បញ្ហា (The Problem)៖ ការស្រាវជ្រាវនេះដោះស្រាយបញ្ហាការខូចខាតទិន្នផលផ្លែគូលែននិងមៀននៅភាគខាងជើងប្រទេសថៃ ដែលបង្កឡើងដោយដង្កូវចោះផ្លែ Conopomorpha sinensis។
វិធីសាស្ត្រ (The Methodology)៖ ការសិក្សានេះត្រូវបានអនុវត្តដោយប្រើប្រាស់វិធីសាស្ត្រវាយតម្លៃការបាត់បង់ទិន្នផល និងការសង្កេតរកឱម៉ាល់ប៉ារ៉ាស៊ីតនៅក្នុងចំការចាប់ពីខែមេសាដល់ខែសីហា ឆ្នាំ១៩៩៥-១៩៩៦។
លទ្ធផលសំខាន់ៗ (The Verdict)៖
| វិធីសាស្ត្រ (Method) | គុណសម្បត្តិ (Pros) | គុណវិបត្តិ (Cons) | លទ្ធផលគន្លឹះ (Key Result) |
|---|---|---|---|
| Fruit Bagging ការរុំស្បោងផ្លែឈើ |
ជួយការពារផ្លែគូលែននិងមៀនពីការវាយប្រហារដោយដង្កូវចោះផ្លែ Conopomorpha sinensis បានយ៉ាងមានប្រសិទ្ធភាពបំផុត។ វាក៏ជួយបង្កើនអត្រាប្រមូលផលផ្លែមៀនផងដែរ។ | ទាមទារការចំណាយខ្ពស់លើកម្លាំងពលកម្មនិងសម្ភារៈ។ ចំពោះផ្លែគូលែន ការរុំស្បោងអាចបណ្តាលឱ្យមានជំងឺសំបកពណ៌ត្នោត (Fruit browning disease)។ | អត្រាផ្លែរងការបំផ្លាញដោយដង្កូវគឺ ០% តែមានជំងឺសំបកពណ៌ត្នោត ៦,២៥% លើគូលែន។ អត្រាប្រមូលផលមៀនកើនដល់ចន្លោះ ៥៦,២៨% ទៅ ៦១,៨២%។ |
| No Bagging (Natural Condition) ការមិនរុំស្បោងផ្លែឈើ (លក្ខខណ្ឌធម្មជាតិ) |
មិនតម្រូវឱ្យមានការចំណាយបន្ថែមលើសម្ភារៈរុំផ្លែឈើ ឬកម្លាំងពលកម្មនោះទេ ហើយក៏មិនបង្កឱ្យមានជំងឺសំបកពណ៌ត្នោតដោយសារការហប់ខ្យល់ឡើយ។ | ផ្លែឈើងាយរងការវាយប្រហារពីដង្កូវចោះផ្លែ និងជំងឺផ្សេងៗ ដែលធ្វើឱ្យខូចខាតទិន្នផល និងមានអត្រាផ្លែជ្រុះយ៉ាងច្រើន។ | នៅក្នុងឆ្នាំ១៩៩៥ អត្រាផ្លែរងការបំផ្លាញដោយដង្កូវមានប្រមាណ ៨,៨៦% សម្រាប់គូលែន និង ១,០៣% សម្រាប់មៀន ខណៈដែលអត្រាផ្លែជ្រុះទូទៅមានចន្លោះពី ៤០% ទៅ ៩០%។ |
| Biological Control (Larval Parasitoids) ការគ្រប់គ្រងតាមបែបជីវសាស្រ្ត (ការប្រើប្រាស់ឱម៉ាល់ប៉ារ៉ាស៊ីត) |
ជាវិធីសាស្ត្រធម្មជាតិដែលមិនប៉ះពាល់បរិស្ថាន មិនបន្សល់សារធាតុគីមីលើផ្លែឈើ និងមានសុវត្ថិភាពសម្រាប់អ្នកបរិភោគ។ | ទាមទារការអភិរក្សជម្រកធម្មជាតិ និងត្រូវបញ្ឈប់ការប្រើប្រាស់ថ្នាំសម្លាប់សត្វល្អិតគីមីយ៉ាងហោចណាស់២សប្តាហ៍មុនការប្រមូលផល ដែលអាចជួបការលំបាកក្នុងការអនុវត្តជាក់ស្តែង។ | ប្រទះឃើញឱម៉ាល់ចំនួន៥ប្រភេទ ដែលអាចសម្លាប់ដង្កូវចោះផ្លែបានរហូតដល់ ៤៩,០៧% នៅក្នុងផ្លែឈើដែលបានជ្រុះ។ |
ការចំណាយលើធនធាន (Resource Cost)៖ ការអនុវត្តវិធីសាស្ត្រទាំងនេះទាមទារនូវសម្ភារៈជាក់លាក់ និងពេលវេលាសម្រាប់ការតាមដាននៅនឹងកន្លែង ជាពិសេសជំនាញក្នុងការកំណត់អត្តសញ្ញាណសត្វល្អិត។
ការសិក្សានេះត្រូវបានធ្វើឡើងនៅមជ្ឈមណ្ឌលស្រាវជ្រាវសាកវប្បកម្មឈៀងរ៉ាយ នៅភាគខាងជើងប្រទេសថៃ ចន្លោះឆ្នាំ១៩៩៥-១៩៩៦។ ទោះបីជាទិន្នន័យនេះមានវ័យចំណាស់ និងផ្អែកលើអាកាសធាតុនិងបរិបទរបស់ប្រទេសថៃក៏ពិតមែន ប៉ុន្តែវាមានអាកាសធាតុនិងប្រភេទដំណាំស្រដៀងនឹងតំបន់ដាំដុះមួយចំនួននៅកម្ពុជា។ ការយល់ដឹងពីសត្រូវធម្មជាតិ (ឱម៉ាល់) និងយន្តការនៃការបំផ្លាញរបស់ដង្កូវនេះ មានសារៈសំខាន់ខ្លាំងសម្រាប់ការអភិវឌ្ឍវិស័យកសិកម្មនៅកម្ពុជា។
ការអនុវត្តវិធានការរុំផ្លែឈើ និងការប្រើប្រាស់ឱម៉ាល់ប៉ារ៉ាស៊ីតនេះ គឺពិតជាមានអត្ថប្រយោជន៍ និងអាចយកមកអនុវត្តបាននៅក្នុងវិស័យកសិកម្មរបស់ប្រទេសកម្ពុជា។
ការរួមបញ្ចូលគ្នារវាងការរុំផ្លែឈើ និងការលើកកម្ពស់ការគ្រប់គ្រងសត្វល្អិតចង្រៃតាមបែបជីវសាស្រ្ត នឹងជួយកសិករកម្ពុជាបង្កើនទិន្នផល និងធានាបាននូវសុវត្ថិភាពចំណីអាហារប្រកបដោយនិរន្តរភាព។
ដើម្បីអនុវត្តតាមការសិក្សានេះ និស្សិតគួរអនុវត្តតាមជំហានខាងក្រោម៖
| ពាក្យបច្ចេកទេស | ការពន្យល់ជាខេមរភាសា (Khmer Explanation) | និយមន័យសាមញ្ញ (Simple Definition) |
|---|---|---|
| Larval Parasitoid (ឱម៉ាល់ប៉ារ៉ាស៊ីតដង្កូវ) | សត្វល្អិត (ជាទូទៅគឺឱម៉ាល់) ដែលពងដាក់លើ ឬក្នុងតួខ្លួនរបស់ដង្កូវសត្រូវដំណាំ។ នៅពេលញាស់ កូនឱម៉ាល់នឹងស៊ីសាច់ដង្កូវនោះជាអាហារ រហូតដល់ដង្កូវនោះងាប់ ដែលនេះជាវិធីសាស្ត្រកម្ចាត់សត្វល្អិតចង្រៃតាមបែបធម្មជាតិ។ | ដូចជាការបញ្ជូនទាហានឈ្លបចូលទៅក្នុងបន្ទាយសត្រូវ ដើម្បីកម្ទេចសត្រូវពីខាងក្នុង។ |
| Ectoparasitoid (ប៉ារ៉ាស៊ីតក្រៅតួខ្លួន / អេកតូប៉ារ៉ាស៊ីត) | ប្រភេទសត្វល្អិតប៉ារ៉ាស៊ីតដែលរស់នៅ និងអភិវឌ្ឍខ្លួននៅ "ខាងក្រៅ" តួខ្លួនរបស់សត្វដែលវាទាមទារធ្វើជាជម្រក (Host) ដោយជញ្ជក់យកសារធាតុចិញ្ចឹមពីខាងក្រៅរហូតដល់សត្វនោះងាប់។ | ដូចជាសត្វឈ្លើងដែលតោងជញ្ជក់ឈាមនៅលើស្បែករបស់យើងពីខាងក្រៅ។ |
| Fruit bagging (ការរុំស្បោងផ្លែឈើ) | ជាបច្ចេកទេសកសិកម្មដែលគេយកស្បោងក្រណាត់ ឬប្លាស្ទិកទៅរុំស្រោបផ្លែឈើនៅលើដើម ដើម្បីការពារកុំឱ្យសត្វល្អិតមកពងដាក់ ឬចោះបំផ្លាញ និងជួយការពារពីការប៉ះទង្គិចផ្សេងៗ។ | ដូចជាការពាក់អាវភ្លៀង ឬមុង ដើម្បីការពារខ្លួនពីមូសខាំ និងអាកាសធាតុ។ |
| Crop loss assessment (ការវាយតម្លៃការបាត់បង់ទិន្នផល) | ជាដំណើរការនៃការវាស់ស្ទង់ និងគណនាបរិមាណ ឬភាគរយនៃទិន្នផលកសិកម្ម (ដូចជាផ្លែឈើ) ដែលបានខូចខាត ឬបាត់បង់ដោយសារការវាយប្រហារពីសត្វល្អិត ជំងឺ ឬកត្តាអាកាសធាតុ ដើម្បីរកដំណោះស្រាយ។ | ដូចជាការធ្វើសវនកម្មគណនេយ្យ ដើម្បីរកមើលថាមានលុយប៉ុន្មានដែលបានបាត់បង់ដោយសារការចំណាយមិនចាំបាច់។ |
| Conopomorpha sinensis (ដង្កូវចោះផ្លែគូលែន) | ជាប្រភេទសត្វល្អិតចង្រៃម៉្យាង (មេអំបៅយប់) ដែលដង្កូវរបស់វាចូលចិត្តចោះស៊ីសាច់ផ្លែ គ្រាប់ និងប្រហោងចូលទៅក្នុងដើមគូលែន និងមៀន ដែលធ្វើឱ្យផ្លែរលួយ និងជ្រុះ។ | ដូចជាចោរដែលលួចចូលទៅក្នុងឃ្លាំងទំនិញ រួចស៊ីបំផ្លាញរបស់របរពីខាងក្នុងរហូតដល់ឃ្លាំងនោះខូចខាតទាំងស្រុង។ |
| Fruit browning disease (ជំងឺសំបកផ្លែពណ៌ត្នោត) | ជាបញ្ហាខូចខាតគុណភាពផ្លែឈើ (ពិសេសគូលែន) ដែលសំបកផ្លែប្រែពណ៌ទៅជាត្នោត ឬខ្មៅ បណ្ដាលមកពីកត្តាផ្សេងៗដូចជាការហប់ខ្យល់ពេលរុំស្បោង ការប្រែប្រួលសីតុណ្ហភាព ឬមេរោគផ្សិត។ | ដូចជាផ្លែប៉ោមដែលយើងចិតសំបកទុកចោលយូរ ហើយវាប្រែពណ៌ទៅជាជាំក្រម៉ៅ។ |
| Biological control (ការគ្រប់គ្រងតាមបែបជីវសាស្រ្ត) | វិធីសាស្ត្រកម្ចាត់ ឬកាត់បន្ថយសត្វល្អិតចង្រៃ ដោយប្រើប្រាស់សត្រូវធម្មជាតិរបស់វា (ដូចជាឱម៉ាល់ប៉ារ៉ាស៊ីត សត្វពីងពាង ឬបាក់តេរី) ជំនួសឱ្យការប្រើប្រាស់ថ្នាំពុលគីមី។ | ដូចជាការចិញ្ចឹមឆ្មាដើម្បីឱ្យចាប់កណ្ដុរក្នុងផ្ទះ ជំនួសឱ្យការដាក់ថ្នាំបំពុលកណ្ដុរ។ |
| Larva stage (ដំណាក់កាលដង្កូវ) | ជាដំណាក់កាលលូតលាស់ទីពីររបស់សត្វល្អិត បន្ទាប់ពីញាស់ចេញពីពង និងមុនពេលក្លាយជាឌុក។ នេះជាដំណាក់កាលដែលសត្វល្អិតស៊ីចំណីច្រើនបំផុត និងបង្កការខូចខាតដល់ដំណាំខ្លាំងបំផុត។ | ដូចជាដំណាក់កាលកុមារភាពរបស់មនុស្ស ដែលត្រូវការញ៉ាំអាហារច្រើនដើម្បីលូតលាស់រាងកាយ។ |
អត្ថបទដែលបានបោះពុម្ពនៅលើ KhmerResearch ដែលទាក់ទងនឹងប្រធានបទនេះ៖
ប្រធានបទ និងសំណួរស្រាវជ្រាវដែលទាក់ទងនឹងឯកសារនេះ ដែលអ្នកអាចស្វែងរកបន្ថែម៖
