បញ្ហា (The Problem)៖ ការសិក្សានេះមានគោលបំណងវាយតម្លៃភាពញឹកញាប់ និងភាពធ្ងន់ធ្ងរនៃគ្រោះរាំងស្ងួតសម្រាប់ការដាំដុះស្រូវនៅតំបន់ភាគឦសាននៃប្រទេសថៃ ដែលតែងតែរងផលប៉ះពាល់ដោយសារការធ្លាក់ភ្លៀងមិនស្មើគ្នា និងលក្ខណៈដីខុសៗគ្នា។
វិធីសាស្ត្រ (The Methodology)៖ អ្នកស្រាវជ្រាវបានប្រើប្រាស់ទិន្នន័យឧតុនិយមប្រចាំសប្តាហ៍រយៈពេលវែងពីឆ្នាំ ១៩៨៧-២០០៣ និងលក្ខណៈរូបសាស្ត្រនៃដី ដើម្បីបង្កើតគំរូតុល្យភាពទឹកដោយប្រើកម្មវិធី Visual Basic រួមបញ្ចូលជាមួយប្រព័ន្ធ GIS ។
លទ្ធផលសំខាន់ៗ (The Verdict)៖
| វិធីសាស្ត្រ (Method) | គុណសម្បត្តិ (Pros) | គុណវិបត្តិ (Cons) | លទ្ធផលគន្លឹះ (Key Result) |
|---|---|---|---|
| Point-based Water Balance Analysis ការវិភាគតុល្យភាពទឹកផ្អែកលើទិន្នន័យចំណុច (តាមស្ថានីយ) |
ងាយស្រួលក្នុងការគណនាសម្រាប់ទីតាំងជាក់លាក់នីមួយៗ និងមិនត្រូវការធនធានកុំព្យូទ័រខ្ពស់ក្នុងការដំណើរការ។ | មិនអាចបង្ហាញពីការចែកចាយនៃគ្រោះរាំងស្ងួតក្នុងកម្រិតលំហ (Spatial distribution) សម្រាប់តំបន់ធំៗបានច្បាស់លាស់។ | ផ្តល់តែទិន្នន័យបរិមាណទឹក និងហានិភ័យរាំងស្ងួតនៅតាមស្ថានីយឧតុនិយមជាក់លាក់ប៉ុណ្ណោះ។ |
| Integrated Water Balance Modeling and GIS (Grid cell method) ការធ្វើសមាហរណកម្មគំរូតុល្យភាពទឹក និងប្រព័ន្ធ GIS (វិធីសាស្ត្រក្រឡាចត្រង្គ) |
អាចវិភាគទិន្នន័យក្នុងបរិមាណច្រើនបានលឿន និងច្បាស់លាស់ ព្រមទាំងបង្ហាញជាផែនទីងាយយល់សម្រាប់ការរៀបចំផែនការដាំដុះទូទាំងតំបន់។ | កម្មវិធីដែលបានអភិវឌ្ឍមានកម្រិតកំណត់លើទំហំទិន្នន័យក្រឡាចត្រង្គ (មិនលើសពី ៦៥,៥៣៦ ជួរដេក និង ២៥៦ ជួរឈរ) ដែលទាមទារការបែងចែកតំបន់សម្រាប់ការវិភាគកម្រិតច្បាស់ខ្ពស់។ | បង្កើតបានជាផែនទីបង្ហាញពីប្រូបាប៊ីលីតេនៃទឹកដក់លើផ្ទៃដី និងគ្រោះរាំងស្ងួតនៅដើម ពាក់កណ្តាល និងចុងរដូវ សម្រាប់តំបន់ភាគឦសានប្រទេសថៃ។ |
ការចំណាយលើធនធាន (Resource Cost)៖ ការអនុវត្តវិធីសាស្ត្រនេះទាមទារទិន្នន័យប្រវត្តិសាស្ត្ររយៈពេលវែង កម្មវិធីកុំព្យូទ័រសម្រាប់ការវិភាគលំហ និងចំណេះដឹងពហុជំនាញ។
ការសិក្សានេះត្រូវបានធ្វើឡើងនៅតំបន់ភាគឦសាននៃប្រទេសថៃ ដោយប្រើប្រាស់ទិន្នន័យឧតុនិយមពីឆ្នាំ ១៩៨៧-២០០៣ និងសំណុំទិន្នន័យប្រភេទដីជាក់លាក់ប្រចាំតំបន់នោះ។ ទោះបីជាលក្ខខណ្ឌអាកាសធាតុមានភាពស្រដៀងគ្នានឹងតំបន់មួយចំនួននៅកម្ពុជាក៏ដោយ ប៉ុន្តែប្រសិនបើចង់អនុវត្តនៅកម្ពុជា គេចាំបាច់ត្រូវប្រើប្រាស់ទិន្នន័យដី និងអាកាសធាតុក្នុងស្រុក ដើម្បីបញ្ចៀសភាពលម្អៀងនៃលទ្ធផលទស្សន៍ទាយ។
វិធីសាស្ត្រសមាហរណកម្មនេះមានសក្តានុពល និងអត្ថប្រយោជន៍យ៉ាងខ្លាំងសម្រាប់ការរៀបចំផែនការកសិកម្មនៅក្នុងប្រទេសកម្ពុជា ជាពិសេសក្នុងការបន្សាំទៅនឹងការប្រែប្រួលអាកាសធាតុ។
ការធ្វើសមាហរណកម្មគំរូតុល្យភាពទឹកជាមួយប្រព័ន្ធ GIS នឹងជួយស្ថាប័នកម្ពុជាផ្លាស់ប្តូរពីការឆ្លើយតបនឹងគ្រោះរាំងស្ងួត ទៅជាការត្រៀមលក្ខណៈជាមុន និងពង្រឹងសន្តិសុខស្បៀងជាតិយ៉ាងមានប្រសិទ្ធភាព។
ដើម្បីអនុវត្តតាមការសិក្សានេះ និស្សិតគួរអនុវត្តតាមជំហានខាងក្រោម៖
| ពាក្យបច្ចេកទេស | ការពន្យល់ជាខេមរភាសា (Khmer Explanation) | និយមន័យសាមញ្ញ (Simple Definition) |
|---|---|---|
| Water balance modeling (ការធ្វើគំរូតុល្យភាពទឹក) | ដំណើរការប្រើប្រាស់រូបមន្តគណិតវិទ្យាដើម្បីគណនាបរិមាណទឹកដែលចូល (ដូចជាទឹកភ្លៀង) និងទឹកដែលចេញ (ដូចជារំហួត ឬការជ្រាបចូលដី) ដើម្បីដឹងថាតើមានទឹកនៅសល់ប៉ុន្មាននៅលើផ្ទៃដី។ | ដូចជាការធ្វើបញ្ជីគណនេយ្យចំណូលចំណាយប្រាក់ខែ ដើម្បីដឹងថាយើងនៅសល់លុយប៉ុន្មានក្នុងហោប៉ៅ។ |
| Geographic Information System - GIS (ប្រព័ន្ធព័ត៌មានភូមិសាស្រ្ត) | ប្រព័ន្ធកុំព្យូទ័រដែលប្រើសម្រាប់ប្រមូល ផ្ទុក វិភាគ និងបង្ហាញទិន្នន័យដែលមានទំនាក់ទំនងនឹងទីតាំងភូមិសាស្ត្រនៅលើផែនដី ជាពិសេសតាមរយៈការបង្កើតផែនទីឌីជីថល។ | ដូចជាកម្មវិធី Google Maps ដែលមិនត្រឹមតែប្រាប់ផ្លូវ តែអាចប្រាប់ពីកន្លែងណាមានទឹកលិច ឬកន្លែងណាមានគ្រោះរាំងស្ងួត។ |
| Potential evapo-transpiration (សក្តានុពលនៃរំហួត និងរំភាយទឹក) | បរិមាណទឹកអតិបរមាដែលអាចហួតពីផ្ទៃដី និងរំភាយចេញពីរុក្ខជាតិទៅក្នុងបរិយាកាស ប្រសិនបើមានទឹកគ្រប់គ្រាន់នៅក្នុងដី។ | ដូចជាការប៉ាន់ស្មានថាតើខោអាវសើមនឹងឆាប់ស្ងួតប៉ុណ្ណោះ ប្រសិនបើហាលនៅក្រោមកម្តៅថ្ងៃនិងខ្យល់ខ្លាំង។ |
| Percolation rate (អត្រាជ្រាបទឹកចុះក្រោម) | ល្បឿននៃចលនាទឹកដែលជ្រាបចុះទៅស្រទាប់ដីខាងក្រោមជ្រៅហួសពីតំបន់ឫសរុក្ខជាតិ ដែលធ្វើឱ្យបាត់បង់ទឹកសម្រាប់ដំណាំ។ | ដូចជាទឹកដែលហូរលេចចេញពីបាតថូផ្កាដែលមានរន្ធ។ |
| Point-based interpolation (ការប៉ាន់ស្មានទិន្នន័យចន្លោះផ្អែកលើចំណុច) | វិធីសាស្ត្រគណិតវិទ្យាក្នុងការទស្សន៍ទាយតម្លៃទិន្នន័យនៅតំបន់ដែលមិនមានស្ថានីយវាស់វែង ដោយផ្អែកលើទិន្នន័យដែលប្រមូលបានពីចំណុចស្ថានីយដែលនៅជុំវិញវា។ | ដូចជាការទស្សន៍ទាយថាផ្ទះរបស់យើងកំពុងភ្លៀងដែរឬទេ ដោយមើលទៅលើផ្ទះអ្នកជិតខាងទាំងសងខាងដែលកំពុងមានភ្លៀងធ្លាក់។ |
| Rainfed lowland ecosystems (ប្រព័ន្ធកសិ-អេកូឡូស៊ីស្រូវពឹងផ្អែកទឹកភ្លៀង) | តំបន់ដាំដុះស្រូវនៅទីទំនាបដែលមិនមានប្រព័ន្ធធារាសាស្ត្រ (ប្រឡាយទឹក) គឺពឹងផ្អែកទាំងស្រុងលើទឹកភ្លៀងធម្មជាតិសម្រាប់ការលូតលាស់របស់ដំណាំ។ | ដូចជាការធ្វើស្រែវស្សានៅតាមជនបទប្រទេសកម្ពុជាដែលរង់ចាំតែទឹកភ្លៀងធ្លាក់ពីមេឃប៉ុណ្ណោះ។ |
| Grid cell methods (វិធីសាស្ត្រក្រឡាចត្រង្គ) | ការបែងចែកផ្ទៃដីនៅលើផែនទីជាក្រឡាការ៉េតូចៗ (Grid) ដើម្បីងាយស្រួលក្នុងការបញ្ចូល និងគណនាទិន្នន័យសម្រាប់តំបន់នីមួយៗឱ្យបានលម្អិត។ | ដូចជាការគូសបន្ទាត់ក្រឡាអុកនៅលើរូបភាព ដើម្បីងាយស្រួលចម្លងគូររូបនោះម្តងមួយក្រឡាៗ។ |
អត្ថបទដែលបានបោះពុម្ពនៅលើ KhmerResearch ដែលទាក់ទងនឹងប្រធានបទនេះ៖
ប្រធានបទ និងសំណួរស្រាវជ្រាវដែលទាក់ទងនឹងឯកសារនេះ ដែលអ្នកអាចស្វែងរកបន្ថែម៖
