Original Title: Study on the Chemical Composition, Intake and Digestibility of Maize Stover, Tef Straw and Haricot Bean Haulms in Adami Tulu District, Ethiopia
Source: li01.tci-thaijo.org
Disclaimer: Summary generated by AI based on the provided document. Please refer to the original paper for full scientific accuracy.

ការសិក្សាអំពីសមាសភាពគីមី បរិមាណស៊ី និងការរំលាយអាហារនៃដើមពោត ចំបើងតេហ្វ និងទងសណ្តែកគួរ នៅក្នុងស្រុកអាដាមីទូលូ ប្រទេសអេត្យូពី

ចំណងជើងដើម៖ Study on the Chemical Composition, Intake and Digestibility of Maize Stover, Tef Straw and Haricot Bean Haulms in Adami Tulu District, Ethiopia

អ្នកនិពន្ធ៖ Tesfaye Alemu Aredo (Adami-Tulu Research Center, Ethiopia), N. K.R. Musimba (University of Nairobi, Kenya)

ឆ្នាំបោះពុម្ព៖ 2003, Kasetsart J. (Nat. Sci.)

វិស័យសិក្សា៖ Animal Nutrition

១. សេចក្តីសង្ខេបប្រតិបត្តិ (Executive Summary)

បញ្ហា (The Problem)៖ ការសិក្សានេះដោះស្រាយបញ្ហាកង្វះខាតព័ត៌មានទាក់ទងនឹងតម្លៃអាហារូបត្ថម្ភ សមាសភាពគីមី និងអត្រានៃការរំលាយអាហារនៃសំណល់ដំណាំសំខាន់ៗ ដែលត្រូវបានប្រើប្រាស់ជាចំណីសត្វជាទូទៅនៅក្នុងស្រុក Adami Tulu ប្រទេសអេត្យូពី។

វិធីសាស្ត្រ (The Methodology)៖ ការស្រាវជ្រាវនេះបានប្រើប្រាស់គោឈ្មោលប្រភេទ Borana ចំនួន ៩ក្បាល ដើម្បីវាយតម្លៃបរិមាណស៊ី និងការរំលាយអាហារនៃសំណល់ដំណាំចំនួន ៣ប្រភេទ តាមរយៈការរចនាគំរូសាកល្បងដោយផ្តល់ចំណីដោយផ្ទាល់។

ការវិភាគសមាសភាពគីមី (Chemical Composition Analysis) នៃសំណល់ដំណាំទាំង៣
ការវាស់វែងបរិមាណចំណីដែលសត្វស៊ីដោយស្ម័គ្រចិត្ត (Voluntary Feed Intake Measurement)
ការវាយតម្លៃមេគុណនៃការរំលាយអាហារក្នុងរាងកាយសត្វ (In vivo Digestibility Evaluation)

លទ្ធផលសំខាន់ៗ (The Verdict)៖

ដើមពោតមានបរិមាណប្រូតេអ៊ីនឆៅ (Crude Protein) ទាបបំផុតត្រឹមតែ ៣,៦% ខណៈដែលចំបើងតេហ្វ និងទងសណ្តែកមានប្រមាណ ៥,៥% និង ៥,៤%។
បរិមាណនៃការស៊ីសំណល់ដើមពោតមានកម្រិតទាប (២,៩ គ.ក្រ/ថ្ងៃ) បើធៀបនឹងចំបើងតេហ្វ (៤,៣ គ.ក្រ/ថ្ងៃ) និងទងសណ្តែក (៣,៩ គ.ក្រ/ថ្ងៃ) ដោយសារភាពរឹងនៃដើមរបស់វា។
ដោយសារសំណល់ដំណាំទាំងនេះមានសមាសធាតុជញ្ជាំងកោសិកាខ្ពស់ និងពិបាករំលាយ (៥១-៥៥%) អ្នកស្រាវជ្រាវបានណែនាំយ៉ាងទទូចឱ្យកសិករអនុវត្តការព្យាបាលកែច្នៃចំណី និងប្រើប្រាស់ចំណីបំប៉នបន្ថែម។

២. ការវិភាគលើប្រសិទ្ធភាព និងដែនកំណត់ (Performance & Constraints)

វិធីសាស្ត្រ (Method)	គុណសម្បត្តិ (Pros)	គុណវិបត្តិ (Cons)	លទ្ធផលគន្លឹះ (Key Result)
Maize Stover Diet ការផ្តល់ចំណីសំណល់ដើមពោត	មានអត្រានៃការរំលាយអាហារ (OM Digestibility: 59.1%) ខ្ពស់ជាងគេ និងមានសារធាតុសរសៃរឹង Lignin ទាប (3.0%) ងាយស្រួលដល់ប្រព័ន្ធរំលាយអាហារ។	សត្វស៊ីបានក្នុងបរិមាណតិចបំផុត (2.9 គីឡូក្រាម/ថ្ងៃ) ដោយសារដើមមានសភាពរឹង ហើយមានកម្រិតប្រូតេអ៊ីនទាបខ្លាំង (3.6%) ដែលធ្វើឱ្យការរំលាយប្រូតេអ៊ីនស្ថិតក្នុងកម្រិតអវិជ្ជមាន។	បរិមាណស៊ីស្ងួត (DMI) 2.9 kg/ថ ្ងៃ អត្រារំលាយ OM 59.1% និងប្រូតេអ៊ីនឆៅ 3.6%។
Tef Straw Diet ការផ្តល់ចំណីចំបើងតេហ្វ (Tef)	សត្វមានចំណង់ស៊ីក្នុងបរិមាណច្រើនជាងគេ (4.3 គីឡូក្រាម/ថ្ងៃ) និងមានកម្រិតប្រូតេអ៊ីនឆៅខ្ពស់ជាងដើមពោតបន្តិច (5.5%)។	មានអត្រានៃការរំលាយអាហារទាបបំផុត (DM Digestibility: 50.5%, OM: 54.4%) ទោះបីជាសត្វស៊ីបានច្រើនក៏ដោយ។	បរិមាណស៊ីស្ងួត (DMI) 4.3 kg/ថ ្ងៃ អត្រារំលាយ OM 54.4% និងប្រូតេអ៊ីនឆៅ 5.5%។
Haricot Bean Haulms Diet ការផ្តល់ចំណីទងសណ្តែកគួរ	សត្វស៊ីបានច្រើនសមរម្យ (3.9 គីឡូក្រាម/ថ្ងៃ) និងមានប្រូតេអ៊ីនខ្ពស់ (5.4%) ព្រមទាំងមានកម្រិត NDF ទាបជាងគេដែលជួយសម្រួលដល់ការស៊ី។	មានភាគរយនៃសារធាតុសរសៃរឹង Lignin ខ្ពស់ជាងគេបំផុត (8.3%) ដែលជាធម្មតាធ្វើឱ្យរាំងស្ទះដល់ការរំលាយអាហារ បើទោះជាទិន្នន័យជាក់ស្តែងបង្ហាញថាវាអាចរំលាយបានល្អគួរសមក៏ដោយ។	បរិមាណស៊ីស្ងួត (DMI) 3.9 kg/ថ ្ងៃ អត្រារំលាយ OM 55.0% និងប្រូតេអ៊ីនឆៅ 5.4%។

ការចំណាយលើធនធាន (Resource Cost)៖ ការស្រាវជ្រាវនេះទាមទារធនធានសត្វពាហនៈ មន្ទីរពិសោធន៍ស្តង់ដារ និងទីតាំងសម្រាប់គ្រប់គ្រងការផ្តល់ចំណីយ៉ាងយកចិត្តទុកដាក់។

Livestock: ត្រូវការគោឈ្មោលពូជ Borana សម្រាប់ការសាកល្បងដោយផ្ទាល់ (In vivo digestibility trials) ក្នុងរយៈពេលកំណត់មួយ។
Facilities: ត្រូវការទ្រុងសម្រាប់ដាក់សត្វដាច់ដោយឡែកពីគ្នា ដើម្បីងាយស្រួលក្នុងការថ្លឹងចំណីដែលសត្វស៊ី (Voluntary intake) និងប្រមូលលាមកប្រចាំថ្ងៃសម្រាប់ការវិភាគរំលាយអាហារ។
Laboratory Equipment: ឧបករណ៍មន្ទីរពិសោធន៍វិភាគចំណីសត្វតាមស្តង់ដារ AOAC (ឧទាហរណ៍ ម៉ាស៊ីន micro-Kjeldahl សម្រាប់វាស់អាសូត និងឧបករណ៍វិភាគកោសិការុក្ខជាតិ Georing និង Van Soest)។
Expertise: អ្នកជំនាញផ្នែកជីវជាតិសត្វ (Animal Nutritionist) ដែលមានសមត្ថភាពក្នុងការគណនាថាមពលរំលាយ (DE, ME) និងប្រើប្រាស់ស្ថិតិ (ANOVA) ដើម្បីវិភាគទិន្នន័យ។

៣. ការពិនិត្យសម្រាប់បរិបទកម្ពុជា/អាស៊ីអាគ្នេយ៍

ភាពលំអៀងនៃទិន្នន័យ (Data Bias)៖

ការសិក្សានេះត្រូវបានធ្វើឡើងនៅក្នុងតំបន់ពាក់កណ្តាលស្ងួតនៃស្រុក Adami Tulu ប្រទេសអេត្យូពី ដោយប្រើប្រាស់គោពូជក្នុងស្រុក (Borana) និងសំណល់ដំណាំដែលមានតាមតំបន់ (រួមមានចំបើង Tef ដែលមិនមាននៅកម្ពុជា)។ ទោះជាយ៉ាងណា លទ្ធផលនៃការវាយតម្លៃលើគុណភាពដើមពោត និងការផ្តល់អនុសាសន៍លើការកែច្នៃចំណី គឺមានសារៈសំខាន់ខ្លាំងសម្រាប់កម្ពុជា ដែលជួបប្រទះបញ្ហាកង្វះចំណីសត្វ និងគុណភាពទាបនៃសំណល់កសិកម្មនៅរដូវប្រាំងដូចគ្នា។

លទ្ធភាពនៃការអនុវត្ត (Applicability)៖

វិធីសាស្ត្រវាយតម្លៃ និងអនុសាសន៍នៃការកែច្នៃសំណល់ដំណាំក្នុងការសិក្សានេះ មានភាពពាក់ព័ន្ធ និងផ្តល់អត្ថប្រយោជន៍យ៉ាងច្រើនដល់វិស័យចិញ្ចឹមសត្វនៅប្រទេសកម្ពុជា។

ការចិញ្ចឹមគោនៅតំបន់ស្ងួត (ឧ. ខេត្តកំពង់ស្ពឺ តាកែវ): កសិករអាចអនុវត្តវិធីសាស្ត្រព្យាបាលចំណីដោយបន្ថែមប្រូតេអ៊ីន (ដូចជា ការផ្អាប់ចំបើង ឬដើមពោតជាមួយអ៊ុយរ៉េ) ដើម្បីបង្កើនគុណភាពចំណីនៅរដូវប្រាំង។
ឧស្សាហកម្មផលិតចំណីសត្វ (Animal Feed Industry): រោងចក្រផលិតចំណីសត្វនៅកម្ពុជាអាចយកវិធីសាស្ត្រវិភាគសមាសភាពនេះ ទៅអនុវត្តលើសំណល់ដំណាំក្នុងស្រុកផ្សេងទៀត ដើម្បីផលិតជាចំណីផ្សំ (Total Mixed Ration) ដែលមានតម្លៃថោក។
វិទ្យាស្ថានស្រាវជ្រាវកសិកម្ម (ឧ. CARDI ឬ RUA): អ្នកស្រាវជ្រាវអាចយកគំរូនៃការធ្វើតេស្តរំលាយអាហារ (Digestibility trial) នេះទៅអនុវត្តលើសំណល់ដំណាំដែលមានសក្តានុពលនៅកម្ពុជា ដូចជា ស្លឹកដំឡូងមី ឬទងសណ្តែកបាយ។

ជារួម ការអនុវត្តបច្ចេកទេសវាយតម្លៃគុណភាព និងការកែច្នៃសំណល់កសិកម្មតាមបែបវិទ្យាសាស្ត្រ នឹងជួយដោះស្រាយបញ្ហាចំណីសត្វខ្វះខាត និងបង្កើនផលិតភាពសាច់គោនៅកម្ពុជាបានយ៉ាងមានប្រសិទ្ធភាព។

៤. ផែនការសកម្មភាពសម្រាប់និស្សិត (Actionable Roadmap)

ដើម្បីអនុវត្តតាមការសិក្សានេះ និស្សិតគួរអនុវត្តតាមជំហានខាងក្រោម៖

សិក្សាមូលដ្ឋានគ្រឹះស្តីពីការវិភាគជីវជាតិសត្វ: ស្វែងយល់អំពីវិធីសាស្ត្រវិភាគមន្ទីរពិសោធន៍ដូចជា Proximate Analysis (AOAC) និង Van Soest Method (NDF, ADF, Lignin) ដើម្បីមានសមត្ថភាពវាយតម្លៃគុណភាពកោសិកា និងសារធាតុចិញ្ចឹមនៃចំណីសត្វ។
ប្រមូល និងវិភាគសំណាកសំណល់ដំណាំក្នុងស្រុក: ចុះប្រមូលសំណាកសំណល់ដំណាំដែលពេញនិយមនៅកម្ពុជា (ដូចជា ចំបើងស្រូវ ដើមពោត ស្លឹកដំឡូងមី) មកធ្វើការវិភាគរកបរិមាណប្រូតេអ៊ីនឆៅ (CP) និងថាមពល (ME/DE) ដោយប្រើប្រាស់ Kjeldahl Apparatus ។
អនុវត្តការសាកល្បងអត្រាស៊ី និងរំលាយអាហារ: រៀបចំការសាកល្បងដោយផ្ទាល់លើសត្វ (in vivo digestibility trial) ដោយប្រើប្រាស់គោពូជក្នុងស្រុក ដើម្បីស្វែងរកកម្រិតនៃការស៊ីដោយស្ម័គ្រចិត្ត (Voluntary Intake) និងអត្រានៃការស្រូបយកជីវជាតិ។ ប្រសិនបើខ្វះខាតថវិកា អាចជ្រើសរើសការធ្វើតេស្តក្នុងបំពង់សាកល្បង (in vitro) ជំនួសវិញ។
សាកល្បងបច្ចេកទេសកែច្នៃ និងបន្ថែមជីវជាតិចំណី: អនុវត្តការកែច្នៃសំណល់ដំណាំតាមរយៈវិធីសាស្ត្ររូបវន្ត (ការចិញ្ច្រាំ) ឬគីមី ដូចជាការផ្អាប់ជាមួយអ៊ុយរ៉េ (Urea Treatment) ឬការប្រើប្រាស់ដុំរ៉ែ-កាកស្ករម៉ូឡាស (Molasses-Urea Blocks) ដើម្បីបង្កើនប្រូតេអ៊ីន និងភាពងាយស្រួលក្នុងការរំលាយ។
ចងក្រង និងផ្សព្វផ្សាយដល់កសិករ: បង្កើតជាសៀវភៅណែនាំ ឬរៀបចំវគ្គបណ្តុះបណ្តាលស្តីពី Ruminant Feeding Strategies ដើម្បីបង្រៀនសហគមន៍កសិករពីរបៀបប្រើប្រាស់ និងលាយចំណីបំប៉នឱ្យមានតុល្យភាពក្នុងរដូវប្រាំង ដោយពឹងផ្អែកលើធនធានដែលមានស្រាប់។

៥. វាក្យសព្ទបច្ចេកទេស (Technical Glossary)

ពាក្យបច្ចេកទេស	ការពន្យល់ជាខេមរភាសា (Khmer Explanation)	និយមន័យសាមញ្ញ (Simple Definition)
Crude Protein (CP) (ប្រូតេអ៊ីនឆៅ)	ជាការវាស់វែងបរិមាណអាសូតសរុបនៅក្នុងចំណី ដែលឆ្លុះបញ្ចាំងពីកម្រិតប្រូតេអ៊ីនរួមមានទាំងប្រូតេអ៊ីនពិត និងសមាសធាតុអាសូតផ្សេងទៀតដែលមិនមែនជាប្រូតេអ៊ីន។ វាជាសារធាតុចិញ្ចឹមដ៏សំខាន់សម្រាប់សត្វយកទៅសាងសង់សាច់ដុំ។	ដូចជាការគិតគូរបរិមាណសាច់ ឬសណ្តែកដែលមានក្នុងម្ហូប ដើម្បីដឹងថាវាផ្តល់កម្លាំងសាងសង់រាងកាយបានប៉ុនណា។
Neutral Detergent Fiber (NDF) (កាកសរសៃ NDF ឬ ជញ្ជាំងកោសិការុក្ខជាតិសរុប)	ជាការវាស់វែងបរិមាណសរសៃសរុប (រួមមាន ហេមីសែលុយឡូស សែលុយឡូស និងលីញីន) នៅក្នុងចំណីរុក្ខជាតិ។ កាលណា NDF កាន់តែខ្ពស់ សត្វកាន់តែឆ្អែតលឿន និងស៊ីចំណីបានតិច។	ដូចជាកម្រិតនៃកាកសរសៃស្វិតៗនៅក្នុងបន្លែចាស់ៗ ដែលធ្វើឱ្យយើងទំពារយូរ និងឆាប់ឆ្អែត។
Acid Detergent Fiber (ADF) (កាកសរសៃ ADF ឬ សរសៃរឹងពិបាករំលាយ)	ជាផ្នែកមួយនៃ NDF តែវារាប់បញ្ចូលតែ សែលុយឡូស និងលីញីន ដែលជាសរសៃរឹងខ្លាំង និងពិបាកសម្រាប់ប្រព័ន្ធរំលាយអាហារសត្វទំពារអៀង។ កាលណា ADF ខ្ពស់ អត្រានៃការរំលាយអាហាររបស់សត្វកាន់តែទាប។	ដូចជាសរសៃរឹងៗនៃគល់ស្លឹកគ្រៃ ឬដើមឬស្សីចាស់ៗ ដែលក្រពះយើងមិនអាចកិនរំលាយយកជីវជាតិបានងាយស្រួល។
Lignin (លីញីន ឬ សារធាតុឈើ)	ជាសមាសធាតុសរីរាង្គដែលធ្វើឱ្យកោសិការុក្ខជាតិមានសភាពរឹង (ក្លាយជាឈើ)។ វាជារបាំងរារាំងអង់ស៊ីម និងមីក្រូសរីរាង្គក្នុងក្រពះសត្វមិនឱ្យបំបែកសរសៃរុក្ខជាតិបាន ដែលធ្វើឱ្យគុណភាពចំណីធ្លាក់ចុះយ៉ាងខ្លាំង។	ដូចជាសំបកក្រៅដ៏រឹងមាំនៃគ្រាប់ពូជ ដែលការពារមិនឱ្យទឹក ឬអាស៊ីតក្នុងក្រពះចូលទៅរំលាយផ្នែកខាងក្នុងបាន។
In vivo digestibility (អត្រានៃការរំលាយអាហារក្នុងរាងកាយសត្វផ្ទាល់)	ជាវិធីសាស្ត្រវាស់វែងសមត្ថភាពស្រូបយកជីវជាតិដោយឱ្យសត្វស៊ីចំណីនោះផ្ទាល់ រួចថ្លឹងទម្ងន់ចំណីដែលវាស៊ី និងទម្ងន់លាមកដែលវាបញ្ចេញមកវិញ ដើម្បីគណនារកបរិមាណជីវជាតិដែលរាងកាយស្រូបយកបានពិតប្រាកដ។	ដូចជាការវាស់វែងបរិមាណម្ហូបដែលយើងញ៉ាំចូល ដកចេញនូវបរិមាណកាកសំណល់ដែលយើងបន្ទោរបង់ ដើម្បីដឹងថារាងកាយយើងស្រូបយកជីវជាតិបានប៉ុន្មានពិតប្រាកដ។
Metabolizable Energy (ME) (ថាមពលមេតាបូលីស ឬ ថាមពលប្រើប្រាស់បាន)	ជាបរិមាណថាមពលពិតប្រាកដពីចំណីដែលសត្វអាចយកទៅប្រើប្រាស់បានសម្រាប់ទ្រទ្រង់រាងកាយ ធ្វើចលនា និងផលិតផលិតផល (សាច់ ទឹកដោះ) បន្ទាប់ពីដកចេញនូវថាមពលដែលបាត់បង់តាមរយៈលាមក ទឹកនោម និងឧស្ម័ន។	ដូចជាប្រាក់ខែសុទ្ធដែលយើងទទួលបានសម្រាប់ចាយវាយ ឬសន្សំ បន្ទាប់ពីបានកាត់ពន្ធ និងចំណាយបង់រំលស់ផ្សេងៗរួចរាល់។
Voluntary Feed Intake (បរិមាណស៊ីដោយស្ម័គ្រចិត្ត)	បរិមាណចំណីសរុបដែលសត្វស៊ីក្នុងមួយថ្ងៃនៅពេលដែលចំណីត្រូវបានផ្តល់ជូនយ៉ាងបរិបូរណ៍ដោយគ្មានការបង្ខិតបង្ខំ ឬអត់ឃ្លាន។ វាជាសូចនាករដ៏សំខាន់មួយបង្ហាញពីភាពឆ្ងាញ់ ការរំលាយបានលឿន និងការទទួលយកចំណីរបស់សត្វ។	ដូចជាការទុកអាហារប៊ូហ្វេ (Buffet) ឱ្យយើងញ៉ាំតាមចិត្ត ដើម្បីមើលថាតើយើងអាចញ៉ាំបានច្រើនប៉ុណ្ណាដោយខ្លួនឯងមុនពេលឆ្អែត។

៦. ប្រធានបទពាក់ព័ន្ធ (Further Reading)

អត្ថបទដែលបានបោះពុម្ពនៅលើ KhmerResearch ដែលទាក់ទងនឹងប្រធានបទនេះ៖

ប្រធានបទ និងសំណួរស្រាវជ្រាវដែលទាក់ទងនឹងឯកសារនេះ ដែលអ្នកអាចស្វែងរកបន្ថែម៖