បញ្ហា (The Problem)៖ ការសិក្សានេះមានគោលបំណងវាយតម្លៃពីលទ្ធភាពនៃការប្រើប្រាស់អាសូត (N) ដែលបំប្លែងចេញពីសំណល់ដើមសណ្តែកសៀងបន្លែ សម្រាប់ការលូតលាស់របស់ស្ពៃខាត់ណា ដោយកាត់បន្ថយការពឹងផ្អែកលើជីគីមី។
វិធីសាស្ត្រ (The Methodology)៖ ការស្រាវជ្រាវនេះត្រូវបានអនុវត្តដោយប្រើប្រាស់ទម្រង់រចនាពិសោធន៍បែបចៃដន្យ (RCB Design) និងបច្ចេកទេសតាមដានដោយអ៊ីសូតូប ដើម្បីវាស់ស្ទង់ការបញ្ចេញ និងស្រូបយកអាសូត។
លទ្ធផលសំខាន់ៗ (The Verdict)៖
| វិធីសាស្ត្រ (Method) | គុណសម្បត្តិ (Pros) | គុណវិបត្តិ (Cons) | លទ្ធផលគន្លឹះ (Key Result) |
|---|---|---|---|
| Control (Without soybean residue) ការដាំដុះដោយមិនមានការភ្ជួរលុបសំណល់សណ្តែកសៀង (កម្រិតត្រួតពិនិត្យ) |
ចំណេញពេលវេលាដោយមិនចាំបាច់រៀបចំសំណល់រុក្ខជាតិ និងមិនតម្រូវឱ្យរង់ចាំការរលួយមុនពេលដាំដុះបន្លែបន្ទាប់។ | ទិន្នផលបន្លែមានកម្រិតទាបបំផុត ដោយសារមិនទទួលបានប្រភពសារធាតុចិញ្ចឹម (អាសូត) បន្ថែមពីសំណល់សរីរាង្គ។ | ផ្តល់ទិន្នផលទម្ងន់ស្រស់ស្ពៃខាត់ណាទាបបំផុតត្រឹមតែ ៩៩៥.១០ គីឡូក្រាម/រ៉ៃ នៅសប្តាហ៍ទី៦។ |
| Soybean residues incorporation at 2.3 t/rai (T3) ការភ្ជួរលុបសំណល់សណ្តែកសៀងក្នុងបរិមាណ ២,៣ តោន/រ៉ៃ |
ជាអត្រាដែលផ្តល់ការបំប្លែងអាសូត (Mineralization) បានខ្ពស់ជាងគេបំផុត ហើយជួយឱ្យស្ពៃខាត់ណាស្រូបយកអាសូតបានយ៉ាងមានប្រសិទ្ធភាព។ | ទាមទារការប្រើប្រាស់ជីអាសូតកម្រិត ៣២ គីឡូក្រាម/រ៉ៃ លើដំណាំសណ្តែកសៀងជាមុន ដែលអាចកាត់បន្ថយអត្រានៃការបង្កើតពកឫសសណ្តែក។ | បរិមាណអាសូតដែលបំប្លែងបានគឺ ៣២.៩៥ គីឡូក្រាម/រ៉ៃ ដោយស្ពៃខាត់ណាស្រូបយកបាន ៣៤.២៤% និងផ្តល់ទិន្នផល ១២៦២.១១ គីឡូក្រាម/រ៉ៃ។ |
| Soybean residues incorporation at 2.4 t/rai (T4) ការភ្ជួរលុបសំណល់សណ្តែកសៀងក្នុងបរិមាណ ២,៤ តោន/រ៉ៃ |
ផ្តល់ទិន្នផលទម្ងន់ស្រស់ស្ពៃខាត់ណាខ្ពស់ជាងគេនៅពេលប្រមូលផលទោះបីជាអត្រានៃការស្រូបយកអាសូតទាបជាងកម្រិត T3 ក៏ដោយ។ | ការដាក់ជីអាសូតច្រើនពេកលើសណ្តែកសៀង (៤៨ គីឡូក្រាម/រ៉ៃ) ធ្វើឱ្យសមត្ថភាពចាប់យកអាសូតពីបរិយាកាសធ្លាក់ចុះ ហើយអត្រាបំប្លែងអាសូតទៅក្នុងដីមានកម្រិតទាបជាង T3។ | ទិន្នផលទម្ងន់ស្រស់ស្ពៃខាត់ណាខ្ពស់បំផុត (១៣៤៥.៧៩ គីឡូក្រាម/រ៉ៃ) ប៉ុន្តែអត្រាស្រូបយកអាសូតធ្លាក់មកត្រឹម ២៥.៧៦% ប៉ុណ្ណោះ។ |
ការចំណាយលើធនធាន (Resource Cost)៖ ការស្រាវជ្រាវនេះទាមទារឧបករណ៍ពិសោធន៍មន្ទីរពិសោធន៍កម្រិតខ្ពស់សម្រាប់វិភាគទិន្នន័យអ៊ីសូតូប ព្រមទាំងពេលវេលាគ្រប់គ្រាន់សម្រាប់ការដាំដុះ និងការទុកចោលឱ្យសំណល់រលួយ។
ការសិក្សានេះត្រូវបានអនុវត្តនៅក្នុងលក្ខខណ្ឌដីដែលមាន pH ៤.២ (ដីជូរខ្លាំង) និងបរិមាណសារធាតុសរីរាង្គ ២.១% នៅខេត្តឈៀងរ៉ាយ ប្រទេសថៃ។ លទ្ធផលនៃការបំប្លែងអាសូត (Mineralization) អាចមានភាពខុសប្លែកគ្នា ប្រសិនបើអនុវត្តនៅតំបន់ដីល្បាប់ ឬដីខ្សាច់នៅកម្ពុជាដែលមានកម្រិត pH និងអាកាសធាតុខុសគ្នា។ យ៉ាងណាក្តី វាផ្តល់ជាគំរូល្អសម្រាប់តំបន់ខ្ពង់រាប ឬដីដែលមានជាតិជូរនៅកម្ពុជា។
វិធីសាស្ត្រនៃការប្រើប្រាស់សំណល់សណ្តែកសៀងជាជីស្រស់នេះ គឺមានសក្តានុពលខ្ពស់ណាស់សម្រាប់វិស័យកសិកម្មនៅកម្ពុជា ពិសេសក្នុងការកាត់បន្ថយការពឹងផ្អែកលើជីគីមី។
ជារួម ការបញ្ជ្រាបចំណេះដឹងអំពីការប្រើប្រាស់សំណល់សណ្តែកជាជីស្រស់ (Green manure) អាចជួយកសិករកម្ពុជាបង្កើនទិន្នផលបន្លែប្រកបដោយនិរន្តរភាព និងកែលម្អគុណភាពដីក្នុងរយៈពេលវែង។
ដើម្បីអនុវត្តតាមការសិក្សានេះ និស្សិតគួរអនុវត្តតាមជំហានខាងក្រោម៖
| ពាក្យបច្ចេកទេស | ការពន្យល់ជាខេមរភាសា (Khmer Explanation) | និយមន័យសាមញ្ញ (Simple Definition) |
|---|---|---|
| 15N Isotope Technique (បច្ចេកទេសអ៊ីសូតូប ១៥N / បច្ចេកទេសអ៊ីសូតូបតាមដាន) | ការប្រើប្រាស់ទម្រង់អាសូតដែលមានម៉ាសធ្ងន់ជាងធម្មតា (15N) លាយក្នុងជីដើម្បីតាមដានថា តើរុក្ខជាតិស្រូបយកអាសូតពីប្រភពណាខ្លះ (ពីជី ពីដី ឬពីបរិយាកាស) និងក្នុងបរិមាណប៉ុន្មាន។ វាជួយឱ្យអ្នកវិទ្យាសាស្ត្រគណនាបានយ៉ាងច្បាស់លាស់នូវប្រសិទ្ធភាពនៃការប្រើប្រាស់ជី។ | ដូចជាការបំពាក់ឧបករណ៍ GPS ឬលាបពណ៌ពិសេសលើសត្វស្លាប ដើម្បីតាមដានមើលថាពួកវាហោះហើរទៅទីណាខ្លះ និងស៊ីអ្វីជាចំណី។ |
| N-mineralization (ការបំប្លែងអាសូត) | ដំណើរការដែលអតិសុខុមប្រាណក្នុងដីបំបែកសារធាតុសរីរាង្គ (ដូចជាសំណល់រុក្ខជាតិ ឬលាមកសត្វ) ឱ្យក្លាយទៅជាសារធាតុអសរីរាង្គ (ដូចជាអាម៉ូញ៉ូម ឬនីត្រាត) ដែលរាងកាយរុក្ខជាតិអាចបឺតជញ្ជក់យកទៅប្រើប្រាស់សម្រាប់ការលូតលាស់បាន។ | ដូចជាការយកអាហារដែលនៅសល់ទៅធ្វើជាជីកំប៉ុស ទុកចោលរហូតទាល់តែវារលួយក្លាយជាដីមានជីជាតិ ដែលរុក្ខជាតិអាចបឺតយកទៅចិញ្ចឹមដើមបាន។ |
| N2-fixing / Nitrogen fixation (ការចាប់យកអាសូត / ការត្រึงអាសូត) | សមត្ថភាពរបស់រុក្ខជាតិអំបូរពពួកសណ្តែក (ដោយសហការជាមួយបាក់តេរីក្នុងពកឫសរបស់វា) ក្នុងការចាប់យកឧស្ម័នអាសូត (N2) ពីបរិយាកាស មកបំប្លែងជាទម្រង់សារធាតុចិញ្ចឹមដែលអាចប្រើប្រាស់បាននៅក្នុងដើម និងឫសរបស់វា។ | ដូចជាការដំឡើងផ្ទាំងសូឡាដើម្បីទាញយកពន្លឺព្រះអាទិត្យ (ដែលមានស្រាប់ក្នុងធម្មជាតិ) មកបំប្លែងជាអគ្គិសនីប្រើប្រាស់ក្នុងផ្ទះ ដោយមិនបាច់ចំណាយលុយទិញភ្លើងពីរដ្ឋ។ |
| Root nodules (ពកឫស) | ដុំពកតូចៗដែលដុះនៅលើឫសរបស់រុក្ខជាតិអំបូរសណ្តែក ដែលជាកន្លែងរស់នៅរបស់បាក់តេរី Rhizobium។ បាក់តេរីទាំងនេះរស់នៅដោយពឹងពាក់គ្នាជាមួយរុក្ខជាតិ និងជួយចាប់យកអាសូតពីខ្យល់មកផ្គត់ផ្គង់ដល់រុក្ខជាតិ។ | ដូចជារោងចក្រផលិតជីខ្នាតតូចដែលភ្ជាប់នៅជាប់នឹងឫសរុក្ខជាតិផ្ទាល់ ដើម្បីទាញយកវត្ថុធាតុដើមពីខ្យល់មកផលិតជាសារធាតុចិញ្ចឹមបញ្ចុកដល់ដើម។ |
| Green manure (ជីស្រស់ / ជីរុក្ខជាតិ) | ការដាំដំណាំ (ជាពិសេសពពួកសណ្តែក) រួចហើយភ្ជួរលុបដើម និងស្លឹករបស់វាទៅក្នុងដីវិញខណៈពេលវានៅស្រស់ ដើម្បីបង្កើនសារធាតុសរីរាង្គ និងជីវជាតិដល់ដីសម្រាប់ត្រៀមដាំដំណាំវគ្គក្រោយ (ដូចជាករណីភ្ជួរលុបសណ្តែក ដើម្បីដាំស្ពៃខាត់ណា)។ | ដូចជាការដែលយើងចិញ្ចឹមជ្រូក ហើយយកលាមកវាទៅដាក់ស្រែ ដើម្បីឱ្យស្រែមានជីជាតិល្អសម្រាប់ធ្វើស្រូវនៅរដូវបន្ទាប់។ |
| RCB Design / Randomized Complete Block Design (ទម្រង់រចនាពិសោធន៍បែបចៃដន្យជាប្លុក) | ជាវិធីសាស្ត្ររៀបចំការពិសោធន៍ក្នុងវិស័យកសិកម្ម ដោយបែងចែកដីជាឡូតិ៍ធំៗ (ប្លុក) ហើយនៅក្នុងប្លុកនីមួយៗគេរៀបចំវិធីសាស្ត្រពិសោធន៍ផ្សេងៗគ្នាដោយចៃដន្យ។ វិធីនេះជួយកាត់បន្ថយភាពលំអៀងនៃលទ្ធផល ដែលបណ្តាលមកពីគុណភាពដីខុសគ្នានៅតាមកន្លែងនីមួយៗ។ | ដូចជាការសាកល្បងថ្នាំថ្មីលើអ្នកជំងឺដោយបែងចែកពួកគេជាក្រុមតាមអាយុ (ប្លុក) ហើយនៅក្នុងក្រុមនីមួយៗផ្តល់ថ្នាំដោយចៃដន្យ ដើម្បីឱ្យប្រាកដថាប្រសិទ្ធភាពថ្នាំពិតជាមានមែន មិនមែនមកពីកត្តាអាយុ។ |
អត្ថបទដែលបានបោះពុម្ពនៅលើ KhmerResearch ដែលទាក់ទងនឹងប្រធានបទនេះ៖
ប្រធានបទ និងសំណួរស្រាវជ្រាវដែលទាក់ទងនឹងឯកសារនេះ ដែលអ្នកអាចស្វែងរកបន្ថែម៖
