងលើផ្លែក្រូចផ្ទាល់។
លទ្ធផលសំខាន់ៗ (The Verdict)៖
| វិធីសាស្ត្រ (Method) | គុណសម្បត្តិ (Pros) | គុណវិបត្តិ (Cons) | លទ្ធផលគន្លឹះ (Key Result) |
|---|---|---|---|
| Rubber tree wood vinegar ទឹកខ្មេះឈើកៅស៊ូ |
មានប្រសិទ្ធភាពខ្ពស់បំផុតក្នុងការទប់ស្កាត់ផ្សិត ដោយត្រូវការកំហាប់ទាបបំផុត (MIC ត្រឹមតែ 1.4%)។ ជាប្រភពធនធានងាយស្រួលរក។ | ការត្រាំក្នុងរយៈពេលយូរពេក (លើសពី ៥នាទី) ឬទុកចោលយូរពេកក្រោយពេលត្រាំ អាចបណ្តាលឱ្យខូចសំបកផ្លែក្រូច។ | ទប់ស្កាត់ការលូតលាស់សរសៃផ្សិត Penicillium sp. បាន 100% នៅកំហាប់ 2% និងកាត់បន្ថយជំងឺរលួយផ្លែបាន 66.67%។ |
| Bamboo wood vinegar ទឹកខ្មេះឈើឬស្សី |
មានប្រសិទ្ធភាពខ្ពស់ប្រហាក់ប្រហែលនឹងទឹកខ្មេះឈើកៅស៊ូ ដោយត្រូវការកំហាប់ទាប (MIC 1.5%)។ | ចាំបាច់ត្រូវគ្រប់គ្រងរយៈពេលត្រាំឱ្យបានត្រឹមត្រូវ (ប្រមាណ១នាទី) ដើម្បីជៀសវាងការខូចខាតសំបកផ្លែ។ | ទប់ស្កាត់ការលូតលាស់សរសៃផ្សិតបាន 100% នៅកំហាប់ 2% និងកាត់បន្ថយជំងឺរលួយផ្លែបាន 57.50%។ |
| Eucalyptus and Coconut shell wood vinegar ទឹកខ្មេះឈើដើមប្រេងខ្យល់ និងត្រឡោកដូង |
អាចទប់ស្កាត់ការលូតលាស់របស់ផ្សិតបានទាំងស្រុងដែរ ប្រសិនបើប្រើក្នុងកំហាប់ត្រឹមត្រូវ។ | ទាមទារកំហាប់ខ្ពស់ជាង (យ៉ាងហោចណាស់ 3%) បើប្រៀបធៀបទៅនឹងទឹកខ្មេះឈើកៅស៊ូ និងឬស្សី។ | ទប់ស្កាត់ការលូតលាស់សរសៃផ្សិតបាន 100% នៅពេលប្រើកំហាប់ចាប់ពី 3% ឡើងទៅ។ |
| Medicinal plant extracts (Neem and Turmeric) សារធាតុចម្រាញ់ពីរុក្ខជាតិឱសថ (ស្ដៅ និងរមៀត) |
ជាសារធាតុធម្មជាតិសុវត្ថិភាព និងមិនមានផលប៉ះពាល់ដល់បរិស្ថាន។ | មានប្រសិទ្ធភាពទាបខ្លាំងក្នុងការទប់ស្កាត់ផ្សិត Penicillium sp. ទោះបីជាប្រើក្នុងកំហាប់ខ្ពស់ (5%) ក៏ដោយ។ | ទប់ស្កាត់ការលូតលាស់ផ្សិតបានត្រឹមតែ 17.52% (រមៀត) និង 23.89% (ស្ដៅ) នៅកំហាប់ 5%។ |
ការចំណាយលើធនធាន (Resource Cost)៖ ការសិក្សានេះប្រើប្រាស់ធនធានដែលមានតម្លៃថោក និងងាយស្រួលរកបានក្នុងស្រុក ជាពិសេសទឹកខ្មេះឈើដែលជាអនុផលទទួលបានពីការដុតធ្យូង។
ការសិក្សានេះត្រូវបានធ្វើឡើងនៅខេត្តឈៀងម៉ៃ ប្រទេសថៃ ដោយផ្តោតលើពូជក្រូច Sai Nam Phaeng ព្រមទាំងប្រើប្រាស់មេរោគផ្សិតដែលប្រមូលបានក្នុងតំបន់នោះ។ សម្រាប់ប្រទេសកម្ពុជា ទោះបីជាអាកាសធាតុស្រដៀងគ្នាក៏ដោយ តែលក្ខណៈរូបសាស្ត្រនៃពូជក្រូចក្នុងស្រុក (ដូចជាក្រូចពោធិ៍សាត់) ឬប្រភេទផ្សិតក្នុងតំបន់អាចមានភាពខុសគ្នាបន្តិចបន្តួច ដែលទាមទារឱ្យមានការធ្វើតេស្តបញ្ជាក់ឡើងវិញមុននឹងអនុវត្តទ្រង់ទ្រាយធំ។
វិធីសាស្ត្រគ្រប់គ្រងជំងឺរលួយផ្លែដោយប្រើទឹកខ្មេះឈើនេះ មានសក្តានុពលខ្ពស់និងស័ក្តិសមបំផុតសម្រាប់ការអនុវត្តនៅប្រទេសកម្ពុជា ក្នុងការកាត់បន្ថយការប្រើប្រាស់ថ្នាំគីមី។
ការប្រើប្រាស់ទឹកខ្មេះឈើមិនត្រឹមតែជាដំណោះស្រាយដ៏មានប្រសិទ្ធភាពក្នុងការកាត់បន្ថយជំងឺរលួយផ្លែឈើប៉ុណ្ណោះទេ ប៉ុន្តែវាក៏ជួយលើកកម្ពស់សុវត្ថិភាពចំណីអាហារ និងសេដ្ឋកិច្ចវិលជុំនៅកម្ពុជាផងដែរ។
ដើម្បីអនុវត្តតាមការសិក្សានេះ និស្សិតគួរអនុវត្តតាមជំហានខាងក្រោម៖
| ពាក្យបច្ចេកទេស | ការពន្យល់ជាខេមរភាសា (Khmer Explanation) | និយមន័យសាមញ្ញ (Simple Definition) |
|---|---|---|
| Wood vinegar (ទឹកខ្មេះឈើ) | វត្ថុរាវពណ៌ត្នោតដែលទទួលបានពីការកកនៃផ្សែងកំឡុងពេលដុតធ្យូង ឬកម្តៅឈើក្នុងលក្ខខណ្ឌគ្មានអុកស៊ីសែន ដែលមានផ្ទុកសមាសធាតុសកម្ម (ដូចជាអាស៊ីតអាសេទិក) អាចសម្លាប់មេរោគផ្សិត និងសត្វល្អិត។ | ដូចជាញើសដែលហូរចេញពីឈើនៅពេលយើងដុតវា ហើយទឹកនោះមានជាតិជូរដែលអាចយកទៅប្រើជាថ្នាំសម្លាប់មេរោគ។ |
| Penicillium sp. (ផ្សិតប្រភេទ Penicillium) | ជាប្រភេទមេរោគផ្សិតម្យ៉ាងដែលតែងតែបង្កឱ្យមានជំងឺរលួយ និងបង្កើតជាស្ព័រពណ៌បៃតងឬខៀវនៅលើសំបកផ្លែឈើក្រោយពេលប្រមូលផល ជាពិសេសលើផ្លែក្រូច។ | ដូចជាដំបៅពណ៌បៃតងដែលដុះលើនំប៉័ង ឬផ្លែឈើដែលយើងទុកចោលយូរថ្ងៃ។ |
| Minimum Inhibition Concentration - MIC (កំហាប់ទាបបំផុតដែលអាចទប់ស្កាត់មេរោគ) | បរិមាណ ឬកំហាប់ទាបបំផុតនៃសារធាតុណាមួយ (ដូចជាទឹកខ្មេះឈើ) ដែលអាចបញ្ឈប់ការលូតលាស់របស់មេរោគផ្សិត ឬបាក់តេរីបានទាំងស្រុងនៅក្នុងមន្ទីរពិសោធន៍។ | ដូចជាកម្រិតថ្នាំពេទ្យតិចបំផុតដែលអ្នកត្រូវលេប ដើម្បីសម្លាប់មេរោគ និងជាសះស្បើយពីជំងឺ ដោយមិនបាច់ប្រើថ្នាំលើសកម្រិត។ |
| Pathogenicity test (ការធ្វើតេស្តសមត្ថភាពបង្កជំងឺ) | ដំណើរការសាកល្បងនៅក្នុងមន្ទីរពិសោធន៍ដើម្បីចម្លងមេរោគទៅលើផ្លែឈើ ឬរុក្ខជាតិ ដើម្បីកំណត់ថាតើមេរោគនោះមានសមត្ថភាពអាចបង្កជំងឺកម្រិតណា (ពីស្រាលទៅធ្ងន់ធ្ងរខ្លាំង)។ | ដូចជាការឱ្យសិស្សប្រលងតេស្តសមត្ថភាព ដើម្បីដឹងថានរណាមានចំណេះដឹងខ្លាំងជាងគេ។ |
| Mycelial growth (ការលូតលាស់សរសៃផ្សិត) | ការលូតលាស់នៃបណ្តាញសរសៃឆ្មារៗ (Hyphae) របស់ផ្សិត ដែលវាប្រើប្រាស់សម្រាប់ចាក់ចូលទៅក្នុងសាច់ផ្លែឈើ ដើម្បីស្រូបយកសារធាតុចិញ្ចឹម និងធ្វើឱ្យផ្លែឈើរលួយ។ | ដូចជាឫសរុក្ខជាតិដែលចាក់ស្រេះចូលទៅក្នុងដី ដើម្បីស្រូបយកទឹក និងជីជាតិ។ |
| Sporulation (ការបង្កើតស្ព័រ) | ដំណើរការបន្តពូជរបស់មេរោគផ្សិត ដោយការបង្កើត និងបញ្ចេញគ្រាប់ពូជល្អិតៗ (ស្ព័រ) ទៅក្នុងបរិយាកាស ដែលអាចហោះហើរតាមខ្យល់ និងចម្លងរោគទៅកាន់ផ្លែឈើផ្សេងទៀត។ | ដូចជាការផ្លុំគ្រាប់ផ្កាដាន់ដេលីយ៉ុង (Dandelion) ឱ្យហោះសាយភាយតាមខ្យល់ ដើម្បីទៅដុះនៅកន្លែងថ្មី។ |
| Disease Severity Index - DSI (សន្ទស្សន៍កម្រិតភាពធ្ងន់ធ្ងរនៃជំងឺ) | រូបមន្ត ឬប្រព័ន្ធវាយតម្លៃដែលអ្នកស្រាវជ្រាវប្រើដើម្បីវាស់វែង និងគណនាថាតើជំងឺបានបំផ្លាញផ្លែឈើក្នុងកម្រិតណា (ឧ. ចែកជា ៥កម្រិត ពីមិនមានជំងឺ ដល់រលួយ ៧៥-១០០%)។ | ដូចជាការដាក់ពិន្ទុរបួសរបស់អ្នកជំងឺពីលេខ ១ (ស្រាល) ដល់ ១០ (ធ្ងន់ធ្ងរខ្លាំង) ពេលចូលមន្ទីរពេទ្យ។ |
| Poisoned food technique (បច្ចេកទេសបំពុលចំណី) | វិធីសាស្ត្រក្នុងមន្ទីរពិសោធន៍ដែលគេលាយសារធាតុទប់ស្កាត់ (ដូចជាទឹកខ្មេះឈើ) ទៅក្នុងចាហួយចំណីចិញ្ចឹមមេរោគ (PDA) មុននឹងដាក់មេរោគផ្សិតចូល ដើម្បីសង្កេតមើលថាតើមេរោគអាចលូតលាស់បានឬអត់។ | ដូចជាការលាយថ្នាំពុលចូលទៅក្នុងចំណីកណ្តុរ រួចយកទៅដាក់ឱ្យកណ្តុរស៊ី ដើម្បីសាកល្បងមើលថាតើថ្នាំពុលនោះមានប្រសិទ្ធភាពសម្លាប់វាដែរឬទេ។ |
អត្ថបទដែលបានបោះពុម្ពនៅលើ KhmerResearch ដែលទាក់ទងនឹងប្រធានបទនេះ៖
ប្រធានបទ និងសំណួរស្រាវជ្រាវដែលទាក់ទងនឹងឯកសារនេះ ដែលអ្នកអាចស្វែងរកបន្ថែម៖
