បញ្ហា (The Problem)៖ ឯកសារនេះផ្តោតលើការសិក្សាពីវិធានការនានាក្នុងការការពារ និងកម្ចាត់ជំងឺផ្សិតស្លឹកប៉េងប៉ោះដែលបង្កឡើងដោយមេរោគផ្សិត Cladosporium fulvum ចន្លោះឆ្នាំ ១៩៨១ ដល់ ១៩៨៣។
វិធីសាស្ត្រ (The Methodology)៖ ការស្រាវជ្រាវនេះត្រូវបានធ្វើឡើងតាមរយៈការធ្វើតេស្តនៅក្នុងមន្ទីរពិសោធន៍ ផ្ទះកញ្ចក់ និងការអនុវត្តផ្ទាល់នៅលើវាលដាំដុះ ដោយរួមបញ្ចូលទាំងការប្រើប្រាស់ថ្នាំសម្លាប់ផ្សិត ជម្រើសពូជ និងការអនុវត្តកសិកម្ម។
លទ្ធផលសំខាន់ៗ (The Verdict)៖
| វិធីសាស្ត្រ (Method) | គុណសម្បត្តិ (Pros) | គុណវិបត្តិ (Cons) | លទ្ធផលគន្លឹះ (Key Result) |
|---|---|---|---|
| Chemical Control (Mancozeb 80% WP) ការប្រើប្រាស់ថ្នាំសម្លាប់ផ្សិត (Mancozeb 80% WP) |
មានប្រសិទ្ធភាពខ្ពស់ក្នុងការទប់ស្កាត់ការដុះនៃស្ព័រផ្សិត និងអាចកាត់បន្ថយអត្រាជំងឺបានល្អបំផុតនៅពេលបាញ់ជាប្រចាំរៀងរាល់ ៧ ថ្ងៃម្តង។ | ទាមទារការចំណាយលើការទិញថ្នាំ និងចំណាយកម្លាំងពលកម្មក្នុងការបាញ់ថ្នាំញឹកញាប់ ហើយអាចបន្សល់ទុកនូវសំណល់គីមីលើផលដំណាំ ប្រសិនបើមិនបញ្ឈប់ការបាញ់ឱ្យបានត្រឹមត្រូវមុនពេលប្រមូលផល។ | អត្រាជំងឺត្រឹមតែ ១៨.២៥% (នៅអាយុ ៦០ថ្ងៃ) និង ៣៧.៣៩% (នៅអាយុ ៩០ថ្ងៃ) ដែលមានប្រសិទ្ធភាពខ្ពស់ជាងថ្នាំប្រភេទផ្សេងទៀតដែលបានធ្វើតេស្ត។ |
| Resistant Varieties (Vagabond and Oju) ការប្រើប្រាស់ពូជធន់នឹងជំងឺ (Vagabond និង Oju) |
ជាវិធីសាស្ត្រដែលមានសុវត្ថិភាពបំផុត មិនតម្រូវឱ្យចំណាយថវិកាលើការទិញថ្នាំគីមី និងមិនមានហានិភ័យបញ្ហាសំណល់ពុល។ | មានជម្រើសពូជធន់តិចតួចណាស់ (មានតែ ២ ប៉ុណ្ណោះក្នុងចំណោម ៣០ ពូជដែលបានធ្វើតេស្ត) ដែលអាចទប់ទល់នឹងជំងឺនេះបានល្អ ហើយពូជទាំងនេះប្រហែលជាពិបាករកនៅលើទីផ្សារជាក់លាក់ ឬផ្តល់ទិន្នផលខុសពីតម្រូវការទីផ្សារ។ | កម្រិតនៃភាពធន់នឹងជំងឺស្ថិតនៅកម្រិត < 1 (ស្ទើរតែគ្មានរោគសញ្ញាជំងឺ) ខណៈពូជផ្សេងទៀតភាគច្រើនឆ្លងជំងឺក្នុងកម្រិតធ្ងន់ធ្ងរ។ |
| Cultural Practices (Pruning and Staking) ការអនុវត្តកសិកម្ម (ការកាត់មែកស្លឹក និងការធ្វើទ្រនឹម) |
ជួយកាត់បន្ថយសំណើមនៅក្នុងចម្ការ ដែលធ្វើឱ្យមេរោគផ្សិតពិបាកលូតលាស់និងរាលដាល ព្រមទាំងជួយឱ្យដំណាំទទួលបានពន្លឺគ្រប់គ្រាន់ដោយមិនពឹងផ្អែកលើការប្រើប្រាស់សារធាតុគីមី។ | ត្រូវការកម្លាំងពលកម្មច្រើន និងចំណាយពេលវេលាយូរក្នុងការកាត់មែក និងរៀបចំប្រព័ន្ធទ្រនឹមសម្រាប់ដើមប៉េងប៉ោះនីមួយៗ។ | អាចកាត់បន្ថយអត្រាជំងឺមកត្រឹម ៨.៩៥% បើធៀបនឹង ១៦.០០% សម្រាប់ដើមប៉េងប៉ោះដែលមិនបានកាត់មែកស្លឹក និងមិនបានធ្វើទ្រនឹម។ |
ការចំណាយលើធនធាន (Resource Cost)៖ ឯកសារនេះមិនបានបញ្ជាក់ពីទំហំថវិកាជាក់លាក់នោះទេ ប៉ុន្តែការអនុវត្តវិធានការតាមការស្រាវជ្រាវនេះទាមទារនូវធនធានកសិកម្ម និងធាតុចូលមួយចំនួន។
ការសិក្សានេះត្រូវបានធ្វើឡើងនៅក្នុងប្រទេសថៃ (តំបន់បាងខេន និងឈៀងរ៉ៃ) ចន្លោះឆ្នាំ ១៩៨១ ដល់ ១៩៨៣ លើពូជប៉េងប៉ោះចំនួន ៣០ ប្រភេទ។ ទោះបីជាលក្ខខណ្ឌអាកាសធាតុមានភាពស្រដៀងគ្នានឹងប្រទេសកម្ពុជាក៏ដោយ ប៉ុន្តែពូជប៉េងប៉ោះចាស់ៗ (Vagabond ឫ Oju) អាចមិនមានលក់ទូលំទូលាយនៅកម្ពុជានាពេលបច្ចុប្បន្នឡើយ។ ម្យ៉ាងវិញទៀត មេរោគផ្សិត Cladosporium fulvum អាចមានការវិវត្តស៊ាំនឹងថ្នាំសម្លាប់ផ្សិតតាំងពីទសវត្សរ៍ទី ៨០ មកម៉្លេះ ដូច្នេះប្រសិទ្ធភាពនៃសារធាតុគីមីអាចមានការប្រែប្រួល។
ទោះបីជាការសិក្សានេះមានអាយុកាលចាស់បន្តិចក្តី ប៉ុន្តែគោលការណ៍រួមនៃការគ្រប់គ្រងជំងឺផ្សិតស្លឹកនេះ នៅតែមានសារៈសំខាន់ និងអាចយកមកអនុវត្តបាននៅក្នុងវិស័យកសិកម្មនៅកម្ពុជា។
ការរួមបញ្ចូលគ្នានូវការប្រើប្រាស់ថ្នាំសម្លាប់ផ្សិតក្នុងកម្រិតសមស្រប ការជ្រើសរើសពូជធន់ និងការអនុវត្តកសិកម្មល្អ (GAP) នឹងជួយកាត់បន្ថយការខូចខាត និងបង្កើនទិន្នផលប៉េងប៉ោះនៅកម្ពុជាប្រកបដោយនិរន្តរភាព។
ដើម្បីអនុវត្តតាមការសិក្សានេះ និស្សិតគួរអនុវត្តតាមជំហានខាងក្រោម៖
| ពាក្យបច្ចេកទេស | ការពន្យល់ជាខេមរភាសា (Khmer Explanation) | និយមន័យសាមញ្ញ (Simple Definition) |
|---|---|---|
| Cladosporium fulvum (ផ្សិតក្លាដូស្ប៉ូរីយ៉ូម ហ្វ៊ុលវូម) | ជាប្រភេទមេរោគផ្សិតម្យ៉ាងដែលបង្កឱ្យមានជំងឺផ្សិតស្លឹក (Leaf mold) លើដំណាំប៉េងប៉ោះ ជាពិសេសវារីកលូតលាស់លឿនបំផុតនៅក្នុងលក្ខខណ្ឌអាកាសធាតុដែលមានសំណើមខ្ពស់ និងខ្យល់ចេញចូលមិនល្អ។ | ដូចជាមេរោគផ្តាសាយដែលចូលចិត្តវាយប្រហារតែស្លឹកប៉េងប៉ោះនៅពេលអាកាសធាតុសើមនិងហប់ខ្លាំង។ |
| Mancozeb (ម៉ាន់កូសេប) | ជាប្រភេទថ្នាំសម្លាប់ផ្សិតគីមីទូទៅមួយប្រភេទដែលធ្វើសកម្មភាពដោយការប៉ះផ្ទាល់ (Contact fungicide) ប្រើសម្រាប់បាញ់ស្រោបលើផ្ទៃស្លឹករុក្ខជាតិ ដើម្បីការពារមិនឱ្យស្ព័ររបស់ផ្សិតអាចដុះពន្លកនិងជ្រាបចូលទៅបំផ្លាញកោសិការុក្ខជាតិបាន។ | ដូចជាថ្នាំលាបការពារជម្រាបទឹកដែលយើងលាបលើជញ្ជាំង ដើម្បីកុំឱ្យទឹក (ឬស្ព័រផ្សិត) ជ្រាបចូលធ្វើឱ្យខូចខាតផ្ទះបាន។ |
| Spore germination (ការដុះពន្លកនៃស្ព័រផ្សិត) | គឺជាដំណើរការដែលស្ព័ររបស់មេរោគផ្សិត (ប្រៀបដូចជាគ្រាប់ពូជតូចៗបំផុត) ចាប់ផ្តើមសកម្ម រួចបែកពន្លកបញ្ចេញបំពង់តូចៗចាក់ទម្លុះចូលទៅក្នុងកោសិការបស់ស្លឹករុក្ខជាតិដើម្បីជញ្ជក់យកសារធាតុចិញ្ចឹម។ | ដូចជាគ្រាប់ពូជតូចៗដែលចាប់ផ្តើមដុះឫសនៅពេលត្រូវទឹកនិងដី គ្រាន់តែនេះជាគ្រាប់មេរោគដែលដុះចាក់ឫសលើស្លឹករុក្ខជាតិ។ |
| Resistant varieties (ពូជធន់នឹងជំងឺ) | គឺជាពូជដំណាំដែលត្រូវបានបង្កាត់ឡើង ឬមានពីធម្មជាតិ ដែលមានហ្សែនពិសេសអាចទប់ទល់ មិនងាយឆ្លង ឬអាចកម្ចាត់មេរោគដែលព្យាយាមវាយប្រហារពួកវាបានដោយខ្លួនឯង (ឧទាហរណ៍ ពូជ Vagabond និង Oju)។ | ដូចជាមនុស្សដែលមានប្រព័ន្ធការពាររាងកាយរឹងមាំពីកំណើត មិនងាយឆ្លងជំងឺទោះបីនៅក្បែរអ្នកឈឺក៏ដោយ។ |
| Cultural practices (ការអនុវត្តកសិកម្ម) | គឺជាវិធានការថែរក្សាដំណាំដោយមិនពឹងផ្អែកលើថ្នាំគីមី ដូចជាការរៀបចំដី ការកាត់មែកស្លឹក ឬការរៀបចំប្រព័ន្ធទឹក ដើម្បីផ្លាស់ប្តូរបរិស្ថានជុំវិញដំណាំកុំឱ្យអំណោយផលដល់ការរស់នៅនិងការរីករាលដាលនៃសត្វល្អិតនិងសត្រូវពពួកមេរោគ។ | ដូចជាការបើកបង្អួចផ្ទះឱ្យមានពន្លឺព្រះអាទិត្យនិងខ្យល់ចេញចូលល្អ ដើម្បីកុំឱ្យផ្ទះហប់និងមានដុះផ្សិតនៅលើជញ្ជាំង។ |
| Pruning and Staking (ការកាត់មែកនិងធ្វើទ្រនឹម) | ជាបច្ចេកទេសកសិកម្មដោយការកាត់ចោលនូវស្លឹកចាស់ៗនៅខាងក្រោមដើម និងការចងដើមប៉េងប៉ោះភ្ជាប់ទៅនឹងបង្គោលឈើឬខ្សែ ដើម្បីឱ្យរុក្ខជាតិឈរត្រង់ ទទួលបានពន្លឺគ្រប់គ្រាន់ និងជួយកាត់បន្ថយសំណើមដែលដក់នៅគល់ដើម។ | ដូចជាការកាត់សក់ឱ្យខ្លីនិងចងបួងឡើងលើ ដើម្បីកុំឱ្យស្អុះស្អាប់និងបែកញើសក្បាលនៅរដូវក្តៅ។ |
| Dominant gene (Cf2) (ហ្សែនលេច Cf2) | គឺជាកូដសេនេទិច (DNA) ជាក់លាក់មួយដែលមាននៅក្នុងពូជប៉េងប៉ោះមួយចំនួន ដែលដើរតួជាអ្នកបញ្ជាប្រព័ន្ធការពាររាងកាយរបស់រុក្ខជាតិឱ្យទប់ទល់យ៉ាងមានប្រសិទ្ធភាពទៅនឹងមេរោគផ្សិត Cladosporium fulvum។ | ដូចជាកម្មវិធីកម្ចាត់មេរោគ (Antivirus) កម្រិតខ្ពស់ដែលបានដំឡើងរួចជាស្រេចនៅក្នុងកុំព្យូទ័រ ដើម្បីទប់ស្កាត់វីរុសប្រភេទជាក់លាក់ណាមួយមិនឱ្យចូលលួចទិន្នន័យបាន។ |
អត្ថបទដែលបានបោះពុម្ពនៅលើ KhmerResearch ដែលទាក់ទងនឹងប្រធានបទនេះ៖
ប្រធានបទ និងសំណួរស្រាវជ្រាវដែលទាក់ទងនឹងឯកសារនេះ ដែលអ្នកអាចស្វែងរកបន្ថែម៖
