បញ្ហា (The Problem)៖ ការសិក្សានេះដោះស្រាយបញ្ហាការបំផ្លាញទំពាំង និងស្លឹកខ្ចីនៃដើមគូលែន និងមៀន ដោយសារដង្កូវស៊ីស្លឹក Conopomorpha litchiella ដែលធ្វើឱ្យប៉ះពាល់យ៉ាងខ្លាំងដល់ការលូតលាស់របស់ដើមឈើហូបផ្លែទាំងនេះ។
វិធីសាស្ត្រ (The Methodology)៖ អ្នកស្រាវជ្រាវបានធ្វើការសង្កេត និងប្រមូលសំណាកទំពាំងខ្ចីនៃដើមគូលែន និងមៀនដោយចៃដន្យ ដើម្បីវាយតម្លៃអត្រាការបំផ្លាញ និងអត្រាធ្វើប៉ារ៉ាស៊ីតតាមបែបធម្មជាតិ។
លទ្ធផលសំខាន់ៗ (The Verdict)៖
| វិធីសាស្ត្រ (Method) | គុណសម្បត្តិ (Pros) | គុណវិបត្តិ (Cons) | លទ្ធផលគន្លឹះ (Key Result) |
|---|---|---|---|
| Natural Biological Control (Larval Parasitoids) ការគ្រប់គ្រងតាមបែបជីវសាស្រ្តធម្មជាតិ (ប៉ារ៉ាស៊ីតដង្កូវ) |
មិនប៉ះពាល់ដល់បរិស្ថាន និងជួយកាត់បន្ថយការចំណាយលើថ្នាំសម្លាប់សត្វល្អិត។ មានប្រសិទ្ធភាពខ្ពស់ក្នុងការទប់ស្កាត់ចំនួនដង្កូវស៊ីស្លឹកនៅពេលប៉ារ៉ាស៊ីតមានចំនួនច្រើន។ | ទាមទារពេលវេលាដើម្បីឱ្យចំនួនប៉ារ៉ាស៊ីតកើនឡើងតាមធម្មជាតិ និងងាយរងគ្រោះថ្នាក់ដោយសារការបាញ់ថ្នាំសម្លាប់សត្វល្អិតប្រភេទគីមី។ | អាចសម្រេចបានអត្រាធ្វើប៉ារ៉ាស៊ីត (Parasitization) ខ្ពស់ជាង ៦០% លើដើមគូលែន និង ៤៨% លើដើមមៀន។ |
| Chemical Control (Insecticide Spraying) ការគ្រប់គ្រងដោយប្រើថ្នាំគីមីសម្លាប់សត្វល្អិត |
អាចទប់ស្កាត់ការរាលដាលនៃសត្វល្អិតចង្រៃបានលឿន ក្នុងករណីមានការផ្ទុះឡើងក្នុងកម្រិតធ្ងន់ធ្ងរ។ | សម្លាប់សត្វល្អិតមានប្រយោជន៍ (ប៉ារ៉ាស៊ីត) ប៉ះពាល់ដល់សុខភាពអ្នកប្រើប្រាស់ និងធ្វើឱ្យសត្វល្អិតចង្រៃស៊ាំនឹងថ្នាំ។ | ការសិក្សាបង្ហាញថា ការបាញ់ថ្នាំគីមីហួសកម្រិតអាចបំផ្លាញប៉ារ៉ាស៊ីតដែលកំពុងជួយទប់ស្កាត់ដង្កូវ C. litchiella ពី ១០-៦០% ដោយមិនចាំបាច់។ |
ការចំណាយលើធនធាន (Resource Cost)៖ ការសិក្សានេះពឹងផ្អែកលើការចុះប្រមូលទិន្នន័យនៅតាមចម្ការផ្ទាល់ និងត្រូវការឧបករណ៍មន្ទីរពិសោធន៍មូលដ្ឋានសម្រាប់សិក្សាផ្នែកបាណកសាស្ត្រ (Entomology)។
ការសិក្សានេះត្រូវបានធ្វើឡើងនៅមជ្ឈមណ្ឌលស្រាវជ្រាវសាកវប្បកម្មឈៀងរ៉ាយ (Chiang Rai) ភាគខាងជើងប្រទេសថៃ ក្នុងចន្លោះឆ្នាំ ១៩៩៣-១៩៩៦ ដោយផ្តោតលើពូជគូលែន និងមៀននៅតំបន់នោះ។ សម្រាប់ប្រទេសកម្ពុជា ទិន្នន័យនេះមានសារៈសំខាន់ ប៉ុន្តែប្រភេទអម្បូរប៉ារ៉ាស៊ីតក្នុងស្រុកអាចមានភាពខុសប្លែកគ្នាទៅតាមអាកាសធាតុ និងប្រភេទពូជដំណាំ (ឧទាហរណ៍៖ មៀនប៉ៃលិន) ដែលទាមទារឱ្យមានការសិក្សាបញ្ជាក់បន្ថែមក្នុងស្រុក។
វិធីសាស្ត្រនៃការប្រើប្រាស់ និងអភិរក្សប៉ារ៉ាស៊ីតធម្មជាតិនេះ មានសក្តានុពលខ្ពស់សម្រាប់វិស័យកសិកម្មនៅកម្ពុជា ជាពិសេសសម្រាប់ការដាំដុះដំណាំឈើហូបផ្លែ។
ការអនុវត្តការវាយតម្លៃអត្រាប៉ារ៉ាស៊ីតមុននឹងសម្រេចចិត្តបាញ់ថ្នាំគីមី នឹងជួយកសិករកម្ពុជាឱ្យកាត់បន្ថយចំណាយ ការពារបរិស្ថាន និងជំរុញកសិកម្មប្រកបដោយចីរភាព។
ដើម្បីអនុវត្តតាមការសិក្សានេះ និស្សិតគួរអនុវត្តតាមជំហានខាងក្រោម៖
| ពាក្យបច្ចេកទេស | ការពន្យល់ជាខេមរភាសា (Khmer Explanation) | និយមន័យសាមញ្ញ (Simple Definition) |
|---|---|---|
| Larval parasitoids (ប៉ារ៉ាស៊ីតតាំងទីលើដង្កូវ / ប៉ារ៉ាស៊ីតដង្កូវ) | ជាប្រភេទសត្វល្អិតមានប្រយោជន៍ដែលពងដាក់លើ ឬចាក់បញ្ចូលទៅក្នុងខ្លួនដង្កូវរបស់សត្វល្អិតផ្សេងទៀត។ នៅពេលពងញាស់ កូនរបស់វានឹងស៊ីសាច់ដង្កូវនោះជាអាហាររហូតដល់សត្វរងគ្រោះស្លាប់ ដែលជួយកាត់បន្ថយចំនួនសត្វល្អិតចង្រៃក្នុងវិស័យកសិកម្មដោយមិនបាច់ប្រើគីមី។ | ដូចជាភ្នាក់ងារសម្ងាត់ដែលលួចបង្កប់ខ្លួនក្នុងជំរុំសត្រូវ ហើយបំផ្លាញសត្រូវនោះពីខាងក្នុង ដើម្បីជួយការពារដំណាំរបស់យើង។ |
| Solitary ectoparasitoids (ប៉ារ៉ាស៊ីតក្រៅទោល) | ជាប្រភេទប៉ារ៉ាស៊ីតដែលរស់នៅ និងតោងបឺតជញ្ជក់សារធាតុចិញ្ចឹមពីផ្នែកខាងក្រៅនៃរាងកាយសត្វល្អិតរងគ្រោះ ដោយក្នុងមួយក្បាលសត្វរងគ្រោះ មានប៉ារ៉ាស៊ីតនេះតែមួយគត់ដែលលូតលាស់រហូតដល់ពេញវ័យ។ | ដូចជាសត្វឈ្លើងមួយក្បាលដែលតោងជញ្ជក់ឈាមសត្វមួយទៀតរហូតដល់ងាប់ ប៉ុន្តែមានតែមួយគត់ដែលអាចរស់រាននៅលើខ្លួនចំណីនោះ។ |
| Hymenoptera (អំបូរសត្វល្អិតស្លាបស្តើង / ហ៊ីមេណុបតេរ៉ា) | ជាលំដាប់ (Order) នៃសត្វល្អិតដែលមានស្លាបស្តើងថ្លា ដែលរួមមាន ស្រមោច ឃ្មុំ ឱម៉ាល់ និងពពួកប៉ារ៉ាស៊ីត (Parasitoids) ជាច្រើនប្រភេទ ដែលដើរតួនាទីយ៉ាងសំខាន់ក្នុងការជួយលម្អងផ្កា និងកម្ចាត់សត្វល្អិតចង្រៃតាមបែបធម្មជាតិ។ | ជាក្រុមគ្រួសារសត្វល្អិតដ៏ធំមួយដែលមានដូចជា ឃ្មុំ ឬស្រមោច ដែលពួកវាភាគច្រើនគឺជាមិត្តដ៏ល្អរបស់កសិករ។ |
| Conopomorpha litchiella (ដង្កូវស៊ីស្លឹកគូលែន) | ជាប្រភេទមេអំបៅយប់តូចៗដែលដង្កូវរបស់វាចូលចិត្តចោះស៊ីទំពាំងខ្ចី និងស្លឹករបស់ដើមគូលែន និងមៀន ធ្វើឱ្យស្លឹកប្រែជាពណ៌ត្នោត ក្រៀមស្វិត និងប៉ះពាល់យ៉ាងខ្លាំងដល់ការលូតលាស់របស់ដើមឈើហូបផ្លែ។ | ដូចជាចោរលួចចូលស៊ី និងបំផ្លាញត្រួយខ្ចីៗរបស់ដើមឈើពីខាងក្នុង ដែលធ្វើឱ្យដើមឈើមិនអាចលូតលាស់បញ្ចេញស្លឹកថ្មីបានល្អ។ |
| Parasitization rate (អត្រាធ្វើប៉ារ៉ាស៊ីត) | ជារង្វាស់គិតជាភាគរយ ដែលបង្ហាញពីចំនួនសត្វល្អិតចង្រៃ (ដង្កូវ) ដែលត្រូវបានវាយប្រហារ និងសម្លាប់ដោយសត្វល្អិតប៉ារ៉ាស៊ីត ធៀបទៅនឹងចំនួនសត្វល្អិតចង្រៃសរុប ដើម្បីវាយតម្លៃប្រសិទ្ធភាពនៃការគ្រប់គ្រងសត្វល្អិតតាមបែបជីវសាស្រ្តធម្មជាតិ។ | ដូចជាពិន្ទុដែលបង្ហាញថា តើទាហានការពារ(ប៉ារ៉ាស៊ីត) អាចកម្ចាត់សត្រូវ(ដង្កូវ) បានប៉ុន្មានភាគរយក្នុងចំណោមសត្រូវទាំងអស់ដែលចូលមកឈ្លានពាន។ |
| Ovipositor (សរីរាង្គទម្លាក់ពង) | ជាសរីរាង្គពិសេសនៅផ្នែកចុងពោះរបស់សត្វល្អិតញី (ដូចជាប្រភេទប៉ារ៉ាស៊ីតក្រៅ) ដែលមានរាងស្រួចដូចម្ជុល សម្រាប់ចាក់ទម្លុះសំបកស្លឹកឈើ ឬស្បែករបស់សត្វរងគ្រោះ ដើម្បីបញ្ចេញពងដាក់ចូលទៅក្នុងនោះបានយ៉ាងសុវត្ថិភាព។ | ដូចជាម្ជុលស៊ីរ៉ាំងពេទ្យ ដែលសត្វល្អិតញីប្រើសម្រាប់ចាក់បញ្ចូលពងរបស់វាទៅក្នុងខ្លួនសត្វរងគ្រោះ ឬជាលិការុក្ខជាតិ។ |
| Microlepidoptera (មេអំបៅយប់ខ្នាតតូច / អតិសុខុមលេពីដុបតេរ៉ា) | ជាក្រុមមេអំបៅ ឬកន្លាតប្រមោយដែលមានទំហំខ្លួនតូចមែនទែន ដែលដង្កូវរបស់វាតែងតែបង្កការខូចខាតដល់កសិកម្មដោយការស៊ីលាក់ខ្លួនយ៉ាងកំបាំងនៅក្នុងស្លឹក ដើម ឬផ្លែរបស់រុក្ខជាតិ។ | ដូចជាសត្វមេអំបៅតឿ ដែលពូកែខាងលាក់ខ្លួនពងកូននៅតាមស្លឹកឈើ និងពិបាកមើលឃើញដោយភ្នែកទទេរហូតទាល់តែស្លឹកនោះខូចខាតទើបដឹង។ |
អត្ថបទដែលបានបោះពុម្ពនៅលើ KhmerResearch ដែលទាក់ទងនឹងប្រធានបទនេះ៖
ប្រធានបទ និងសំណួរស្រាវជ្រាវដែលទាក់ទងនឹងឯកសារនេះ ដែលអ្នកអាចស្វែងរកបន្ថែម៖
