បញ្ហា (The Problem)៖ ទឹកជំនន់ភ្លាមៗបង្កការគំរាមកំហែងយ៉ាងធ្ងន់ធ្ងរដល់ទីក្រុងម៉ាកកា ដោយសារតែសណ្ឋានដីដ៏ស្មុគស្មាញ និងការជួបជុំប្រចាំឆ្នាំនៃជនមូស្លីមរាប់លាននាក់សម្រាប់ពិធីបុណ្យ Hajj។
វិធីសាស្ត្រ (The Methodology)៖ អ្នកស្រាវជ្រាវបានបង្កើតវិធីសាស្ត្រវាយតម្លៃទឹកជំនន់តាមលំហ ដោយបញ្ចូលសំណុំទិន្នន័យជាច្រើនទៅក្នុងបរិស្ថាន GIS តាមរយៈការប្រើប្រាស់វិធីសាស្ត្រ NRCS Curve Number។
លទ្ធផលសំខាន់ៗ (The Verdict)៖
| វិធីសាស្ត្រ (Method) | គុណសម្បត្តិ (Pros) | គុណវិបត្តិ (Cons) | លទ្ធផលគន្លឹះ (Key Result) |
|---|---|---|---|
| NRCS/SCS Curve Number (CN) Method វិធីសាស្ត្រ NRCS/SCS Curve Number សម្រាប់ការប៉ាន់ប្រមាណទឹកជំនន់ |
មានភាពច្បាស់លាស់ខ្ពស់ជាងវិធីសាស្ត្រសាមញ្ញ ដោយរួមបញ្ចូលទិន្នន័យច្រើនប្រភេទដូចជា លក្ខណៈដី និងការប្រើប្រាស់ដី។ អាចកំណត់អត្តសញ្ញាណមូលហេតុនៃបញ្ហាបានល្អ និងស័ក្តិសមសម្រាប់តំបន់ដែលគ្មានស្ថានីយវាស់វែងជលសាស្ត្រ។ | ទាមទារទិន្នន័យលម្អិតច្រើនដូចជា ផែនទីភូគព្ភសាស្ត្រ ប្រភេទដី និងម៉ូដែលកម្ពស់ (DEM) ដែលអាចជាបញ្ហាប្រសិនបើទិន្នន័យទាំងនេះមិនមាន។ | បានគណនាបរិមាណទឹកជំនន់សរុប ១៧២,៩៧ លានម៉ែត្រគូប ជាមួយនឹងអត្រាលំហូរអតិបរមាពី ១០៦៣ ទៅ ៤៤៨៩ m3/s សម្រាប់ទីក្រុងម៉ាកកា ក្នុងទំហំព្យុះ៥០ឆ្នាំ។ |
| Simple Approaches (Rational Method / Empirical Formulas) វិធីសាស្ត្រសាមញ្ញ (Rational Method ឬ រូបមន្តអម្ពីរីក) |
ងាយស្រួលប្រើប្រាស់ អាចប៉ាន់ប្រមាណអត្រាលំហូរទឹកអតិបរមាបានយ៉ាងលឿន និងទាមទារទិន្នន័យបញ្ចូលតិចតួចបំផុត។ | ផ្តល់ត្រឹមតែការពិពណ៌នាសាមញ្ញអំពីស្ថានភាពទូទៅ និងមិនមានភាពច្បាស់លាស់សម្រាប់ការរៀបចំផែនការលម្អិត ឬគម្រោងធំៗនោះទេ។ | មិនត្រូវបានជ្រើសរើសសម្រាប់ការសិក្សានេះទេ ដោយសារតែខ្វះភាពច្បាស់លាស់ និងពឹងផ្អែកតែលើទំហំផ្ទៃរងទឹកភ្លៀងតែមួយមុខ។ |
| Detailed or Complex Hydrological Models ម៉ូដែលជលសាស្ត្រលម្អិត ឬស្មុគស្មាញ |
ផ្តល់ការវិភាគយ៉ាងស៊ីជម្រៅ និងអាចកំណត់កត្តាបង្កបញ្ហាទឹកជំនន់បានយ៉ាងលម្អិតជាងវិធីសាស្ត្រដទៃ។ | ទាមទារទិន្នន័យដ៏ស្មុគស្មាញ ចំណាយពេលវេលាច្រើន និងត្រូវការកម្លាំងម៉ាស៊ីនកុំព្យូទ័រខ្លាំង ព្រមទាំងជំនាញកម្រិតខ្ពស់ក្នុងការដំណើរការ។ | អ្នកស្រាវជ្រាវមិនបានប្រើប្រាស់វិធីសាស្ត្រនេះទេ ដោយសារវាហួសពីតម្រូវការចាំបាច់សម្រាប់ការវាយតម្លៃកម្រិតមធ្យមនៅក្នុងតំបន់សិក្សា។ |
ការចំណាយលើធនធាន (Resource Cost)៖ ការអនុវត្តវិធីសាស្ត្រវាយតម្លៃទឹកជំនន់នេះ តម្រូវឱ្យមានកម្មវិធីប្រព័ន្ធព័ត៌មានភូមិសាស្ត្រ (GIS) និងសំណុំទិន្នន័យលំហដែលមានកម្រិតភាពច្បាស់ខ្ពស់។
ការសិក្សានេះត្រូវបានអនុវត្តនៅក្នុងទីក្រុងម៉ាកកា ប្រទេសអារ៉ាប៊ីសាអូឌីត ដែលជាតំបន់ស្ងួតហួតហែង (Arid region) មានសណ្ឋានដីស្មុគស្មាញ និងមានភ្លៀងធ្លាក់ដោយកម្រតែមានអាំងតង់ស៊ីតេខ្លាំង។ កត្តានេះខុសប្លែកទាំងស្រុងពីប្រទេសកម្ពុជា ដែលជាតំបន់ត្រូពិច មានរដូវវស្សាច្បាស់លាស់ និងមានគម្របព្រៃឈើច្រើន ដូច្នេះការកំណត់តម្លៃ Curve Number (CN) ត្រូវតែធ្វើការកែតម្រូវ និងផ្ទៀងផ្ទាត់ឡើងវិញឱ្យស្របតាមស្ថានភាពភូមិសាស្ត្រជាក់ស្តែងនៅកម្ពុជា។
វិធីសាស្ត្ររួមបញ្ចូល GIS និង SCS-CN នេះមានសក្តានុពលខ្ពស់ និងស័ក្តិសមក្នុងការយកមកអនុវត្តនៅកម្ពុជា ដើម្បីវាយតម្លៃហានិភ័យទឹកជំនន់ដោយចំណាយតិច។
សរុបមក ការប្រើប្រាស់ម៉ូដែល GIS រួមជាមួយ SCS-CN គឺជាជម្រើសដ៏ល្អ និងជាក់ស្តែងសម្រាប់ការរៀបចំផែនការអភិវឌ្ឍន៍ទីក្រុង និងការកាត់បន្ថយហានិភ័យទឹកជំនន់នៅក្នុងប្រទេសកម្ពុជា ប្រសិនបើមានទិន្នន័យប្រភពដែលមានភាពច្បាស់លាស់អាចទទួលយកបាន។
ដើម្បីអនុវត្តតាមការសិក្សានេះ និស្សិតគួរអនុវត្តតាមជំហានខាងក្រោម៖
| ពាក្យបច្ចេកទេស | ការពន្យល់ជាខេមរភាសា (Khmer Explanation) | និយមន័យសាមញ្ញ (Simple Definition) |
|---|---|---|
| Curve Number (CN) | ជាសន្ទស្សន៍អម្ពីរីកដែលបង្កើតឡើងដោយទីភ្នាក់ងារអភិរក្សធនធានធម្មជាតិអាមេរិក (NRCS) ដើម្បីប៉ាន់ប្រមាណបរិមាណទឹកភ្លៀងដែលហូរជ្រាបចូលដី និងបរិមាណដែលហូរហៀរលើផ្ទៃដី ដោយផ្អែកលើប្រភេទដី ការប្រើប្រាស់ដី និងកម្រិតសំណើមរបស់ដី។ | ដូចជាការដាក់ពិន្ទុឱ្យផ្ទៃដីមួយ បើពិន្ទុកាន់តែខ្ពស់ (ឧទាហរណ៍ ផ្លូវចាក់បេតុង) ទឹកភ្លៀងនឹងហូរហៀរលើដីកាន់តែច្រើនជាជាងជ្រាបចូលទៅក្នុងដី។ |
| Digital Elevation Model (DEM) | ជាទិន្នន័យផែនទីឌីជីថលបែប 3D ដែលបង្ហាញពីទម្រង់កម្ពស់សណ្ឋានដីនៃតំបន់ណាមួយធៀបនឹងនីវ៉ូទឹកសមុទ្រ។ វាជាទិន្នន័យគោលដ៏ចាំបាច់បំផុតនៅក្នុងប្រព័ន្ធ GIS សម្រាប់វិភាគទិសដៅលំហូរទឹក និងកំណត់ព្រំប្រទល់តំបន់ផ្ទៃរងទឹកភ្លៀង។ | ជាគំរូកុំព្យូទ័រដែលបង្ហាញពីរូបរាងឡើងចុះនៃផ្ទៃដី ដូចជាការយកដីឥដ្ឋមកសូនជារូបរាងភ្នំ ឬជ្រលងភ្នំតូចៗអញ្ចឹងដែរ។ |
| Time of concentration (tc) | ជារយៈពេលដែលទឹកភ្លៀងចំណាយក្នុងការហូរពីចំណុចដែលឆ្ងាយបំផុតនៃផ្ទៃរងទឹកភ្លៀង មកដល់ចំណុចច្រកចេញ (Outlet) នៃតំបន់នោះ។ បើពេលវេលានេះកាន់តែខ្លី ទឹកជំនន់នឹងប្រមូលផ្តុំកើតឡើងកាន់តែលឿននិងមានកម្រិតគ្រោះថ្នាក់ខ្ពស់។ | ដូចជារយៈពេលដែលសិស្សអង្គុយនៅជួរក្រោយគេបង្អស់ក្នុងថ្នាក់ ដើរមកដល់មាត់ទ្វារចេញពេលជួងរោទ៍ចេញលេង។ |
| Peak discharge (qp) | ជាអត្រាលំហូរទឹកអតិបរមា (ជាទូទៅគិតជាម៉ែត្រគូបក្នុងមួយវិនាទី) ដែលហូរឆ្លងកាត់ចំណុចណាមួយក្នុងអំឡុងពេលមានព្រឹត្តិការណ៍ទឹកជំនន់ភ្លាមៗ។ ទិន្នន័យនេះមានសារៈសំខាន់សម្រាប់ការរចនាទំហំប្រឡាយទឹក និងស្ពាន។ | ដូចជាបរិមាណទឹកច្រើនបំផុតដែលបាញ់ចេញពីទុយោទឹកក្នុងមួយវិនាទី នៅពេលដែលអ្នកបើកវ៉ានទឹកឱ្យខ្លាំងអស់កម្រិត។ |
| Strahler method | ជាវិធីសាស្ត្រមួយដែលត្រូវបានប្រើប្រាស់យ៉ាងទូលំទូលាយក្នុងប្រព័ន្ធ GIS សម្រាប់ចាត់ថ្នាក់ និងដាក់លេខលំដាប់ថ្នាក់ដល់បណ្តាញផ្លូវទឹក ដោយចាប់ផ្តើមពីផ្លូវទឹកតូចៗបំផុតជាលំដាប់ទី១ ហើយលេខលំដាប់នេះកើនឡើងនៅពេលដែលផ្លូវទឹកតូចៗទាំងនោះហូរចូលគ្នា។ | ដូចជាការរាប់មែកឈើ ដោយចាប់ផ្តើមរាប់ពីមែកតូចៗនៅចុងគេ បូកបញ្ចូលគ្នាធំឡើងៗរហូតដល់គល់ឈើតែមួយ។ |
| Log Pearson III | ជាវិធីសាស្ត្រនៃការចែកចាយស្ថិតិដែលត្រូវបានប្រើប្រាស់ក្នុងវិស័យជលសាស្ត្រ ដើម្បីវិភាគលើទិន្នន័យទឹកជំនន់ប្រវត្តិសាស្ត្រ និងព្យាករណ៍ពីប្រូបាប៊ីលីតេ ឬកម្រិតភាពធ្ងន់ធ្ងរនៃព្រឹត្តិការណ៍ទឹកជំនន់នាពេលអនាគត។ | ដូចជាការយកកំណត់ត្រាពិន្ទុប្រលងចាស់ៗជាច្រើនឆ្នាំរបស់សិស្សម្នាក់ មកគណនាតាមរូបមន្តដើម្បីទាយថា តើគេអាចបានពិន្ទុប៉ុន្មានសម្រាប់ការប្រឡងធំនៅឆ្នាំក្រោយ។ |
| Return period | ជាពេលវេលាជាមធ្យម (គិតជាឆ្នាំ) ដែលព្រឹត្តិការណ៍ធម្មជាតិណាមួយ ដូចជាទឹកជំនន់ ឬព្យុះដែលមានទំហំជាក់លាក់ ត្រូវបានគេរំពឹងថានឹងកើតឡើងម្តង (ឧទាហរណ៍ ទឹកជំនន់ដែលអាចកើតមានរៀងរាល់ ៥០ ឆ្នាំម្តង)។ | ដូចជាការរំពឹងទុកថានឹងមានពិធីបុណ្យធំដុំខ្នាតយក្សមួយ ដែលត្រូវបានគេរៀបចំឡើងនៅក្នុងភូមិជាមធ្យមរៀងរាល់ ៥០ ឆ្នាំម្តង។ |
អត្ថបទដែលបានបោះពុម្ពនៅលើ KhmerResearch ដែលទាក់ទងនឹងប្រធានបទនេះ៖
ប្រធានបទ និងសំណួរស្រាវជ្រាវដែលទាក់ទងនឹងឯកសារនេះ ដែលអ្នកអាចស្វែងរកបន្ថែម៖
