បញ្ហា (The Problem)៖ ការកើនឡើងនៃការប្រើប្រាស់ថ្នាំសម្លាប់សត្វល្អិតពុល (carbamate និង organophosphate) នៅក្នុងវិស័យកសិកម្មបណ្តាលឱ្យមានសំណល់ក្នុងបន្លែ ដែលគំរាមកំហែងដល់សុវត្ថិភាពចំណីអាហារ ខណៈវិធីសាស្ត្រវិភាគបច្ចុប្បន្នមានតម្លៃថ្លៃនិងស្មុគស្មាញ។
វិធីសាស្ត្រ (The Methodology)៖ ការសិក្សានេះបានធ្វើការទាញយកនិងចម្រាញ់អង់ស៊ីម cholinesterase ពីចង្រិត ហើយយកទៅអនុវត្តក្នុងការរកសំណល់ថ្នាំសម្លាប់សត្វល្អិតក្នុងគំរូបន្លែពិតប្រាកដ ដោយប្រៀបធៀបប្រសិទ្ធភាពជាមួយវិធីសាស្ត្រស្តង់ដារ។
លទ្ធផលសំខាន់ៗ (The Verdict)៖
| វិធីសាស្ត្រ (Method) | គុណសម្បត្តិ (Pros) | គុណវិបត្តិ (Cons) | លទ្ធផលគន្លឹះ (Key Result) |
|---|---|---|---|
| Cricket Cholinesterase Inhibition Assay វិធីសាស្ត្រតេស្តរារាំងអង់ស៊ីម Cholinesterase ចម្រាញ់ពីចង្រិត |
មានតម្លៃថោកជាង អាចកាត់បន្ថយពេលវេលាវិភាគ និងប្រើប្រាស់ធនធានក្នុងស្រុក (ចង្រិត) ដែលងាយស្រួលរកបាន។ | ទាមទារដំណើរការចម្រាញ់អង់ស៊ីមនៅក្នុងមន្ទីរពិសោធន៍ជាមុន ហើយមិនអាចបញ្ជាក់ពីឈ្មោះសារធាតុគីមីនីមួយៗបានដាច់ដោយឡែកនោះទេ។ | ទទួលបានភាពត្រឹមត្រូវ (Relative accuracy) ៩៦,០%, ភាពរសើប (Sensitivity) ៨០,០% និងកម្រិតរាវរក (LOD) ០,០០១-០,០៩៧ mg/L។ |
| HPLC and GC Methods វិធីសាស្ត្រវិភាគគីមីកម្រិតខ្ពស់ (HPLC និង GC) |
មានភាពជាក់លាក់ និងភាពរសើបខ្ពស់បំផុត អាចកំណត់អត្តសញ្ញាណនិងបរិមាណសារធាតុគីមីនីមួយៗបានយ៉ាងច្បាស់លាស់។ | ម៉ាស៊ីនមានតម្លៃថ្លៃខ្លាំង ត្រូវការអ្នកជំនាញកម្រិតខ្ពស់ក្នុងការដំណើរការ និងចំណាយពេលយូរក្នុងការរៀបចំគំរូវិភាគ។ | ត្រូវបានប្រើប្រាស់ជាវិធីសាស្ត្រស្តង់ដារគោល (Gold Standard) សម្រាប់ការផ្ទៀងផ្ទាត់ និងប្រៀបធៀបប្រសិទ្ធភាពនៅក្នុងការសិក្សានេះ។ |
ការចំណាយលើធនធាន (Resource Cost)៖ ការអនុវត្តវិធីសាស្ត្រនេះតម្រូវឱ្យមានឧបករណ៍មន្ទីរពិសោធន៍ជីវបច្ចេកវិទ្យាសមរម្យសម្រាប់ការចម្រាញ់អង់ស៊ីមពីដំបូង ប៉ុន្តែការធ្វើតេស្តជាក់ស្តែងនៅលើទីវាលគឺមានការចំណាយតិចតួច។
ការសិក្សានេះត្រូវបានធ្វើឡើងនៅខេត្តឈៀងម៉ៃ ប្រទេសថៃ ដោយប្រមូលគំរូបន្លែចំនួន ៥ ប្រភេទពីទីផ្សារ។ ទោះបីជាទិន្នន័យមកពីប្រទេសថៃក្តី វាមានភាពពាក់ព័ន្ធខ្លាំងសម្រាប់កម្ពុជា ព្រោះកម្ពុជាមានការប្រើប្រាស់ថ្នាំសម្លាប់សត្វល្អិតស្រដៀងគ្នា ហើយក៏បាននាំចូលបន្លែទាំងនេះក្នុងបរិមាណច្រើនពីប្រទេសជិតខាងផងដែរ។
វិធីសាស្ត្រនេះមានសក្តានុពលខ្ពស់និងស័ក្តិសមបំផុតក្នុងការយកមកអនុវត្តនៅកម្ពុជា ដើម្បីត្រួតពិនិត្យសុវត្ថិភាពចំណីអាហារ។
ជារួម ការប្រើប្រាស់អង់ស៊ីមពីចង្រិត គឺជាដំណោះស្រាយចំណាយតិច ដែលអាចជួយពង្រឹងសមត្ថភាពរបស់ស្ថាប័នកម្ពុជាក្នុងការត្រួតពិនិត្យចំណីអាហារ និងការពារសុខភាពប្រជាជនប្រកបដោយប្រសិទ្ធភាព។
ដើម្បីអនុវត្តតាមការសិក្សានេះ និស្សិតគួរអនុវត្តតាមជំហានខាងក្រោម៖
| ពាក្យបច្ចេកទេស | ការពន្យល់ជាខេមរភាសា (Khmer Explanation) | និយមន័យសាមញ្ញ (Simple Definition) |
|---|---|---|
| Cholinesterase | ជាអង់ស៊ីមដ៏សំខាន់ដែលមានតួនាទីជួយកាត់ផ្តាច់សារធាតុបញ្ជូនសញ្ញាប្រសាទនៅក្នុងប្រព័ន្ធសរសៃប្រសាទរបស់សត្វនិងមនុស្ស។ ក្នុងបរិបទនេះ គេទាញយកវាពីចង្រិតដើម្បីពិនិត្យរកមើលសំណល់ថ្នាំពុលកសិកម្ម ព្រោះថ្នាំពុលទាំងនោះមានសមត្ថភាពបញ្ឈប់ដំណើរការរបស់អង់ស៊ីមនេះ។ | ដូចជាប៉ូលីសចរាចរណ៍ដែលសម្រួលផ្លូវបំបែក ប្រសិនបើមានគេចាប់ប៉ូលីសចង (ថ្នាំពុល) ចរាចរណ៍នឹងរាំងស្ទះនិងមានបញ្ហា។ |
| Cholinesterase inhibition | ជាយន្តការដែលសារធាតុគីមីមួយចំនួន (ជាពិសេសថ្នាំសម្លាប់សត្វល្អិតក្រុម Carbamate និង Organophosphate) ចូលទៅភ្ជាប់កន្លែងធ្វើការរបស់អង់ស៊ីម Cholinesterase ដោយធ្វើឱ្យវាមិនអាចបន្តបំពេញតួនាទីរបស់ខ្លួនបាន។ គេប្រើគោលការណ៍នេះដើម្បីវាស់ស្ទង់ថាតើមានថ្នាំពុលកម្រិតណា។ | ដូចជាការយកកូនសោរខុសទៅចាក់បញ្ចូលក្នុងមេសោរទ្វារ ហើយធ្វើឱ្យបាក់ជាប់ក្នងនោះ ដែលបណ្តាលឱ្យកូនសោរពិតប្រាកដមិនអាចចាក់បើកទ្វារបានទៀតទេ។ |
| Limit of Detection (LOD) | ជាកម្រិតកំហាប់ទាបបំផុតនៃសារធាតុគីមី (ឧ. សំណល់ថ្នាំសម្លាប់សត្វល្អិត) ដែលឧបករណ៍ ឬវិធីសាស្ត្រវិភាគណាមួយអាចស្រាវជ្រាវ និងបញ្ជាក់អត្តសញ្ញាណបានយ៉ាងត្រឹមត្រូវ។ | ដូចជាកម្រិតសំឡេងខ្សឹបតិចបំផុត ដែលត្រចៀកមនុស្សអាចនៅស្តាប់បានលឺនិងដឹងថាជាសំឡេងអ្វី។ |
| Specific activity | ជាកម្រិតវាស់ស្ទង់ភាពបរិសុទ្ធនិងប្រសិទ្ធភាពរបស់អង់ស៊ីមដែលចម្រាញ់បាន ដោយគិតពីបរិមាណប្រតិកម្មដែលវាអាចបង្កើតបានធៀបនឹងបរិមាណប្រូតេអ៊ីនសរុប។ កាលណាអង់ស៊ីមមានភាពបរិសុទ្ធខ្ពស់ តម្លៃនេះក៏កាន់តែខ្ពស់។ | ដូចជាការវាស់ស្ទង់សមត្ថភាពរបស់បុគ្គលិកម្នាក់ៗនៅក្នុងរោងចក្រ ថាតើអ្នកណាអាចផលិតទំនិញបានច្រើនជាងគេក្នុងរយៈពេលដូចគ្នា។ |
| Ammonium sulfate precipitation | ជាបច្ចេកទេសបំបែកនិងចម្រាញ់ប្រូតេអ៊ីន (ឬអង់ស៊ីម) ដំបូងគេនៅក្នុងមន្ទីរពិសោធន៍ ដោយប្រើប្រាស់អំបិលដើម្បីទាញយកម៉ូលេគុលទឹកចេញពីជុំវិញប្រូតេអ៊ីន ធ្វើឱ្យប្រូតេអ៊ីនផ្តុំគ្នាធ្លាក់ជាកករចុះមកក្រោម។ | ដូចជាការបន្តក់ក្រូចឆ្មារចូលក្នុងទឹកដោះគោស្រស់ ដើម្បីធ្វើឱ្យប្រូតេអ៊ីននៅក្នុងទឹកដោះគោនោះកកជាដុំៗញែកចេញពីទឹក។ |
| Ion exchange chromatography | ជាបច្ចេកទេសបន្សុទ្ធប្រូតេអ៊ីនកម្រិតខ្ពស់ ដោយបំបែកប្រូតេអ៊ីនចេញពីគ្នាដោយផ្អែកលើបន្ទុកអគ្គិសនី (វិជ្ជមាន ឬអវិជ្ជមាន) របស់ម៉ូលេគុលពួកវានៅលើជួរឈរ (Column) ដែលមានផ្ទុកសារធាតុស្រូបទាញ។ | ដូចជាការប្រើប្រាស់តម្រងម៉ាញេទិក ដើម្បីចាប់យកតែវត្ថុដែលមានបន្ទុកអគ្គិសនីដែលយើងចង់បាន ហើយបណ្តោយឱ្យវត្ថុផ្សេងទៀតហូរឆ្លងកាត់ធ្លាក់ទៅក្រោមយ៉ាងរលូន។ |
| Michaelis constant (Km) | ជាតម្លៃថេរនៅក្នុងទ្រឹស្តីស៊ីនេទិចអង់ស៊ីម (Enzyme kinetics) ដែលបង្ហាញពីកម្រិតនៃកំហាប់សារធាតុប្រតិកម្ម ដែលធ្វើឱ្យល្បឿនប្រតិកម្មរបស់អង់ស៊ីមឈានដល់ពាក់កណ្តាលនៃល្បឿនអតិបរមារបស់វា។ វាបញ្ជាក់ពីកម្រិតចំណូលចិត្ត (Affinity) រវាងអង់ស៊ីមនិងសារធាតុនោះ។ | ដូចជាការវាស់ស្ទង់ថាតើមេដែកមួយមានកម្លាំងឆក់ខ្លាំងប៉ុណ្ណា ដើម្បីទាញយកដែកគោលដែលនៅជុំវិញវាឱ្យបានពាក់កណ្តាល។ |
| HPLC / GC | ជាបច្ចេកទេសនិងឧបករណ៍វិភាគគីមីស្តង់ដារកម្រិតខ្ពស់បំផុត (High Performance Liquid Chromatography និង Gas Chromatography) ដែលអាចញែក កំណត់អត្តសញ្ញាណ និងវាស់បរិមាណសារធាតុគីមីនីមួយៗនៅក្នុងល្បាយសូលុយស្យុងបានយ៉ាងសុក្រឹត។ | ដូចជាម៉ាស៊ីនរាប់កាក់និងញែកប្រភេទកាក់ដោយស្វ័យប្រវត្តិ ដែលអាចប្រាប់បានយ៉ាងច្បាស់ថាមានកាក់១០០រៀលប៉ុន្មាន កាក់៥០០រៀលប៉ុន្មានចេញពីគំនរកាក់ចម្រុះ។ |
អត្ថបទដែលបានបោះពុម្ពនៅលើ KhmerResearch ដែលទាក់ទងនឹងប្រធានបទនេះ៖
ប្រធានបទ និងសំណួរស្រាវជ្រាវដែលទាក់ទងនឹងឯកសារនេះ ដែលអ្នកអាចស្វែងរកបន្ថែម៖
